ارزیابی بی‌بی‌سی از خسارت درگیری‌های اسرائیل و حزب الله:‌ ۶۰ درصد مناطق مرزی لبنان آسیب دیده‌اند

بی‌بی‌سی با تهیه یک گزارش تحلیلی تلاش کرده تا میزان خسارات ناشی از درگیری‌های ۹ ماهه بین گروه مسلح حزب‌الله لبنان و اسرائیل را بررسی کند.

عکس‌های ماهواره‌ای، تصاویر راداری، و مدارک فعالیت‌های نظامی نشان می‌دهد که برخی از گروه‌های جمعیتی به کلی آواره شده‌اند و هزاران ساختمان و مناطق وسیعی از زمین‌های باز در امتداد مرز بین اسرائیل و لبنان آسیب دیده‌اند.

هر دو طرف تاکنون از یک جنگ تمام عیار اجتناب کرده‌اند، اما شواهد نشان می‌دهند که حملاتِ تقریباً روزانه، مناطق مسکونی را هم در اسرائیل و هم در لبنان را نابود کرده است.

درگیری کنونی زمانی آغاز شد که یک روز پس از آغاز جنگ اسرائیل و غزه، حزب‌الله موشک‌هایی را به سمت اهداف اسرائیلی پرتاب کرد و اعلام کرد که این اقدام در همبستگی با مردم فلسطین بوده است. جنگ اسرائیل و غزه پس از حمله بی‌سابقه حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد.

داده‌هایی که «پروژه داده‌های مکان و رویداد درگیری‌های مسلحانه» یا «آکلد» (Acled) مستقر در ایالات متحده جمع‌آوری کرده نشان می‌دهد که بین ۸ اکتبر ۲۰۲۳ تا ۵ ژوئیه ۲۰۲۴، هر دو طرف در مجموع هفت هزار و ۴۹۱ حمله برون مرزی انجام داده‌اند. این ارقام نشان می‌دهد که حملات اسرائیل تقریباً پنج برابر حزب‌الله بوده است.

به گفته سازمان ملل، این حملات بیش از ۹۰ هزار نفر را در لبنان آواره کرده است و حدود ۱۰۰ غیرنظامی و ۳۶۶ نیروی حزب‌الله در حملات اسرائیل کشته شده‌اند.

مقامات رسمی اسرائیل می‌گویند که در اسرائیل ۶۰ هزار غیرنظامی مجبور به ترک خانه‌های خود شده‌اند و ۳۳ نفر - از جمله ۱۰ غیرنظامی - در حملات حزب‌الله کشته شده‌اند.

خسارت به ساختمان‌ها در جنوب لبنان

بررسی‌های بی‌بی‌سی نشان می‌دهند که بیش از ۶۰ درصد از مناطق مرزی در لبنان از حملات هوایی و توپخانه‌ای اسرائیل آسیب دیده‌اند. تا ۱۰ ژوئیه، ممکن است بیش از سه هزار و ۲۰۰ ساختمان آسیب دیده باشند.

این یافته‌ها را کُری شر در مرکز تحصیلات تکمیلی دانشگاه سیتی نیویورک گردآوری کرده است. این اطلاعات بر اساس مقایسه دو تصویر جداگانه به دست آمده که تغییرات در ارتفاع یا ساختار ساختمان‌ها را نشان می‌دهد و بیانگر آسیب احتمالی است.

به نظر می‌رسد شهرهای عیتا الشعب، کِفَرکِلا و بلیده از جمله شهرهایی بوده‌اند که شدیدترین آسیب را دیده‌اند.

به گفته «آکلد»، عیتا الشعب با حداقل ۲۹۹ حمله از ماه اکتبر به طور گسترده‌ای مورد حمله قرار گرفته است.

ساختمان‌های کنار جاده اصلی شهر، از جمله رستوران‌ها و مغازه‌ها، بیش از همه آسیب دیده‌اند.

بی‌بی‌سی با شهردار عیتا الشعب گفت‌وگو کرد و او این شهر را این گونه توصیف می‌کند: «انگار زلزله آمده است».

ماجد تهینی می‌گوید ۱۷ نفر از ساکنان این شهر در حملات اسرائیل کشته شده‌اند که دو غیرنظامی در میان آنها هستند.

او و خانواده اش بلافاصله پس از آغاز درگیری‌ها در اکتبر سال گذشته، عیتا الشعب را ترک کردند، اما می‌گوید که تقریباً هر دو هفته یک بار، عمدتاً برای شرکت در مراسم خاکسپاری، بازمی‌گردد.

