آیا موشک‌های ایران به اروپا می‌رسد؟

پرتاب موشک‌های بالستیک دوربرد از سوی ایران به سمت پایگاه نظامی مشترک بریتانیا و آمریکا در جزیره دیه‌گو گارسیا در اقیانوس هند، نشانه‌‌ای عینی از تشدید درگیری در خاورمیانه است.

این موشک‌ها به اهداف مورد نظر نرسیدند، اما ارتش اسرائیل می‌گوید این نخستین بار از زمان آغاز جنگ است که از چنین موشک‌های دوربردی استفاده شده است.

تهران هنوز به طور رسمی شلیک این موشک‌ها را تایید نکرده و رسانه‌های ایرانی عمدتا در گزارش‌های خود از رسانه‌های خارجی نقل قول کرده‌اند.

کارشناسان اکنون در حال بررسی پیامدهای این حمله ناموفق هستند، از جمله این‌که این موضوع چه معنایی برای دامنه گسترده‌تری از اهداف احتمالی می‌تواند داشته باشد. برای مثال، آیا پایتخت‌های اروپایی از جمله برلین، پاریس و لندن می‌توانند در آینده هدف قرار گیرند؟

یکی از وزیران کابینه بریتانیا گفته است که «هیچ‌گونه ارزیابی برای تایید» ادعای ارتش اسرائیل مبنی بر این‌که ایران دارای موشک‌های دوربردی است که قادر به رسیدن به لندن باشند، وجود ندارد.

غنچه حبیبی‌آزاد از بی‌بی‌سی فارسی می‌گوید: «برنامه موشکی ایران مدت‌‌ها است که در کانون توجه بین‌المللی قرار دارد. در حالی که تهران تاکید کرده توسعه موشکی‌اش صرفا دفاعی و مبتنی بر راهبرد بازدارندگی ملی است، منتقدان استدلال می‌کنند که پیشرفت در توانایی‌های دوربرد می‌تواند معادلات امنیتی منطقه را تغییر دهد.»

تنها حدود یک ماه از زمانی می‌گذرد که مذاکراتی برای رسیدگی به نگرانی‌ها درباره برنامه هسته‌ای تهران در جریان بود و قرار بود دورهای بیشتری برگزار شود، اما اسرائیل و آمریکا حمله خود را آغاز کردند.

جزایر چاگوس که دیه‌گو گارسیا بخشی از آن است، حدود ۳۸۰۰ کیلومتر از ایران فاصله دارند.

روزنامه وال‌استریت ژورنال و شبکه سی‌ان‌ان به نقل از مقام‌های ناشناس آمریکایی گزارش دادند که موشک‌های بالستیک شلیک شده‌اند، اما هیچ‌یک به هدف نرسیده‌اند.

گزارش شده که یکی از موشک‌ها در حین پرواز دچار نقص شد، در حالی که دیگری از سوی یک ناو جنگی آمریکایی رهگیری شد. بی‌بی‌سی دریافته است که این گزارش‌ها دقیق هستند.

اندکی پس از این رویداد، نیروهای دفاعی اسرائیل اعلام کردند که اکنون بسیاری از شهرها در اروپا، آسیا و آفریقا در معرض خطر هستند و افزودند که سال گذشته فاش کرده بودند تهران قصد دارد موشک‌هایی با چنین توانایی‌هایی توسعه دهد.

سپهبد ایال زمیر، رئیس ستاد ارتش اسرائیل پس از این پرتاب به سمت جزایر چاگوس، ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد و هشدار تندی داد. او گفت: «ایران یک موشک بالستیک قاره‌پیمای دو مرحله‌ای با برد چهار هزار کیلومتر شلیک کرد. این موشک‌ها برای اصابت به اسرائیل طراحی نشده بود. برد آن‌ها به پایتخت‌های اروپایی می‌رسد. برلین، پاریس و رم همگی در محدوده تهدید مستقیم قرار دارند.»

برخی دیگر، از جمله ژنرال ریچارد بارونز، کارشناس دفاعی و رئیس پیشین فرماندهی نیروهای مشترک بریتانیا، به بی‌بی‌سی گفته‌اند که این موضوع باعث بازنگری در ارزیابی از ذخایر و برد موشک‌های ایران شده است.

او گفت: «پیش از این تصور می‌کردیم موشک‌های ایران بردی حدود دو هزار کیلومتر دارند، در حالی که دیه‌گو گارسیا سه هزار و ۸۰۰ کیلومتر با ایران فاصله دارد.»

ایران پیش از این گفته بود که محدودیتی خودخواسته بر برنامه موشک‌های بالستیک خود اعمال کرده و برد آن‌ها را به دو هزار کیلومتر محدود کرده است. این به معنای آن بود که اسرائیل در تیررس موشک‌های ایران قرار داشت، اما اروپا نه.

علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، تاکید کرده بود که این یک انتخاب سیاسی است که به دلیل محدودیت‌های فنی در ساخت موشک‌ها نیست؛ تصمیمی که گفته می‌شد با وجود مخالفت‌های فرماندهان نظامی و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی گرفته شده بود.

او قصد داشت تهدید علیه اسرائیل را حفظ کند، اما در عین حال باعث نگرانی اروپا نشود؛ چرا که در آن زمان اروپا در تیررس تهران قرار نداشت.

با این حال، در سپتامبر سال گذشته، یک نماینده مجلس ایران به تلویزیون دولتی این کشور گفت که سپاه پاسداران یک موشک بالستیک قاره‌پیما را با موفقیت آزمایش کرده است. هرچند جزئیاتی درباره برد آن ارائه نکرد.

برد موشکی

علاوه بر این، بنا بر گزارش تایمز اسرائیل، مقام‌های آمریکایی مدت‌ها است که ادعا کرده‌اند برنامه فضایی ایران ممکن است به این معنا باشد که این کشور فناوری‌هایی را توسعه داده که به آن اجازه ساخت موشک‌های بالستیک قاره‌پیما را می‌دهد و در صورت نیاز می‌تواند از این فناوری استفاده کند.

برخی تحلیلگران با این نظر موافق‌اند. دکتر کارین فون هیپل، مدیرکل پیشین موسسه خدمات متحد سلطنتی در لندن، به بی‌بی‌سی گفت: «اگر فرض کنیم موشک‌ها به دیه‌گو گارسیا رسیده باشند... ایرانی‌ها همچنین در حال توسعه موشک‌های بالستیک قاره‌پیما هستند که می‌توانند تا ۱۰ هزار کیلومتر برد داشته باشند، هرچند هنوز آن‌ها را در عمل ندیده‌ایم.»

این به معنای آن است که موشک‌های شلیک‌شده از ایران می‌توانند به صورت بالقوه به خاک آمریکا برسند.

اکنون، به گفته ناظران، حمله مورد نظر در اقیانوس هند نشان می‌دهد که این محدودیت برد برداشته شده است.

اما برخی بر این باورند که حتی اگر این موشک‌ها رهگیری نمی‌شدند، باز هم در توانایی آن‌ها برای رسیدن به هدفِ تعیین‌شده تردید جدی وجود داشت.

استیو رید، وزیر مسکن بریتانیا، به بی‌بی‌سی گفت: «هیچ ارزیابی مشخصی وجود ندارد که نشان دهد ایرانی‌ها بریتانیا را هدف قرار داده‌اند یا حتی اگر بخواهند، بتوانند این کار را انجام دهند.»

مسئله اصلی این است که آیا ایران تاکنون به فناوری عملیاتی لازم برای انجام چنین حملات دوربردی دست یافته است و آیا توانایی کنترل و هدایت موشک‌ها در چنین فاصله‌های طولانی را دارد.

به نظر می‌رسد این موضوع بعد روانی نیز دارد.

برخی معتقدند که قصد ایران این نبوده که آن اهداف مورد اصابت قرار گیرند، بلکه تهران در حال ارسال پیام هشدار و بازدارندگی بوده است.

دنی سیترینوویچ، افسر پیشین اطلاعات نظامی اسرائیل که اکنون برای موسسه مطالعات امنیت ملی در تل‌آویو کار می‌کند، به روزنامه ایندیپندنت گفت: «این‌طور نیست که آن‌ها فکر کنند فردا به لندن یا پاریس حمله خواهند کرد، اما به نظر من این یک عنصر دیگر برای آن‌ها است که به آن‌ها امکان می‌دهد بازدارندگی خود را تقویت کنند.»

واکنش اسرائیل به رویدادهای هفته گذشته در اقیانوس هند نیز می‌تواند به عنوان تلاشی برای دعوت به اتحاد تفسیر شود.

ژنرال سر ریچارد شیرف، معاون پیشین فرماندهی ناتو در اروپا، به بی‌بی‌سی گفت: «البته اسرائیل چنین چیزی خواهد گفت، زیرا به نفعش است که جنگ را گسترش دهد و تا حد امکان کشورهای بیشتری را در کنار آمریکا و اسرائیل وارد جنگ کند.»

او افزود: «ما باید در برابر آن مقاومت کنیم. این جنگ ترامپ است، بدون هدف نهایی و راهبردی روشن، که در حال تبدیل شدن به یک باتلاق است. شش ماه پیش به ما گفته شد که توانایی‌های هسته‌ای ایران نابود شده‌اند. ما نمی‌توانیم به هیچ‌چیزی که واشنگتن در این باره می‌گوید، اعتماد کنیم.»