چرا دونتسک تا این حد برای اوکراین مهم است؟

یکی از نتایج مهم نشست آلاسکا این بود که ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، ظاهرا مایل است جنگ اوکراین در خط مقدم فعلی متوقف شود، به شرط آنکه بقیه منطقه دونتسک به روسیه واگذار شود.

روسیه پس از بیش از یک دهه جنگ در این منطقه، حدود ۷۰ درصد استان دونتسک از جمله مرکز آن با همین نام را در اختیار دارد؛ جنگی که در آن دونتسک و استان همسایه‌اش لوهانسک به مرکز خونین نبرد بدل شده‌اند.

از دید روسیه، تسلط کامل بر دونتسک ادعای این کشور درباره مالکیت بر این منطقه را - که جامعه جهانی به رسمیت نمی‌شناسد - تثبیت خواهد کرد و هم‌زمان از تلفات سنگین بیشتر در جنگ جلوگیری می‌کند.

برای اوکراین، عقب‌نشینی از غرب دونتسک نه‌تنها به معنای از دست دادن سرزمینی وسیع و احتمال ایجاد موج تازه‌ای از آوارگان خواهد بود، بلکه فروپاشی یک سد دفاعی در برابر پیشروی‌های آینده روسیه را نیز رقم می‌زند.

در اینجا نگاهی داریم به اینکه چرا این سرزمین تا این حد مهم و تعیین‌کننده است.

چه مناطقی در کنترل اوکراین است؟

برآورد خبرگزاری رویترز نشان می‌دهد که اوکراین هنوز حدود ۶۶۰۰ کیلومتر مربع از خاک دونتسک را در اختیار دارد.

به گفته مقام‌های محلی، حدود ۲۵۰ هزار نفر همچنان در این مناطق زندگی می‌کنند.

مراکز شهری مهم آن شامل کراماتورسک، اسلاویانسک، کاستیانتینیوکا و دروژکیفکا هستند.

دونتسک بخشی از دونباس، منطقه اصلی صنعتی اوکراین محسوب می‌شود. جنگ اقتصاد این منطقه را به شدت ویران کرده است.

دکتر مارنی هاولت، مدرس سیاست روسیه و اروپای شرقی در دانشگاه آکسفورد، به رویترز گفت: «واقعیت این است که به دلیل وجود مین‌های زمینی، این منابع احتمالا تا دست‌کم یک دهه دیگر در دسترس نخواهند بود.»

او افزود در این منطقه «زمین‌هایی کاملا ویران شده‌اند و شهرهایی به کل با خاک یکسان شده‌اند».

این منطقه از نظر نظامی چه اهمیتی دارد؟

گزارش اخیر موسسه مطالعات جنگ در آمریکا درباره «کمربندی استحکامی» می‌گوید که در غرب دونتسک به طول ۵۰ کیلومتر امتداد یافته است.

این گزارش می‌نویسد: «اوکراین در ۱۱ سال گذشته زمان، پول و تلاش زیادی صرف تقویت این کمربند و ایجاد زیرساخت‌های مهم صنعت دفاعی و استحکامات نظامی کرده است.»

خبرهای رسیده از منطقه حاکی از ایجاد سنگرها، پناهگاه‌ها، میدان‌های مین، موانع ضد تانک و سیم‌های خاردار است.

به گفته موسسه مطالعات جنگ، نیروهای روسی که به سمت شهر پوکروفسک پیشروی می‌کنند «در تلاش برای تصرف این منطقه‌ وارد نبردی شده‌اند که احتمالا چندین سال طول خواهد کشید.»

استحکامات این منطقه بی‌تردید بخشی از توان دفاعی اوکراین است، اما توپوگرافی یا ویژگی‌های سرزمینی هم نقش مهمی دارد.

نیک رینولدز، پژوهشگر جنگ زمینی در اندیشکده بریتانیایی «موسسه خدمات سلطنتی متحد» به بی‌بی‌سی گفت: «این سرزمین در مجموع قابلیت دفاعی مناسبی دارد، به ویژه ارتفاعات چاسیو یار که ستون اصلی خط دفاعی اوکراین را تشکیل می‌دهد.»

