شیخ نواف احمد جابر صباح؛ «امیر عفو» کویت، درگذشت

درگذشت شیخ نواف احمد جابر صباح ۸۶ ساله روز شنبه از طرف دربار کویت اعلام شد.

او شانزدهمین امیر کویت و ششمین امیر این کشور از زمان استقلال از بریتانیا در سال ۱۹۶۲ بود و یکی از مهمترین چهره‌های سیاسی کویت به شمار می‌آمد.

هرچند دوران زمامداری شیخ نواف کوتاه بود، اما او تحولات سیاسی مهمی را پیش برد.

بدر السیف، استاد تاریخ در دانشگاه کویت، به خبرگزاری فرانسه گفته است که عفو گسترده زندانیان به شیخ نواف لقب «امیر عفو» را داده بود.

ماه گذشته هیات وزیران کویت با تایید یک فرمان سلطنتی عفو همه زندانیان سیاسی محکوم در دهه گذشته را تایید کرد. عفوهای مشابهی هم در سال ۲۰۲۱ انجام شده بود.

شیخ نواف از سال ۲۰۰۶ به ولیعهدی برگزیده شده بود. وقتی سه سال پیش و در ۸۳ سالگی پس از درگذشت برادر ناتنی‌اش، شیخ صباح احمد جابر صباح جانشین او شد، سالمندترین ولیعهد جهان به شمار می‌رفت.

شیخ نواف سه سال پیش و پس از درگذشت برادر ناتنی‌اش، شیخ صباح احمد جابر صباح جانشین او و امیر کویت شد.

او پیشتر مقام‌های بلندپایه‌ای داشت و از جمله وزیر کشور و وزیر دفاع کویت بود.

از وزارت دفاع در دوران حمله صدام تا «شیخ دیپلمات‌های عرب»

شیخ نواف ششمین پسر دهمین امیر کویت، شیخ احمد جابر صباح بود، کسی که از ۱۹۲۱ تا ۱۹۵۰ امیر کویت بود.

او در سال ۱۹۳۷ در کویت به دنیا آمد و در مدارس عادی در داخل کویت تحصیل کرد.

شیخ نواف در دهه ۱۹۵۰ با شریفه سلیمان جاسم غانم ازدواج کرد و از او چهار پسر و یک دختر داشت.

او از ۲۵ سالگی به بعد مقام‌های حکومتی متعددی را بر عهده داشت و در سال ۱۹۶۲ فرماندار حولی شد و ۱۶ سال این مقام را بر عهده داست.

شیخ نواف در سال ۱۹۷۸ به وزارت کشور کویت رسید و یک دهه بعد از آن هم وزیر دفاع کویت شد.

دوران وزارت دفاع او با حمله صدام حسین به کویت همزمان شد و او هدایت مقابله با نیروهای عراقی را به عهده داشت. سرانجام اشغال کویت با مداخله آمریکا و متحدانش پایان گرفت.

پس از آزادی کویت از اشغال، شیخ نواف وزیر کار و امور اجتماعی شد. او سپس جانشین فرماندهی گارد ملی شد و دوباره به وزارت کشور رسید، تا سال ۲۰۰۶ که به عنوان ولیعهد انتخاب شد.

به واسطه تاثیر شیخ نواف در دیپلماسی منطقه، برخی از او به عنوان «شیخ دیپلمات‌های عرب» یاد می‌کردند.

رسیدن او به امارت کویت با تحولات بین‌المللی چشمگیری در جهان عرب همزمان شد: رابطه قطر با برخی از همسایگان عربش تیره بود، برخی کشورهای عرب در پی عادی‌سازی روابط با اسرائیل بودند، و تنش فزاینده بین ایران و عربستان سعودی بر منطقه سایه انداخته بود.

کویت، در کنار عمان، حاضر نشد که در بایکوت قطر به عربستان، بحرین و امارات بپیوندد. کویت همچنین رابطه با اسرائیل را عادی نکرد.

تابستان سال گذشته و پیش از آنکه ایران و عربستان روابطشان را از سر بگیرند، کویت پس از شش سال سفیری به تهران فرستاد.

شیخ نواف کوشید تا در سیاست خارجی، همچون برادرش، نقش میانجی را بازی کند تا بایکوت قطر از طرف عربستان، امارات و بحرین پایان بگیرد.

علاوه بر این کویت در امضای بیانیه مشترک العلا از طرف کشورهای عرب، که مصر هم به آن پیوست، نقش ایفا کرد و تنش میان کشورهای عرب منطقه را خاتمه داد.

مبارزه با فساد و عفو «هسته عبدلی» ایران و حزب‌الله

امارت شیخ نواف در داخل هم بی مشکل نبود.

در انتخابات مجلس کویت ۳۱ نماینده مخالف رای آوردند و تنها ۱۹ کرسی به حامیان حکومت رسید. این رویداد به خشم مردم از چگونگی مقابله با همه‌گیری کرونا تعبیر شد.

کابینه کویت در سال ۲۰۲۱ دو بار به دلیل اختلافات با مجلس نمایندگان استعفا داد و در دوران امارت سه ساله شیخ نواف سه بار انتخابات برای مجلس نمایندگان برگزار شد.

مجلس کویت در میان همه نهادهای انتخابی کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس بیشترین قدرت را دارد و نمایندگان آشکارا از خاندان صباح انتقاد می‌کنند. اما در نهایت خاندان صباح نهادهای کلیدی را در اختیار دارد و امیر کویت می‌تواند حرف آخر را در امور سیاسی بزند و قدرت نسخ مصوبه‌های مجلس یا تعطیلی آن را دارد.

لحن شیخ نواف درباره مخالفان با مدارا همراه بود.

هنگامی که برادر او یک نماینده سابق پارلمان و یک فعال سیاسی را که به دلیل یورش به مجلس شورای ملی در سال ۲۰۱۱ محکوم شده بودند عفو کرد، او در مقام ولیعهد خانواده آنها را به حضور پذیرفت.

او در آن زمان گفت: «هر کسی ممکن است در کارش اشتباهی بکند. آدمیزاد آدم است و ممکن است خطا کند، اما نباید بر تکرار اشتباه اصرار کرد.»

شیخ نواف علاوه بر عفو محکومان بیشتری از ماجرای یورش به مجلس، محکومان پرونده «هسته عبدلی» را نیز عفو کرد.

محکومان این پرونده متهم شده بودند که با ایران و حزب‌الله لبنان در ارتباط بودند و فعالیت‌های جاسوسی و خرابکارانه داشتند و از آنها مواد منفجره و مهمات کشف شده بود.

فرمان عفو پس از «گفتگوی ملی» میان کابینه و مجلس نمایندگان صادر شد و به عنوان خاتمه‌ای بر بحران داخلی کویت قلمداد شد.

محافل سیاسی و رسانه‌ای کویت از فرمان عفو به عنوان مرحله جدیدی از همبستگی ملی در این کشور استقبال کردند.

همزمان با عفو زندانیان سیاسی، برخی از مقام‌های بلندپایه حکومتی در جریان مبارزه با فساد مالی به زندان افتادند که بازداشت جابر مبارک صباح، نخست وزیر سابق و شیخ خالد جراح صباح، وزیر خارجه سابق، به اتهام اختلاس از آن جمله بود.

کویت جمعیتی ۴ میلیون و ۸۰۰ هزار نفری دارد که از میان آنها ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر نیروی کار خارجی هستند. اکثر جمعیت کویت مسلمان سنی هستند اما شیعیان این کشور نیز اقلیت قابل توجهی را تشکیل می‌دهند. کویت صاحب ششمین ذخایر نفتی در جهان است.