حزبالله از آغاز جنگ با اسرائیل در سال ۲۰۰۶، چه تغییراتی کرده است؟
منبع تصویر، Getty Images
- نویسنده, کارین توربی
- شغل, بیبیسی عربی، بیروت
به دنبال یک سلسله کشتارها و حملات حساس، تنشها میان اسرائیل، حزبالله و حامیاش، ایران، از هر زمان دیگری بیشتر شده است. پیشبینی آنچه اتفاق خواهد افتاد در گرو فهم توانایی این گروه شبهنظامی مستقر در لبنان و درگیری تاریخیاش با اسرائیل است.
از حزبالله و اسرائیل هر دو به دلیل نقض آتشبس در هجدهمین سالگرد جنگ ژوئیه ۲۰۰۶ بین اسرائیل و حزبالله انتقاد میشود.
این انتقادها در بحبوحه احتمال بروز جنگی تمامعیار بین آنها – بعد از ده ماه جنگ فرسایشی – است.
از یک طرف اسرائیل برتری هوایی و اطلاعاتی دارد و از طرف دیگر حزبالله ذخیره موشکی عظیمی دارد و از پهپادها استفاده نظامی میکند.
برای فهم اینکه یک جنگ تمامعیار بین دو طرف چه صورتی خواهد داشت، باید دو عامل کلیدی را در نظر بگیریم: درسهای حاصل از جنگ سال ۲۰۰۶ و درگیریهای روزمره که ۱۰ ماه است بین دو طرف ادامه داشته است.
به رغم برتری توان هوایی اسرائیل – که میتواند در لبنان ویرانی عظیم به بار بیاورد – واحدهای ارتش اسرائیل فشار ناشی از طولانیترین جنگی را که اسرائیل بعد از دههها داشته است – یعنی جنگ غزه – احساس میکنند.
حزبالله میگوید تا کنون بیش از ۳۵۰ نفر از اعضایش را از دست داده است، از جمله فرمانده ارشد نظامیاش، فواد شکر، و سه رهبر برجسته دیگر را که همگی در حملات هوایی اسرائیل کشته شدهاند.
منبع تصویر، Getty Images
اما این سازمان که حزب شیعی است، در هر جنگ تمامعیار احتمالی، با قدرت خواهد جنگید. سالها درگیری در جنگ سوریه، فرماندهان میدانی جدید و باتجربهای را برای آن فراهم کرده است.
ایران حامی حزبالله است و به آن کمک مالی و نظامی میکند.
این گروه را بسیاری از کشورهای غربی از جمله آمریکا و بریتانیا و بعضی کشورهای عربی سازمانی تروریستی طبقهبندی کردهاند.
دولت لبنان حزبالله را گروه مقاومت مشروع در برابر اسرائیل میداند. داخل لبنان، حزبالله به عنوان حزبی سیاسی با نمایندگی قابل توجه در پارلمان به رسمیت شناخته شده است.
در سال ۲۰۰۶، حزبالله هشت سرباز اسرائیل را کشت و دو نفر را در حملهای مرزی ربود که باعث بروز جنگی همهجانبه بین دو طرف شد. سپس حزبالله خواستار تبادل اسرا با اسرائیل شد.
ناظران معتقدند که اگر جنگ فرسایشی فعلی میان اسرائیل و حزبالله به یک جنگ کامل و گسترده تبدیل شود، ممکن است با وضعیتی مشابه با سال ۲۰۰۶ مواجه شویم که اسرائیل یک حمله نظامی شدید هوایی انجام داد و پس از آن سراغ هجوم زمینی رفت.
اسرائیل سربازان و تسلیحات زیادی را به میدان آورد ولی باز هم در رسیدن به اهدافش ناکام ماند و نتوانست دو سرباز ربوده شده را نجات و حزبالله را از نظر نظامی شکست دهد.
