توافق تسلیحاتی آمریکا و عربستان؛ رقابت با ایران وارد مرحله تازهای میشود؟
منبع تصویر، Reuters
- نویسنده, آتاهوالپا آمریس
- شغل, بخش موندو بیبیسی
ایالات متحده و عربستان سعودی یک بسته همکاری اقتصادی و نظامی تاریخی به ارزش چند صد میلیارد دلار امضا کردهاند.
به گفته کاخ سفید، ارزش این بسته بیش از ۶۰۰ میلیارد دلار است و شامل «بزرگترین قرارداد تسلیحاتی تاریخ» میشود.
این توافقات که در جریان سفر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در ریاض اعلام شد، شامل تعهداتی در حوزههای راهبردی مانند دفاع، انرژی، زیر ساخت و هوش مصنوعی است که فراتر از یک تبادل تجاری صرف است.
قرارداد نزدیک به ۱۴۲ میلیارد دلار برای تجهیز پادشاهی سعودی به فناوری پیشرفته نظامی با سرمایهگذاری چند میلیارد دلاری سعودیها در مراکز داده، هوافضا، مراقبتهای درمانی و معادن در خاک آمریکا همراه شده است.
منبع تصویر، Reuters
این اعلامیه در ابتدای سفر چهار روزه ترامپ به خاورمیانه منتشر شد، سفری که از عربستان سعودی آغاز شده و در قطر و امارات متحده عربی ادامه مییابد.
همچنین هشتادمین سالگرد روابط میان دو کشور در حالی به پایان رسید که منطقه درگیر جنگ در غزه، تنش با ایران و حملات نیروهای حوثی در یمن است.
به گفته بیانیه کاخ سفید بسته اعلام شده توسط ایالات متحده و عربستان سعودی شامل مجموعهای از تعهدات اقتصادی، تجاری و نظامی بیسابقه به ارزش بیش از ۶۰۰ میلیارد دلار است.
بزرگترین بخش این توافق، قرارداد فروش تسلیحات آمریکایی به ارزش نزدیک به ۱۴۲ میلیارد دلار است؛ قراردادی که واشنگتن آن را «بزرگترین توافق دفاعی در تاریخ» توصیف کرده است.
این قرارداد پنج حوزه کلیدی را پوشش میدهد:
- تقویت تواناییهای هوایی و فضایی عربستان
- سامانههای دفاع موشکی
- امنیت دریایی و ساحلی
- نوسازی نیروهای زمینی و مرزبانی
- بهبود سامانههای اطلاعاتی و ارتباطی
منبع تصویر، Getty Images
همچنین این بسته شامل برنامههای آموزشی و کمک فنی برای افزایش ظرفیت عملیاتی ارتش سعودی است، از جمله توسعه آکادمیهای پزشکی نظامی و خدمات درمانی.
ترامپ در سخنرانی پس از این اعلامیه گفت: «من هرگز در استفاده از قدرت آمریکا برای دفاع از ایالات متحده یا کمک به دفاع از متحدانمان تردید نخواهم کرد.»
دنیل دپتریس، تحلیلگر سیاست خارجی، به بیبیسی موندو گفت که این توافق چند میلیارد دلاری جایگاه عربستان سعودی را به عنوان یک قدرت نظامی منطقهای تقویت میکند، گرچه او تصریح میکند «نیروهای مسلح سعودی پیش از این هم از پیشرفتهترین تجهیزات موجود در زرادخانه آمریکا برخوردار بودهاند. این همیشه وضعیت آنها بوده است.»
این توافق عظیم با نمایشی پر زرق و برق، سخنان تمجیدآمیز و نمایش قابل توجهی از نزدیکی شخصی بین ترامپ و محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی، اعلام شد.
رئیسجمهور آمریکا با تشریفات رسمی استقبال شد و همراه او رهبرانی تجاری همچون ایلان ماسک و مدیران شرکتهای بلکراک و بلکاستون نیز حضور داشتند. سخنرانی او با دست دادن روی صحنه همراه با پخش آهنگ YMCA پایان یافت.
این تجلیل با استقبال سردتری که از جو بایدن، رئیسجمهور پیشین آمریکا، در سال ۲۰۲۲ از سوی عربستان شد تضاد داشت. او برای درخواست کمک در کاهش قیمت بنزین به این کشور نفتخیز سفر کرده بود و با ولیعهد سعودی تنها با مشت دست احوالپرسی کرده بود.
آن سفر دو سال پس از آن انجام شد که جو بایدن عربستان سعودی را پس از قتل جمال خاشقجی، روزنامهنگار منتقد، در سال ۲۰۱۸ «کشوری منفور» خوانده بود.
اکنون به نظر میرسد که همه این مسائل به تاریخ پیوسته است.
منبع تصویر، Reuters
ترامپ به «شتاب مثبت» روابط دوجانبه اشاره کرد و گفت: «ما با هم پیشرفتهایی بیسابقه و فوقالعاده داشتهایم.»
چیزی که او آن را آغاز «عصری روشن برای خاورمیانه» خواند.
او افزود: «برای نخستین بار در هزار سال گذشته، جهان به این منطقه نه بهعنوان مکانی برای جنگ و مرگ، بلکه بهعنوان سرزمینی برای امید و فرصت نگاه خواهد کرد.»
دونالد ترامپ ادامه داد: «ما با هم کار خواهیم کرد، با هم موفق خواهیم شد، با هم پیروز خواهیم شد، و همیشه دوست خواهیم ماند.»
محمد بن سلمان نیز در مقابل این توافق را نمایانگر «رابطه عمیق اقتصادی» میان دو کشور دانست.