اما او می‌افزاید: «اگر به ویژگی‌های سرزمینی در کل دونباس و شرق اوکراین نگاه کنید، وضعیت به طور کلی چندان به سود اوکراینی‌ها نیست.»

«شهر دونتسک [که در کنترل روسیه است] روی ارتفاعات قرار دارد. وقتی به سمت غرب می‌روید، سراشیبی آغاز می‌شود و این برای اوکراینی‌ها در اجرای عملیات دفاعی شرایط دشواری ایجاد می‌کند.»

او توضیح می‌دهد: «این مسئله فقط به نبردهای نزدیک یا دشواری بالا و پایین رفتن از ارتفاعات محدود نمی‌شود، بلکه بخش عمده آن به مسئله دید و امکان شناسایی مربوط می‌شود و به توانایی هماهنگی آتش توپخانه و دیگر پشتیبانی‌های آتش، بدون نیاز به استفاده از پهپاد [برای روسیه].»

«به همین ترتیب، نقاط مرتفع برای انتشار امواج رادیویی و هماهنگی بهتر پهپادها مناسب‌تر هستند.»

چاسیو یار، که روس‌ها اخیرا مدعی تصرف آن شده‌اند «یکی از آخرین نقاط مرتفعی است که در اختیار اوکراینی‌ها قرار داشت».

رینولدز یادآور می‌شود که اطلاعات به‌دست‌آمده از تصاویر ماهواره‌ای - چه از سوی متحدان بین‌المللی اوکراین و چه شرکت‌های تجاری - اهمیت زیادی دارد، «اما جایگزین توانایی مستقیم برای هماهنگی ماموریت‌های تاکتیکی نمی‌شود».

آیا ارتش روسیه به تمام مناطق دونتسک نیاز دارد؟

غرب دونتسک تنها بخش کوچکی از خط مقدمی به طول حدود ۱۱۰۰ کیلومتر است، اما این منطقه در تابستان امسال شاهد شدیدترین حملات روسیه بوده است.

اما اگر مسکو نیروهای زمینی خود را به سمت دیگری هدایت کند، تردید جدی وجود دارد که بتواند پیشرفت بیشتری به دست آورد.

رینولدز می‌گوید: «در جنوب، خط مقدم نبرد در زاپوریژیا اکنون بسیار شبیه خط مقدم در دونباس است، بنابراین اینجا هم باید از میان مواضع دفاعی گسترده عبور کنند.»

او می‌افزاید: «روس‌ها در شمال نیز با همین مشکل روبه‌رو هستند، و قطعا با دروازه‌ای گشوده روبه‌رو نخواهند شد.»

آیا اوکراین می‌تواند خطوط دفاعی خود را در مناطق غربی بازسازی کند؟

از نظر تئوری، در صورت دستیابی به توافق صلح، اوکراینی‌ها می‌توانند خط دفاعی خود را بیشتر به سمت غرب ببرند.

البته مشکل زمین نامساعد وجود خواهد داشت و ایجاد استحکامات عمیق هم زمان‌بر است، حتی اگر پیمانکاران غیرنظامی در شرایطی بدون گلوله‌باران مشغول کار باشند.

اما تئوری یک چیز است و وضعیت در عمل می‌تواند متفاوت باشد. نیک رینولدز، پژوهشگر موسسه خدمات متحد سلطنتی بریتانیا، بعید می‌داند ارتش اوکراین بدون جنگیدن از غرب دونتسک عقب‌نشینی کند.

نیک رینولدز می‌گوید: «حتی اگر دولت ترامپ تلاش کند از حمایت جاری آمریکا یا تضمین‌های امنیتی به عنوان اهرم فشار استفاده کند، با توجه به رفتارهای گذشته روسیه و رویکرد آشکارا معامله‌محور دولت آمریکا، بعید است دولت اوکراین بخواهد آن سرزمین را واگذار کند.»

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، گفته است کشورش هرگونه پیشنهاد روسیه برای واگذاری منطقه دونباس در برابر آتش‌بس را رد خواهد کرد، زیرا این سرزمین شرقی می‌تواند به سکویی برای حملات آینده تبدیل شود.