منبع تصویر، Getty Images
جنگ سال ۲۰۰۶ پس از قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت سازمان ملل - برای پایان دادن به جنگ - متوقف شد. این قطعنامه به اتفاق آرا در روز ۱۱ اوت ۲۰۰۶ پس از ۳۴ روز جنگ تصویب شد.
بلافاصله پس از توقف عملیات تهاجمی اسرائیل، حزبالله نیز حملات موشکیاش به اسرائیل را صبح روز ۱۴ اوت متوقف کرد.
از حزبالله و اسرائیل به خاطر نقض آن قطعنامه به دلایل زیر انتقاد میشود: از حزبالله به خاطر حفظ تسلیحات خود و از اسرائیل برای ادامه اشغال اراضی لبنان و نقض پیوسته حریم هوایی این کشور.
منبع تصویر، Getty Images
حملات حزبالله به اسرائیل
حزبالله گلولهباران مواضع اسرائیل را روز ۸ اکتبر پارسال شروع کرد.
حزبالله گفت این کار را «در حمایت از غزه» انجام داده است - پس از بمباران غزه از طرف اسرائیل در پاسخ به حملاتی که حماس علیه افراد غیرنظامی و سربازان در جنوب اسرائیل در روز ۷ اکتبر ۲۰۲۳ انجام داده بود، که حماس آن را عملیات طوفانالاقصی خواند.
حزبالله اعلام کرد که تا زمانی که در غزه آتشبس نشود جبههاش را فعال نگه خواهد داشت.
علاوه بر این، آنچه که به عنوان «وحدت جبههها» شناخته میشود هم شکل گرفت که شامل همکاری گروههای نظامی مختلف در یک اتحاد راهبردی نظامی است، از جمله حزبالله، حماس، جهاد اسلامی، حوثیها و گروههای عراقی تحت حمایت ایران.
منبع تصویر، Getty Images
حزبالله و مقامات اسرائیل گفتهاند که آماده جنگاند ولی ترجیح میدهند از تقابل تمامعیار پرهیز کنند، به رغم تهدید اسرائیل مبنی بر بازگرداندن لبنان به «عصر حجر» در صورت بروز جنگ با حزبالله.
سازمان ملل میگوید که حملات دو طرف مرز باعث آواره شدن بیش از ۹۰ هزار نفر – که بیشترشان غیر نظامی هستند – در لبنان شده است. سازمان ملل میگوید ۱۰۰ نفر غیر نظامی و ۳۶۶ نفر نیروی نظامی حزبالله در حملات اسرائیل کشته شدهاند.
در اسرائیل به گفته مسئولان به خاطر حملات حزبالله، ۶۰ هزار نفر غیرنظامی خانههایشان را رها کردهاند و ۳۳ نفر کشته شدهاند از جمله ۱۰ نفر غیرنظامی.
بیبیسی تحلیلی از تصاویر ماهوارهای را منتشر کرده است که بیش از ۳۲۰۰ ساختمان را در جنوب لبنان نشان میدهد که به طور کامل یا جزیی در جریان درگیریها صدمه دیدهاند و رسانهها در اسرائیل میگویند که بیش از ۱۰۰۰ ساختمان در شمال این کشور آسیب دیدهاند.
منبع تصویر، Getty Images
«سختترین حریف»
جاستین کرامپ، متخصص نظامی در بریتانیا، میگوید که حزبالله شاید «سختترین حریف اسرائیل در حال حاضر باشد» که اگر درگیری گسترش پیدا کند ممکن است باعث شگفتیهای عظیم شود.
آقای کرامپ، که سالها در ارتش بریتانیا خدمت و شرکت مشاوره نظامی سیبیلین را در لندن برپا کرده است، میگوید: «امروزه حزبالله همه چیزهایی را که سال ۲۰۰۶ داشت در اختیار دارد ولی با تعدادی بسیار بیشتر.»
