موش‌های پشمالو و بازگرداندن ماموت‌ها؛ انقلاب علمی یا خیال‌پردازی؟

موش‌های پشمالویی که دستکاری ژنتیکی شده‌اند، ممکن است روزی به اسکان فیل‌های پشمالوی اصلاح‌شده ژنتیکی در قطب شمال کمک کنند و مانع از گرم شدن زمین شوند.

این ادعای شگفت‌انگیزی است که یک شرکت آمریکایی مطرح کرده و گفته است که موفق به خلق موش‌هایی با «ویژگی‌هایی شبیه به ماموت» شده است. هدف نهایی شرکت «کلوسال بایوساینس» مهندسی ژنتیک موجوداتی شبیه به ماموت‌ها است که بتوانند از ذوب شدن یخ‌بندان‌های دائمی قطب شمال جلوگیری کنند.

اما انتقادهای زیادی مطرح شده است؛ از جمله اینکه مهندسی ژنتیک موجوداتی شبیه به ماموت، فاصله زیادی با ایجاد موش‌های پشمالو دارد، از نظر اخلاقی نادرست است و کل این پروژه بیشتر یک کار تبلیغاتی است تا یک پژوهش علمی جدی.

اما این شرکت می‌گوید که قضاوت نادرستی درباره آن شده و موش پشمالو یک ابزار مهم در مسیر احیای طبیعت از بین‌رفته زمین است.

شرکت کلوسال بایوساینس می‌گوید که آزمایش‌های انجام‌شده روی موش‌های پشمالو گامی در جهت تغییر ژنتیکی فیل‌ها برای داشتن موهای بیشتر و افزایش توانایی آن‌ها در برابر سرماست.

هدف این شرکت ایجاد گله‌هایی از «موجودات شبیه به ماموت» برای زندگی در توندراها یا سرد دشت‌های قطب شمال است. به گفته این شرکت، عادت‌های چراکردن این موجودات باعث رشد بیشتر علفزارها می‌شود و میزان انتشار دی‌اکسید کربن ناشی از ذوب خاک‌های منجمد را کاهش می‌دهد.

دی‌اکسید کربن یک گاز گلخانه‌ای است که از عوامل اصلی گرمایش زمین محسوب می‌شود.

اما منتقدان می‌گویند که قبل از اینکه این تغییرات ژنتیکی روی فیل‌ها آزمایش شود، چالش‌های علمی بزرگی وجود دارد که باید برطرف شود.

بِن لَم، یکی از بنیان‌گذاران و مدیرعامل کلوسال به بی‌بی‌سی گفت که موش‌های پشمالو یک پیشرفت بزرگ محسوب می‌شوند.

او گفت: «ما در مسیر دستیابی به اولین فیل سازگار با سرما تا سال ۲۰۲۸ هستیم، که به این معنی است که اولین جنین‌ها را تا پایان سال ۲۰۲۶ خواهیم داشت.»

او افزود: «با گذشت زمان، ما یک نسل کامل از فیل‌های سازگار با سرما خواهیم داشت که می‌توانیم به طبیعت بازگردانیم و آن‌ها می‌توانند با دیگر فیل‌ها آمیزش کنند.»

این موش‌های پشمالو دارای هشت ژن اصلاح‌شده هستند: هفت ژن مربوط به رشد مو که از موش گرفته شده‌ و یک ژن از ماموت که با افزایش چربی بدن مرتبط است.

محققان دریافتند که این حیوانات موهای بلندتر و فرفری‌تری دارند، اما شواهدی مبنی بر تاثیر ژن افزایش چربی ماموت در آن‌ها مشاهده نشد.

کارهای کلوسال بایوساینس با شک و تردید دانشمندانی مواجه شده که برای این شرکت کار نمی‌کنند. نگرانی‌های آن‌ها شامل موارد زیر است:

تیم کلوسال بایوساینس ژن‌های شناخته‌شده مرتبط با رشد مو در موش‌ها را تغییر داده و موش‌های پشمالو تولید کرده است. اما فاصله زیادی بین تولید موش‌های پشمالو و ایجاد فیل‌های پشمالوی سازگار با سرما در پنج سال وجود دارد.

