جیمی کارتر رئیس‌جمهور پیشین آمریکا درگذشت

جیمی کارتر، رئیس‌جمهور پیشین ایالات متحده آمریکا در ۱۰۰ سالگی درگذشت. بسیاری از رهبران دنیا از جمله جو بایدن و همچنین چهره‌های سرشناس درگذشت آقای کارتر را تسلیت گفته و از او تجلیل کرده‌اند.

آقای کارتر که عضو حزب دموکرات بود در سال ۱۹۷۷ (۱۳۵۵) به قدرت رسید و تنها یک دوره رئیس جمهور بود.

چهار سال ریاست جمهوری او با بحران‌هایی جدی مانند انقلاب ایران و سپس گروگان‌گیری در سفارت آمریکا و اشغال افغانستان به دست اتحاد جماهیر شوروی همراه شد. در نهایت عملکردش در قبال همین بحران‌ها، از جمله عدم موفقیت برای بازگرداندن گروگان‌های آمریکایی او را از رسیدن به کاخ سفید برای دومین بار باز داشت.

در بیانیه‌ خانواده آقای کارتر آمده است که او در خانه‌اش، در آرامش و در میان اعضای خانواده‌ در گذشت.

چیپ کارتر، پسر او، گفته است: «پدرم نه تنها برای من بلکه برای همه کسانی که به صلح، حقوق بشر و عشق بدون خودخواهی باور دارند قهرمان بود. ما، فرزندانش، او را از راه همین باورها با جهان به اشتراک گذاشتیم. از شما که با زندگی بر اساس این باورها به یاد او احترام می‌گذارید متشکریم.»

واکنش‌ها در آمریکا به مرگ جیمی کارتر

در پی انتشار خبر درگذشت جیمی کارتر، واکنش‌ مقام‌های آمریکا و کشورهای دیگر به این خبر آغاز شده است.

جو بایدن رئيس جمهوری آمریکا جیمی کارتر را «مرد معتقد،‌ متواضع و پایبند به اصول» خواند و گفت مراسمی خاکسپاری رسمی او در واشنگتن برگزار خواهد شد.

آقای بایدن گفت اگرچه شش دهه خود و خانواده‌اش جیمی کارتر را دوست خود می‌دانستند، میلیون‌ها نفر از مردم آمریکا و جهان بدون اینکه آقای کارتر را دیده باشند او را دوستی عزیز می‌انگاشتند:

«آقای کارتر با شفافیت اخلاقی و انسان‌دوستی برای ریشه‌کن کردن بیماری‌ها، برقراری صلح و پیشبرد حقوق مدنی و انسانی تلاش کرد، از برقراری انتخابات آزاد و منصفانه حمایت کرد، برای بی‌خانمان‌ها خانه ساخت و همیشه به دنبال حمایت از بی‌صدایان بود.»

دونالد ترامپ رئيس جمهوری منتخب آمریکا هم در شبکه اجتماعی خود نوشت: «چالش‌های پیش روی جیمی کارتر در دوران ریاست جمهوری‌اش، در زمانی تعیین کننده برای کشور ما روی داد و او هر آنچه در توان داشت برای بهبود زندگی تمام آمریکاییان انجام داد. برای همین ما به او مدیونیم.»

بیل کلینتون، رئيس‌جمهور پیشین آمریکا و همسرش هیلاری که سابقه سناتوری و وزارت خارجه را دارد گفتند که آقای کارتر تا آخر برای خدمت به دیگران زندگی کرد. در این بیانیه همچنین به دستاوردهای جیمی کارتر از جمله بازگرداندن کانال پاناما و حفاظت ملی از حیات وحش قطبی در آلاسکا اشاره شده است.

باراک اوباما نیز در بیانیه‌ای گفت: «کارتر که زیر سایه سنگین رسوایی واترگیت به ریاست جمهوری انتخاب شد به رای‌دهندگان آمریکایی قول داد که همیشه حقیقت را بگوید و همین کار را هم کرد.»

جورج بوش دیگر رئيس جمهوری پیشین آمریکا نیزگفت: «او به خانواده‌اش، هم‌شهریان و کشورش وفادار بود. او به کاخ سفید عزت داد و تلاش‌هایش برای بهتر کردن جهان با پایان ریاست جمهوری‌اش تمام نشد.»

روزنامه نیویورک تایمز به نقل از میچ مک‌کانل، سناتور جمهوری‌خواه آمریکا نوشته است: «شخصیت کارتر و تعهد او،‌ مثل محصولات کشاورزی‌اش، میوه یک خاک تماما آمریکایی بود.»

استیو اسکالیس، رهبر اکثریت جمهوری‌خواه مجلس نمایندگان هم در شبکه اجتماعی نوشت: «آقای کارتر معیار خدمت روسای‌جمهوری پس از خود بود.»

کارتر چگونه رئيس جمهوری بود؟

جیمی کارتر در زمانی که مردم آمریکا از فساد ریچارد نیکسون و جنگ ویتنام آزرده بودند، با شعار صداقت و ایمان و ارزش‌های انسانی رقبای دموکراتش را کنار زد، با کارزاری خانه به خانه، خود را به آمریکایی‌ها شناساند و نهایتا توانست وارد کاخ سفید شود.

او فراریان جنگ ویتنام را بخشید و برنامه‌ای سراسری را برای کاهش وابستگی آمریکا به نفت آغاز کرد. او حتی برای ترغیب به استفاده از انرژی‌های تجدید پذیر، کاخ سفید را برای اولین بار صاحب پنل خورشیدی کرد.

در سیاست خارجی، آقای کارتر سادات و بگین را به کمپ دیوید آورد و با امضای قرارداد صلح میان اسرائيل و مصر گام مهمی در پایان یافتن خصومت‌های دیرین برداشت.