به گفته سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، حزبالله حدود ۱۵۰ هزار خمپاره و موشک از انواع مختلف و با بردهای متفاوت و همچنین ۴۵ هزار رزمنده دارد. حسن نصرالله، رهبر این گروه، پیش از این ادعا کرده بود که حزبالله ۱۰۰ هزار رزمنده دارد.
منبع تصویر، Getty Images
در جنگ ژوئیه سال ۲۰۰۶ با اسرائیل، این گروه از راکتهای کاتیوشا و گراد و موشکهای ضد تانک، و موشکهای هدایتشونده از جمله موشکهای روسی کورنت استفاده فراوان کرد.
آقای کرامپ میگوید که هر چند اسرائیل برتری هوایی دارد، «حزبالله برتریهایی روی اراضیای دارد که بسیار سخت هستند و به سود حزبالله عمل میکنند.»
او میافزاید: «حزبالله حالا بهتر میتواند خودروها و مکانهای موشکاندازش را پنهان کند و حملات هوایی اسرائیل به تنهایی نمیتوانند مانع از حملات موشکی به اسرائیل شوند. در نتیجه، اسرائیل ممکن است خیلی جدی به فکر هجومی زمینی باشد.»
«اگر فرمانده تانک بودم، بیشک نمیخواستم تانکها را به جنوب رودخانه لیتانی (در جنوب لبنان) در برابر حزبالله و موشکهای ضد تانکاش بفرستم. راضی به چنین کاری نمیشدم.»
تسلیحات و زرادخانه موشکی
حزبالله میزان تسلیحات و نوع موشکهایی را که در اختیار دارد، تا قبل از استفاده از آنها آشکار نمیکند.
بنا به گزارشهای اطلاعاتی متعددی که طی سالهای گذشته منتشر شدهاند، ایران منبع اصلی تأمین سلاحهای حزبالله است و این سلاحها از راه زمینی، از مسیر عراق و سوریه، به دست حزبالله رسیدهاند.
از جمله اینها، موشک ضد تانک الماس-۳ است که نسل جدیدی از موشکهای نقطهزن ایرانی است.
حزبالله – برای اولین بار علیه اسرائیل – از موشک بورکان و موشک جهاد مغنیه نیز استفاده کرده است که به نام فرمانده حزبالله که در سال ۲۰۱۵ در سوریه کشته شد، نامگذاری شده است.
امل سعد، استاد دانشگاه کاردیف و نویسنده کتاب «حزبالله: سیاست و دین»، میگوید: «چیزی که امروز شاهد آن هستیم نسخه پیشرفته و تکامل یافته حزباللهی است که سال ۲۰۰۶ دیدیم.»
او میافزاید: «حزبالله از صرف یک بازیگر نظامی هیبرید، که خصوصیتهای ارتش متعارف را با خصوصیتهای گروههای نظامی نامتعارف جمع کرده، فراتر رفته است.»
منبع تصویر، Getty Images
او میگوید این توصیف از نیروهای حزبالله براساس سازماندهی نظامی، گسترش تکنیکها، سطح آموزش و برخورداری این گروه از نیروهای ویژه حرفهای است. این ارزیابی همچنین بستگی به سلاحهایی دارد که در اختیار آنهاست، بهویژه موشکها.
حسن نصرالله، که دیرزمانی است رهبری حزبالله را به عهده دارد، پیشتر گفته بود که این گروه موشکهای دقیق و پیشرفتهای دارد که قادر به رسیدن به عمق اسرائیل است.
علی جزینی – روزنامهنگاری که متخصص امور نظامی و تحلیلگر شبکه لبنانی میادین، نزدیک به حزبالله، است، میگوید که این توصیف ممکن است اشارهای باشد به اینکه حزبالله موشکهای بالستیک کوتاهبرد و نقطهزنی را در اختیار دارد که میتوانند برد ۳۰۰ کیلومتری داشته باشند.
