افسر سابق نیروهای ویژه بریتانیا: شواهد مربوط به جنایات جنگی در افغانستان پنهان شده است

یک افسر ارشد پیشین نیروهای ویژه بریتانیا در جلساتی مربوط به یک تحقیق عمومی که پشت درهای بسته برگزار شد، گفته است که دو رئیس سابق نیروهای ویژه بریتانیا، شواهد مربوط به احتمال ارتکاب جنايت جنگی به دست نیروهای ویژه اس‌ای‌اس (سرویس هوایی ویژه) را پنهان کرده‌اند.

این افسر که از مقام‌های بسیار ارشد نیروهای ویژه بوده، گفت که در سال ۲۰۱۱ شواهدی را که آن را «تکان‌دهنده» و نشان‌دهنده «رفتار مجرمانه» توصیف کرده بود، به مدیر وقت نیروهای ویژه ارائه داده است.

او در این جلسه گفته است که مدیر بعدی نیروهای ویژه که در سال ۲۰۱۲ این سمت را بر عهده گرفت، «به وضوح می‌دانست در افغانستان مشکلی وجود دارد» اما اقدامی انجام نداد.

این ادعاها برگرفته از شهادتی است که روز دوشنبه در چارچوب تحقیقات مستقل مربوط به افغانستان منتشر شد؛ تحقیقی که اتهام‌های واردشده به نیروهای ویژه اس‌ای‌اس را بررسی می‌کند مبنی بر اینکه آن‌ها در جریان عملیات‌های خود بازداشت‌شدگان و غیرنظامیان بی‌دفاع، از جمله کودکان، را کشته‌اند.

افسری که در جلسات تحقیق شهادت داده با کد «ان۱۴۶۶» شناخته می‌شود. اظهارات این افسر به این دلیل اهمیت زیادی دارد که او بلندپایه‌ترین مقام پیشین نیروهای ویژه است که ادعا می‌کند فرماندهان وقت نیروهای ویژه اس‌ای‌اس شواهد مربوط به جنایت جنگی را پنهان کرده‌اند.

او در شهادتش گفت که «تنها یک مدیر نبود که از این موضوع خبر داشت» و افزود رهبری نیروهای ویژه بریتانیا «به طور جدی در حال پنهان کردن» این اتهامات بوده است.

او تایید کرد که هیچ‌یک از دو فرمانده پیشین نیروهای ویژه، هیچ کدام از این اتهامات نگران‌کننده را به پلیس نظامی سلطنتی گزارش نکرده‌اند. این در حالی است که قانون بریتانیا فرماندهان را موظف می‌کند هرگونه احتمال ارتکاب جرم جدی از سوی نیروهای تحت امر خود را به پلیس نظامی اطلاع دهند.

به دلیل محدودیت‌های خبررسانی درباره این تحقیق، نام مدیران پیشینی که این افسر آن‌ها را متهم کرده، قابل اعلام نیست.

تحقیقات مربوط به افغانستان در پی طرح اتهام‌هایی درباره کشتارهای غیرقانونی نیروهای اس‌ای‌اس آغاز شد که برنامه پانورامای بی‌بی‌سی در سال ۲۰۲۲ درباره آن گزارش شده بود.

این برنامه فاش کرد که تنها در یک دوره شش‌ماهه ۵۴ نفر از افراد بازداشتی و غیرمسلح در شرایط مشکوکی به دست نیروهای ویژه کشته شده‌اند.

این برنامه همچنین به شواهدی دست یافت که نشان می‌داد ژنرال مارک کارلتون اسمیت، مدیر نیروهای ویژه در سال ۲۰۱۲، در گزارش دادن جنایت‌های جنگی کوتاهی کرده است.

در آغاز این تحقیقات، نام ژنرال کارلتون اسمیت و ژنرال جاناتان پیج، مدیر پیشین نیروهای ویژه، در ارتباط با این ادعا مطرح شد که آن‌ها در گزارش این اتهامات به پلیس نظامی سلطنتی کوتاهی کرده‌اند.