او اطمینان داد که این پیمان در ماههای آینده گسترش خواهد یافت تا به ارزشی حدود یک تریلیون دلار برسد، و تاکید کرد که همکاری تنها به حوزه اقتصادی محدود نیست، بلکه شامل امنیت، ثبات و صلح منطقهای نیز میشود.
فراتر از حوزه دفاعی، این بسته جامع بخشهای اقتصادی و فناوری را نیز در بر میگیرد.
این حوزهها شامل سرمایهگذاری ۲۰ میلیارد دلاری شرکت سعودی دیتا ولت در مراکز داده و زیرساخت انرژی در آمریکا است.
همچنین طبق گفته کاخ سفید، همکاری مشترک میان شرکتهای فناوری همچون گوگل، اوراکل، سیلزفورس، ایامدی و اوبر برای سرمایهگذاری ۸۰ میلیارد دلاری در فناوریهای «تحولآفرین» در هر دو کشور صورت گرفته است.
صادرات خط لوله گاز و توربین به ارزش ۱۴.۲ میلیارد دلار نیز امضا شده و همچنین فروش هواپیماهای بوئینگ ۷۳۷-۸ به شرکت هواپیمایی سعودی آوی لیز به ارزش ۴.۸ میلیارد دلار صورت گرفته است.
منبع تصویر، Reuters
در حوزه مراقبتهای درمانی، شرکت شامخ آیوی سولوشن اعلام کرده که با سرمایهگذاری ۵.۸ میلیارد دلاری یک کارخانه تولید محلولهای تزریقی با ظرفیت بالا در ایالت میشیگان احداث خواهد کرد.
این بسته همچنین شامل ایجاد صندوقهایی در بخشهای مختلف برای هدایت سرمایهگذاری سعودی در صنایع آمریکایی است: یکی برای انرژی (۵ میلیارد دلار)، دیگری برای فناوری هوافضا و دفاع (۵ میلیارد دلار)، و سومی به ورزش جهانی (۴ میلیارد دلار) اختصاص یافته است.
یادداشت تفاهمهایی نیز برای همکاری در حوزه معدن و منابع معدنی، و همچنین انرژی و هوافضا به امضا رسیدهاند.
در دهه گذشته، عربستان سعودی میلیاردها دلار برای خرید تسلیحات پیشرفته سرمایهگذاری کرده تا جایگاه خود را به عنوان یک قدرت نظامی منطقهای تقویت کند.
توافق عظیم اعلامشده این هفته با ایالات متحده و بهویژه قرارداد فروش تسلیحات به ارزش ۱۴۲ میلیارد دلار بنا بر نظر کارشناسان، این مسیر را تثبیت میکند وبه روابط راهبردی متمرکز بر همکاری دفاعی تعمیق میبخشد.
گرنت راملی، مقام سابق پنتاگون و پژوهشگر ارشد اندیشکده واشنگتن، به بیبیسی موندو گفت: «عربستان سعودی در سالهای اخیر در توسعه تواناییهای نظامی خود، بهویژه در حوزههای هوایی و پدافند هوایی، پیشرفت داشته است.»
راملی بخشی از این پیشرفت را به تجربه جنگی ریاض در نبرد با شورشیان حوثی در یمن نسبت میدهد. جایی که سامانههای پدافند هوایی این کشور به طور مستمر آزموده شدهاند.
او اشاره میکند که توافق جدید با واشنگتن «در پی آن است که این پیشرفتها را تقویت کند، پیوندهای تجاری و دفاعی میان دو کشور را مستحکم کند و پیامی بازدارنده به رقبای منطقهای عربستان، بهویژه ایران، بفرستد.»
رقابت میان ریاض و تهران سالهاست که بر چشمانداز ژئوپلیتیکی خاورمیانه سایه افکنده و به بسیاری از درگیریهای منطقهای نیز گسترش یافته است.
دنیل دپتریس، تحلیلگر یادآور میشود: «در حالی که عربستان سعودی بر خرید فناوری نظامی پیشرفته غربی بهویژه از ایالات متحده متمرکز بوده، ایران به دلیل تحریمهایی که دسترسی به چنین تسلیحاتی را برایش غیرممکن کرده، مجبور به توسعه تواناییهای داخلی خود شده است.»
منبع تصویر، Getty Images
او توضیح میدهد: «ایران به جای رقابت مستقیم در سطح متعارف، در موشکها، پهپادها و سامانههای بومی ارزان قیمت اما موثر سرمایهگذاری کرده است.»
دپتریس میگوید: «عربستان سعودی از سوی دیگر، صنایع دفاعی داخلی بزرگی ندارد، اما پول دارد که هر سال میلیاردها دلار صرف خرید تسلیحات غربی کند.»
او با این حال تاکید میکند که قدرت نظامی فقط با کیفیت تسلیحات سنجیده نمیشود.
دنیل دپتریس، تحلیلگر سیاست خارجی، به بیبیسی موندو گفت: «مشکل ریاض کمبود تجهیزات نیست، بلکه نحوه استفاده از آنها در عملیات پیشین است. اگر راهبرد آنها ناقص یا بیش از حد بلند پروازانه باشد، حتی بهترین جنگندهها یا موشکها هم نمیتوانند این نارساییها را جبران کنند.»
او در پایان تاکید میکند که توافق جدید با آمریکا نه تنها شامل تجهیز دوباره عربستان به مقادیر زیادی تجهیزات دفاعی پیشرفته است، بلکه شامل ارائه تواناییهای عملیاتی و راهبردی است که به ریاض اجازه میدهد این منابع را بهطور موثرتری به کار گیرد.