او میافزاید که این نوع موشک ممکن است به خاطر فاصله کم با اسرائیل به حزبالله برتری بدهد و زمان واکنش را که ارتش اسرائیل برای مقابله با آنها دارد محدود کند. این موشکها ممکن است از نوع زلزال و فاتح ۱۰۰ ایرانی باشند.
از بعضی از عکسهایی نیز که از بعضی موشکها یا قطعات آنها منتشر شده است، پیداست که حزبالله از موشکهای روسی نیز استفاده میکند.
به گفته آقای کرامپ، حزبالله ممکن است این موشکها را از سوریه به دست آورده باشد؛ ایران نسخههایی از بسیاری از سامانههای روسی تولید میکند و به این ترتیب میتواند همان سلاحها را در اختیار حزبالله بگذارد ولی از منبعی ایرانی.
منبع تصویر، Getty Images
نبرد پهپادی
پس از موشکها، یک مشخصه اصلی جنگ فعلی شاید اتکای فراوان به پهپادها باشد به ویژه حزبالله که اولین بار است از پهپادهای تهاجمی یا، چنانکه توصیف میکنند، پهپادهای «خسارتآفرین» استفاده میکند که مجهز به موشک است.
آقای کرامپ میگوید: «حزبالله از پهپادها به شیوهای بهتر و خلاقانهتر استفاده میکند.»
این متخصص نظامی بریتانیایی توضیح میدهد که حزبالله از پیش از سال ۲۰۰۶ دارای واحد پهپادی بوده است ولی از نوع نظامی.
«امروزه آنها بیشتر متکی بر پهپادهای تجاریاند درست مثل همه گروهها و ارتشهای مسلح چون نقش پهپادها روز به روز در جنگها به طور کلی مهمتر میشود.»
در این زمینه آقای جزینی میگوید که انتظار دارد هر پهپاد تجاری که به کار برود، تغییراتی داشته باشد که مانع ایجاد اختلال در کارشان شود. او میگوید فکر میکند پهپادهایی از آن قبیل که حزب الله ادعا میکند به بالای
شمال اسرائیل فرستاده است و از تأسیسات نظامی و حساس فیلمبرداری کردهاند، باید نظامی باشند.
رسانهها در اسرائیل اخیراً گفتهاند که حزبالله استفاده از چیزی را شروع کرده که پهپاد خاموش توصیف میشود. این یک نوع پهپاد برقی ایرانی است از نوع شاهد ۱۰۱ و هنگام پرواز تقریباً هیچ صدایی ندارد که ردگیری آن را دشوار میکند به ویژه که در ارتفاع پایین پرواز میکند و رادارها به آسانی نمیتوانند آن را شناسایی کنند. به نقل از منبعی نزدیک به حزبالله، این پهپاد پیشتر در یمن و همچنین از طرف گروههای عراقی استفاده شده است.
منبع تصویر، Getty Images
آقای جزینی به تفاوت عظیم حزبالله اکتبر ۲۰۲۳ و حزب لله فعلی اشاره میکند و میگوید: «ارتش اسرائیل شاید پیشرفتهترین فناوری را در زمینه سیگنالهای اطلاعاتی، ایجاد اختلال امواج و ارتباطات در اختیار دارد. در نتیجه، توانایی حزبالله برای فرستادن پهپادهایی برای حمله به عمق خاک اسرائیل، چنان که در صفد در ۲۰ کیلومتری مرز اتفاق افتاد، یا فرستادن پهپادی برای عکسبرداری از تأسیسات حساس اسرائیل و بازگشت آن، همگی نشان میدهد که درسهایی را آموخته است و در مقابله با پیشرفت فناوری اسرائیل از خود انعطافپذیری نشان داده است.»