«رفتار مجرمانه»

افسر ان۱۴۶۶ به مسئولان تحقیق گفت که نخستین بار در فوریه ۲۰۱۱ نگران این مسئله شده است. او گفت که در آن زمان در گزارش‌های نیروهای ویژه در افغانستان متوجه شده که این واحد در شرایطی مشکوک و با تعدادی بیش از حد معمول افراد را می‌کشد، در حالی که در برخی عملیات‌ها تعداد کم سلاح‌های به‌دست‌آمده از دشمن، تناسبی با تعداد کشته‌ها نداشت.

او گفت این تردیدها با گزارشی از یک عملیات شبانه آغاز شد که در آن ۹ مرد افغان کشته شدند اما ادعا شده بود که تنها سه قبضه سلاح پیدا شده است. برنامه پانورامای بی‌بی‌سی سال‌ها بعد، در ۲۰۲۲، از محل این عملیات بازدید کرد و متوجه شد سوراخ‌های گلوله در اتاقی که مردان در آن کشته شده بودند، نزدیک به سطح زمین قرار داشت.

کارشناسان سلاح به پانوراما گفتند این الگو نشان می‌دهد قربانیان احتمالا در حالت درازکش هدف قرار گرفته‌اند و روایت نیروهای ویژه مبنی بر وقوع درگیری مسلحانه را چندان قابل قبول ندانستند. اعضای خانواده گفته بودند آن‌ها غیرنظامی بوده‌اند و در خانه‌شان سلاحی نداشته‌اند.

افسر ان۱۴۶۶ همچنین در جریان تحقیقات گفته بود که بر اساس شهادت یک افشاگر، مطلع شده بود که برخی نیروهای ویژه اس‌ای‌اس در جریان یک دوره آموزشی درباره این موضوع صحبت کرده بودند که در عملیات‌های خود تمام مردان «در سن جنگی» را می‌کشند، بدون توجه به این که تهدیدی ایجاد کرده‌اند یا نه.

ترکیب این شهادت‌ها با گزارش‌های عملیاتی باعث شد او «به شدت نگران شود که احتمالا کشتار غیرقانونی افراد بی‌گناه، از جمله کودکان، رخ داده است».

او گفت: «صراحتا می‌گویم، ما داریم درباره جنایت جنگی صحبت می‌کنیم.»

او گفت در واکنش به این نگرانی‌ها، در آوریل ۲۰۱۱ انجام یک بررسی درباره عملیات‌های اخیر نیروهای ویژه را به یک افسر دیگر در مقر نیروهای ویژه واگذار کرده بود. او به مسئولان تحقیق گفت نتایج آن بررسی برای نیروهای اس‌ای‌اس «به طرز نگران‌کننده‌ای بد» به نظر می‌رسید.

نتایج آن بررسی بخشی از شواهدی شد که او در سال ۲۰۱۱ به مدیر وقت نیروهای ویژه ارائه کرده بود. او گفت «به صورت کاملا روشن به او گوشزد کرده بود» که «احتمال وقوع رفتار مجرمانه بسیار جدی است».

او شهادت داد که آن مدیر «کاملا می‌دانست در افغانستان چه می‌گذرد» و «کاملا از مسئولیت‌هایش» درباره گزارش به پلیس نظامی آگاه بود.

با این حال آن مدیر به پلیس اطلاع نداد و در عوض دستور یک بررسی داخلی درباره «تاکتیک‌های» واحد نیروهای ویژه اس‌ای‌اس را صادر کرد؛ اقدامی که به گفته افسر ان۱۴۶۶ نوعی «هشدار» به یگان بود تا خشونت را کاهش دهد.