تولید یک فیل پشمالو به‌ تنهایی کار دشواری است، چه رسد به تولید صدها یا هزاران مورد از آن‌ها که برای احیای توندراهای قطب شمال لازم است.

تغییرات ژنتیکی که ممکن است در موش‌ها کارایی داشته باشد، می‌تواند در فیل‌ها به ناهنجاری‌هایی منجر شود که باعث رنج حیوانات خواهد شد.

این موجودات اصلاح‌شده ممکن است از سوی سایر فیل‌ها به‌عنوان «عجیب‌الخلقه» تلقی شوند و از گله‌های خود طرد شوند.

دکتر هلن والاس از گروه فعال «جین‌واتچ» گفت: «به نظر نمی‌رسد که این پروژه هیچ‌گونه کاربرد عملی یا ارزش علمی واقعی داشته باشد.»

او افزود: «این پروژه صرفا برای جلب توجه طراحی شده، و فکر می‌کنم اکثر مردم از آن شوکه خواهند شد.»

پژوهشگران کلوسال در واکنش به این انتقادها می‌گویند که درباره آن‌ها قضاوت نادرستی شده است. آن‌ها می‌گویند که موش‌های پشمالو ابزاری برای آزمایش این مسئله هستند که آیا تغییرات ژنتیکی برنامه‌ریزی‌شده آن‌ها، پیش از اینکه این تغییرات را روی فیل‌ها اعمال کنند، موثر و ایمن است یا خیر.

پروفسور بث شاپیرو، مدیر ارشد علمی این شرکت، می‌گوید: «تایید اینکه این روش کار می‌کند، برای این پروژه واقعا هیجان‌انگیز است.»

او اضافه کرد که این شرکت برنامه‌های تحقیقاتی دیگری نیز به‌ طور هم‌زمان اجرا می‌کند، مانند مطالعه بر روی رشد جنین و ایجاد رحم‌های مصنوعی برای پرورش فیل‌های اصلاح‌شده ژنتیکی. این شرکت ادعا می‌کند که این فناوری‌ها باعث خواهد شد تا در مدت چند سال به هدف خود یعنی ایجاد فیل‌های سازگار با سرما برسند.

پروفسور شاپیرو قاطعانه ادعای بیهوده بودن این پژوهش را رد می‌کند.

او می‌گوید برنامه این شرکت برای بازگرداندن گونه‌های منقرض‌شده مانند دودو [نوعی پرنده] و ببر تاسمانی، علاوه بر ماموت، باعث پر کردن شکاف‌های اکولوژیکی ازدست‌رفته شده و به احیای تنوع زیستی و بهبود محیط‌زیست کمک خواهد کرد.

او همچنین می‌گوید که ابزارهای ژنتیکی در حال توسعه این شرکت، همین حالا هم به حفاظت از گونه‌های در معرض انقراض کمک می‌کنند.

این موارد شامل تولید واکسنی برای فیل‌ها در برابر یک ویروس کشنده، ایجاد گونه‌ای از کوآل‌های اصلاح‌شده ژنتیکی در استرالیا که در برابر سموم عصبی وزغ نیشکر مقاوم باشند، و بازگرداندن تنوع ژنتیکی به کبوتر صورتی در موریس است.

پروفسور شاپیرو تاکید دارد که فیل‌ها آسیبی نخواهند دید.

او می‌گوید تیمش در حال توسعه تکنیک‌هایی برای غربالگری و انتخاب تنها جنین‌های سالم است و باور دارد که این فیل‌ها از سوی مادرانشان طرد نخواهند شد.

او افزود: «ما فقط چند حرف در کد ژنتیکی آن‌ها تغییر خواهیم داد. فیل‌هایی که متولد می‌شوند، از نظر مادرانشان عجیب نخواهند بود، چون آن‌ها تقریبا مثل بقیه خواهند بود، فقط موهای بیشتری خواهند داشت و می‌توانند در شرایط سردتر زنده بمانند.»