جیمی کارتر رعایت حقوق بشر را به یکی از اهداف اصلی سیاست خارجی آمریکا افزود. در زمان او بود که وزارت خارجه آمریکا برای اولین بار صاحب اداره امور حقوق بشری شد، مدیرکل حقوق بشر این وزارتخانه مسئول تهیه گزارش‌ حقوق بشر در کشورهایی شد که کمک‌های امنیتی و اقتصادی آمریکا را دریافت می‌کردند.

تشکیل چارچوب امنیتی برای حضور نظامی در خلیج فارس

اعتصاب کارگران صنعت نفت در ایران آغازی بر پایان ماه عسل ریاست جمهوری کارتر بود.

در ایران اعتراضات به حکومت محمدرضا شاه پهلوی شدت گرفته بود. با اعتصاب صنایع نفت، قطع جریان نفت به اولین مشکل بزرگ سیاست خارجی جیمی کارتر تبدیل شد.

با بالا گرفتن بحران نفت، بنزین در آمریکا نوبتی شد و تورم بالا رفت. این تازه اول دردسرهای آقای کارتر و حلقه اول زنجیره‌ای بود که به‌سرعت رویای ریاست جمهوری دوباره او را در هم شکست و به تغییر بنیادین در خاورمیانه منجر شد.

آیت الله خمینی، رهبر انقلابیون ایران هنوز در پاریس بود که دولت کارتر با او وارد مذاکراتی سری شد. فردای آن روز محمدرضا شاه کشور را ترک کرد.

حاصل مذاکرات دو هفته‌ای اطمینان دادن آمریکا به آیت الله خمینی برای بازگشت بی دردسر به ایران بود. دولت کارتر گفت مخالفتی با تغییر قانون اساسی ایران ندارد و اگر آقای خمینی با ارتش شاه درگیر نشود از دولت آتی حمایت خواهند کرد. آیت‌الله خمینی هم با دادن وعده‌هایی درباره ادامه فروش نفت و رعایت حقوق یهودیان و دامن نزدن به بی ثباتی در منطقه با خیال راحت در پایان دو هفته به تهران رفت.

ظرف ده روز سلطنت برچیده و انقلاب ایران پیروز شد تا برای دهه‌ها در فهرست مشکلات جدی آمریکا باقی بماند.

وقتی انقلابیون ایران گروگان‌های آمریکایی را در برابر دوربین‌ها به نمایش گذاشتند، آقای کارتر متوجه اشتباه محاسباتی خود شد. حالا دیگر بحران اقتصادی و گروگانگیری در ایران اعتبار او را زیر سوال برده بود و خشم عمومی در آمریکا عیان بود.

جیمی کارتر برای حل بحران به سراغ ارتش رفت اما عملیات محرمانه پنجه عقاب هم برای نجات گروگان‌ها با نقص فنی هلیکوپترهای آمریکایی، یک شکست دیگر در پرونده‌اش رقم زد.

جیمی کارتر در واپسین سخنرانی خود در کنگره آمریکا در ۲۳ ژانویه ۱۹۸۰ (۳ بهمن ۱۳۵۸)، در بحبوحه بحران گروگانگیری، تورم داخلی و بحران نفت، دکترینی را اعلام کرد که پایه‌گذار تغییری جدی در خلیج فارس و خاورمیانه بود.

در همین سخنرانی بود که او برای اولین بارخلیج فارس را «حوزه منافع حیاتی آمریکا» خواند: «هر گونه تلاش یک نیروی خارجی برای کنترل خلیج فارس حمله به منافع حیاتی آمریکا قلمداد خواهد شد و آمریکا چنین حمله‌ای را با هر ابزاری که لازم باشد، از جمله نیروی نظامی دفع خواهد کرد.»

این دکترین که بعدها دکترین کارتر نام گرفت اساس تشکیل چارچوب امنیتی خلیج فارس و توافق با کشورهای حاشیه این خلیج برای استقرار پایگاه‌های نظامی آمریکا در آن کشورها بود.

آقای کارتر تنها پنج روز مانده به پایان ریاست جمهوری خود این فرمان را امضا کرد و عملی کردن آن به دوش رونالد ریگان، رئيس جمهوری بعدی افتاد.

یکی از آخرین اقدامات آقای کارتر پیش از پایان ریاست جمهوری‌، امضای دستوری محرمانه برای اطمینان آمریکا از آزادی تردد در خلیج فارس و اجازه استفاده نیروی نظامی برای حفظ آن بود؛ سیاستی که یکی از استدلال‌های آمریکا برای عملیات آخوندک در سال ۱۹۸۸ (۱۳۶۷) شد؛ رویارویی دریایی نادر ایران و آمریکا که بخش بزرگی از نیروی دریایی ایران از بین رفت. این عملیات بزرگ‌ترین درگیری دریایی آمریکا از زمان جنگ جهانی دوم به بعد بود.

آقای کارتر تا پایان دولت خود به مذاکره برای آزادی گروگان‌ها ادامه داد و از مواجهه نظامی مستقیم با ایران پرهیز کرد. در نهایت روز تحلیف رونالد ریگان، رقیب جمهوری‌خواهی که جیمی کارتر را در انتخابات شکست داد، ایران گروگان‌های آمریکایی را آزاد کرد.

جیمی کارتر سال‌های بعد ازریاست جمهوری را به تلاش برای ترویج حقوق بشر، صلح و دموکراسی گذراند. جایزه صلح نوبل را از آن خود کرد و توانست محبوبیت از دست رفته‌اش را در میان آمریکایی‌ها باز یابد.