این افسر گفت مدیر وقت «عمدا تصمیم گرفت این موضوع را پنهان کند، روی آن سرپوش بگذارد و یک بررسی صوری انجام دهد تا وانمود کند که کاری کرده است».

بررسی بعدی درباره «تاکتیک‌ها، فنون و روش‌ها» را یکی از افسران اس‌ای‌اس انجام داد. او به افغانستان رفت اما تنها با دیگر اعضای همان یگان صحبت کرد. گزارش نهایی، روایت‌های کسانی را که خود به دست داشتن در کشتارهای غیرقانونی مظنون بودند، بی‌کم‌وکاست پذیرفت.

بروس هولدر، که به عنوان مدیر پیشین تعقیب قضایی نیروهای مسلح مسئول طرح اتهام و پیگرد نظامیان بود، به بی‌بی‌سی گفت قانون «تکلیف بسیار روشنی» بر دوش فرماندهان گذاشته تا جرایم احتمالی - «از جمله قتل را که درباره آن صحبت می‌کنیم» گزارش دهند.

او گفت: «اگر این موضوع به اطلاع من می‌رسید، از پلیس نظامی می‌خواستم قصور مدیر نیروهای ویژه در سال ۲۰۱۱ را در ارتباط با گزارش نکردن این موارد بررسی کند.»

افسر ان۱۴۶۶ سرانجام در ژانویه ۲۰۱۵ شواهد را مستقیما به پلیس نظامی تحویل داد؛ تقریبا چهار سال پس از آن که برای نخستین بار نگرانی‌هایش را مطرح کرده بود و تنها زمانی‌ که پلیس تحقیقاتی موسوم به «عملیات نورث‌مور» را درباره نیروهای ویژه اس‌ای‌اس آغاز کرده بود.

او به مسئولان تحقیقات گفت «بسیار متاسف» است که زودتر به پلیس مراجعه نکرده و مدیر وقت را هم به ارجاع شواهد به پلیس ترغیب نکرده است؛ اقدامی که آن زمان فکر می‌کرد از حدود اختیاراتش فراتر می‌رود.

او گفت: «وقتی به گذشته نگاه می‌کنید، به آن افرادی که از آن زمان به بعد بی‌دلیل کشته شدند - دو کودک نوپا بودند که در تخت، کنار پدر و مادرشان، هدف گلوله قرار گرفتند - می‌فهمید که همه این‌ها… لزوما نباید اتفاق می‌افتاد.»

اشاره او به عملیات نیروهای ویژه اس‌ای‌اس در ولایت نیمروز، در اوت ۲۰۱۲ بود؛ عملیاتی که اولین بار بی‌بی‌سی درباره آن گزارش داد و در جریان آن دو پدر و مادر جوان در حالی که در تخت کنار پسران نوزادشان بودند با شلیک گلوله کشته شدند. نوزادان نیز هدف قرار گرفتند و به شدت زخمی شدند.

این یورش ــ که پس از روی کار آمدن مدیر جدید نیروهای ویژه انجام شد ــ هرگز به پلیس نظامی گزارش نشد.

مدیری که در سال ۲۰۱۲ این سمت را بر عهده گرفت، به بی‌بی‌سی گفت ادعاهایی را که ان۱۴۶۶ مطرح کرده رد می‌کند و در زمان ارائه شهادت خود به هیئت تحقیق، پاسخ کاملی به همه این موارد خواهد داد.

او افزود در طول سه سال دوران مسئولیتش، هیچ‌یک از فرماندهان ارشد او نه هیچ‌گونه نگرانی‌ مطرح کرده‌اند و نه مدرکی درباره کشتار غیرقانونی ارائه داده‌اند، و گفت که هیچ ادعا یا شواهدی که مستلزم ارجاع به پلیس نظامی باشد، به اطلاع او نرسیده است.

افسر پیشینی که در سال ۲۰۱۱ مدیر نیروهای ویژه بود، به درخواست برای اظهار نظر پاسخ نداد.