نشان دادن تواناییهای پهپادها و توان حزبالله برای سرنگون کردن شماری از پهپادهای بسیار پیشرفته اسرائیل از نوع هرمس ۴۵۰ یا هرمس ۹۰۰، یا اعلام اینکه هواپیماهای جنگی را وادر به ترک حریم هوایی لبنان پس از رویارویی با آنها کردهاند، منجر به این شده است که برخی درباره رویکرد حزبالله در ایجاد نوعی بازدارندگی هوایی در برابر اسرائیل صحبت کنند.
اما ناظران این سخنان را بسیار اغراقآمیز میدانند.
آقای جزینی توضیح میدهد که «مسئله تقابل هوایی پیچیده است چون به استمرار بستگی دارد نه فقط هدف قرار دادن یک هواپیما. مقصودم این است که آیا این توانایی هست که ده روز هواپیماها را سرنگون کرد و بعد دیگر نتوان این کار را کرد. ماجرا به هدف نیز بستگی دارد. اگر هدف کاهش تعداد پروازهای اسرائیل باشد و این اتفاق بیفتد، در این صورت این هدف خاص حاصل شده است.»
او میافزاید: «اما از نظر عینی، حزبالله فاصله بسیاری دارد تا جایی که بتواند بهطور کامل عملیات نیروی هوایی اسرائیل را در فضای هوایی لبنان متوقف کند.»
این با ارزیابی آقای کرامپ نیز سازگار است که معتقد است حزبالله شاید بتواند پرواز هواپیماهای اسرائیل را در سطح پایین محدود کند، ولی اسرائیل میتواند پروازهایی در ارتفاع بالا انجام دهد و در نتیجه «حزبالله نمیتواند واقعاً حریم هواییاش را به روی آنها ببندد.»
منبع تصویر، Getty Images
«محور مقاومت»
آقای کرامپ همچنین معتقد است که حزبالله ممکن است سلاحهایی داشته باشد که حوثیها در یمن استفاده میکنند و هر سلاحی که حماس یا حوثیها دارند در کنار سلاحهای دیگر در اختیار حزبالله نیز هست.
او میگوید: «همه این گروهها آموختهها، فناوری و سامانههای تسلیحاتی مشترک دارند و حزبالله پیشرفتهترین آنها را در اختیار دارد.»
به گفته امل سعد، هر گونه پیشبینی مبنی بر گسترش جنگ باید چگونگی و ساختار وقوع آن را نیز در نظر بگیرد از جمله «وحدت جبههها» و گروههای مختلف نظامی که در یک محور واحد فعالیت میکنند و موسوم به «محور مقاومت» علیه اسرائیل هستند.
به گفته خانم سعد، «در گذشته چیزی به اسم 'وحدت جبههها' وجود نداشت. امروز آنها در ائتلافی راهبردی کنار هم میجنگند که احتمالاً رشد هم خواهد کرد.»
این محور – که خود را «محور مقاومت» مینامد شامل چندین گروه نظامی تحت حمایت ایران است هر چند هر یک هویت مستقل خود را دارد.
بیشتر این گروهها را آمریکا و بعضی از کشورهای عرب سازمانهای تروریستی خواندهاند.
این محور شامل حماس و جهاد اسلامی فلسطین، انصارالله حوثی در یمن، و گروههای عراقی علاوه بر حزبالله لبنان است.
با توجه به اینکه وزارت خارجه ایران به اسرائیل نسبت به «عواقب غافلگیرکننده هر اقدام تازه در لبنان» هشدار داده است، معلوم نیست که این گروهها در جنگ بزرگ علیه اسرائیل نقشی ایفا کنند یا نه.
بین جنگ ۲۰۰۶ و حمله حماس به جنوب اسرائیل، در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، مناطق مرزی لبنان و اسرائیل شاهد طولانیترین دوره آرامش بین دو کشور بودهاند، به رغم تمام تنشها و تعرضات ارضی که در این مدت رخ داده است.
اما این به معنای آن نیست که برای رویدادهایی که ممکن است بهزودی رخ بدهند، تدابیر لازم اندیشیده نشده است.
