امید و تردید در اجلاس عربستان؛ چشم‌ها به بازگشت ترامپ

در حالی که رهبران ده‌ها کشور عربی و اسلامی روز دوشنبه برای شرکت در نشستی در پایتخت عربستان گرد هم آمدند، گمانه‌زنی‌های گسترده‌ای درباره این موضوع وجود دارد که دور تازه ریاست جمهوری دونالد ترامپ چه تاثیری بر منطقه خواهد گذاشت.

کشورهای عربی خلیج فارس، در تضادی آشکار با نگرانی‌هایی که در اروپا درباره غیرقابل پیش‌بینی بودن ترامپ ابراز شده، او را عاملی برای تقویت ثبات می‌دانند.

خلف الحبتور، یکی از رهبران برجسته تجاری امارات، در ستون نظر رسمی «عرب نیوز» نوشت: «در خاورمیانه‌ای که امنیت اولویت دارد، تمرکز ترامپ بر تقویت ائتلاف‌ها و مهار نیروهای افراطی، راهی به سوی پیشرفت پیش رو می‌گذارد.»

در عربستان سعودی، ترامپ نسبت به جو بایدن از محبوبیت بیشتری برخوردار است.

او در اولین سفر خارجی خود به عنوان رئیس جمهور آمریکا در سال ۲۰۱۷ به ریاض رفت، ایده‌ای که بر اساس گزارش‌ها از سوی روپرت مرداک، غول رسانه‌ای، مطرح شده بود.

ترامپ از طریق دامادش، جرد کوشنر، رابطه نزدیکی با محمد بن سلمان ولیعهد و حاکم واقعی عربستان برقرار کرد. بن سلمان هرگز سخنان بایدن را مبنی بر اینکه عربستان باید به دلیل مسائل حقوق بشری به حاشیه رانده شود، فراموش نکرده است.

عملکرد ترامپ در دوران ریاست جمهوری‌ او نتایج متفاوتی در خاورمیانه داشت.

او با به رسمیت شناختن بیت‌المقدس به عنوان پایتخت اسرائیل و تایید الحاق بلندی‌های اشغالی جولان، رضایت اسرائیل را جلب و جهان عرب را ناخرسند کرد. اما در سال ۲۰۲۰ پیمان ابراهیم را میانجی‌گری کرد که براساس آن امارات متحده عربی، بحرین و مراکش روابط کامل دیپلماتیک با اسرائیل برقرار کردند و سودان نیز موافقت خود را برای این کار اعلام کرد.

ترامپ در گذشته و امروز، همواره موضع تندی نسبت به ایران داشته است.

در سال ۲۰۱۸ او آمریکا را از توافق هسته‌ای ایران، موسوم به «برنامه جامع اقدام مشترک» (برجام) خارج کرد و آن را «بدترین توافق تاریخ» نامید. او با بسیاری از دولت‌های منطقه هم‌عقیده بود که این توافق، که با هدف مهار برنامه هسته‌ای ایران امضا شده بود، به برنامه موشکی بالستیک ایران نپرداخته و پولی را به دست سپاه پاسداران می‌رساند که برای تامین مالی شبه‌نظامیان نیابتی در منطقه از آن استفاده می‌کند.

در سال ۲۰۲۰ ترامپ دستور ترور قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران را صادر کرد که خشم ایران و رضایت بسیاری از کشورهای عربی خلیج فارس را به دنبال داشت.

اما خاورمیانه امروز دیگر همان خاورمیانه پایان دوره ریاست جمهوری ترامپ نیست.

اسرائیل درگیر جنگ با حماس و حزب‌الله است و هم‌زمان با حوثی‌ها در یمن و حامیان آنها یعنی ایران درگیر بوده است.

در دوره ریاست جمهوری بایدن، نفوذ آمریکا در منطقه کاهش یافته است و کاخ سفید عمدتا نتوانسته متحد نزدیک خود، اسرائیل را از ادامه جنگ در غزه و لبنان بازدارد.

بازگشت ترامپ به کاخ سفید احتمالا ممکن است به اسرائیل آزادی عمل بیشتری برای حمله به اهدافی در ایران - مانند تاسیسات نفتی و هسته‌ای بدهد، اقدامی که دولت بایدن آن را منع کرده بود.

جاشوا استینریچ، افسر سابق اطلاعاتی اسرائیل، می‌گوید: «حمایت قاطع ترامپ از اسرائیل و موضع تهاجمی او نسبت به تلاش‌های بی‌ثبات‌کننده ایران، او را به یک متحد کلیدی در منطقه تبدیل کرده و انتظار می‌رود بازگشت او به قدرت تلاش‌ها برای محدود کردن نفوذ ایران را تشدید کند.»

اما تغییرات دیگری نیز در منطقه رخ داده است.

با میانجی‌گری چین، عربستان سعودی و ایران توافق کرده‌اند اختلافات خود را کنار بگذارند و به هفت سال دشمنی که آشکارترین وجه آن جنگ یمن بود، پایان دهند. در جنگ یمن نیروی هوایی عربستان سعودی شورشیان حوثی مورد حمایت ایران را بمباران می‌کرد.

روز یکشنبه، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح عربستان به تهران پرواز کرد تا با همتای ایرانی خود دیدار کند و اکنون دو کشور در حال گفت‌وگو برای گسترش همکاری‌های دفاعی و امنیتی هستند.

از زمان انقلاب اسلامی ایران، عربستان سعودی و همسایگان سنی و عرب ایران در منطقه، این کشور را تهدید بزرگی برای امنیت خود تلقی کرده‌اند. اما حمله پهپادی غیرمنتظره در سال ۲۰۱۹ به تاسیسات نفتی عربستان، که به نیروهای وابسته به ایران در عراق نسبت داده شد، یادآور ناخوشایندی برای کشورهای عربی خلیج فارس بود که تا چه حد در برابر حملات ایران آسیب‌پذیر هستند.

هم‌زمان با برگزاری اجلاس عربی و اسلامی که خواهان پایان درگیری‌ها در غزه و لبنان شده، نوعی خوش‌بینی همراه با ابهام درباره دوره دوم ریاست جمهوری ترامپ و پیامدهای آن برای خاورمیانه مشاهده می‌شود.