او به بی‌بی‌سی می‌گوید: «هر بار که به آنجا سر می‌زنم، احساس می‌کنم تغییر کرده است. وسعت ویرانی‌ها واقعا وحشتناک است».

او اضافه می‌کند: «خانه‌های عیتا به سازه‌های غیر قابل استفاده تبدیل شده‌اند. آن‌ها که تخریب شده بودند با خاک یکسان شده‌اند و آن‌هایی که هنوز پابرجا هستند دیگر قابل سکونت نیستند.»

آقای تهینی تعریف می‌کند که در گذشته شاهد ویرانی شهر بود، به ویژه در جریان جنگ سال ۲۰۰۶ بین اسرائیل و حزب‌الله. اما می‌گوید که بمباران‌های کنونی خسارات بیشتری را به بار آورده‌اند.

او توضیح می‌دهد که تمامی زیرساخت‌ها از جمله شبکه برق و سیستم آب‌رسانی آسیب دیده‌اند.

او می‌گوید: «خانه ما هنوز سرپاست، اما فقط از نظر ظاهری. داخلش کاملاً ویران است.»

مراکز شهر آسیب‌دیده

به گفته آکلد، بیش از ۲۰۰ حمله به کفرکلا انجام شده است وچندین سوپرمارکت و فروشگاه خدماتی در منطقه مرکزی شهر آسیب دیده‌اند.

به گزارش آکلد، بلیده از ماه اکتبر حداقل ۱۳۰ بار مورد حمله قرار گرفته و به چندین ساختمان و یک داروخانه آسیب وارد شده است.

این خسارات عمدتاً در بخش مرکزی شهر هستند، که بخش‌های خدماتی، فروشگاه‌ها و تأسیسات اصلی در آن قرار دارند.

دکتر بورچو اوزچلیک، محقق ارشد امنیت خاورمیانه در مؤسسه خدمات نظامی سلطنتی، می‌گوید که اسرائیل شهرهای منطقه مرزی را هدف قرار می‌دهد، زیرا حزب‌الله در این مناطق پایگاه‌های عمیقی دارد.

او می‌افزاید: «اسرائیل معتقد است که شواهد مستند کافی در دست دارد که شبکه‌ای از استحکامات و تونل‌ها در مجاورت مناطق مسکونی وجود دارد.»

او می‌گوید که اسرائیل این منطقه را هدف قرار می‌دهد تا به حزب‌الله پیام بدهد که «نباید آنجا باشند»، اما معتقد است که حزب‌الله تخلیه این منطقه را غیرقابل تصور می‌داند: «ایالات متحده در تلاش برای یافتن یک راه مصالحه است، مانند متقاعد کردن حزب‌الله برای عقب نشینی چهار مایلی از مرز. اما حزب‌الله این پیشنهاد را رد کرده است.»

ارتش اسرائیل به بی‌بی‌سی گفت که حملاتی را علیه اهداف نظامی انجام داده است تا «تهدید حزب‌الله برای اسرائیل، شهروندان و خانه‌هایشان را از بین ببرد».

خسارت آتش‌سوزی در اسرائیل

در آن سوی مرز، ساختمان‌های شمال اسرائیل هم در اثر حملات طرف مقابل ویران شده‌اند.

رسانه‌های اسرائیلی گزارش داده‌اند که بیش از ۱۰۰۰ ساختمان از ماه اکتبر آسیب دیده است. با ارتش اسرائیل و وزارت دفاع اسرائیل تماس گرفته شد، اما آن‌ها نخواستند در این باره اظهار نظر کنند.

اما، موضوع مهم در اینجا تخریب گسترده زمین است.

بی‌بی‌سی از داده‌های ارائه شده توسط دکتر هه یین از دانشگاه ایالتی کنت برای ارزیابی وسعت زمین‌های آسیب دیده توسط آتش‌سوزی‌های عظیم ناشی از حملات فرامرزی استفاده کرده است.

دکتر یین داده‌های حاصل از تصاویر ماهواره‌ای در دسترس عموم را که در طول موج‌های فروسرخِ نزدیک و موج کوتاه گرفته شده‌اند (که خارج از طیف مرئی هستند)، تجزیه و تحلیل کرده است تا مناطقی را که احتمالاً سوخته‌اند شناسایی کند.

این اطلاعات با عکس‌های ماهواره‌ای و گزارش‌های خبری محلی تطبیق داده شده‌اند.

زمین‌های زیادی در هر دو کشور سوخته‌اند، اما بی‌بی‌سی تخمین می‌زند که اسرائیل و بلندی‌های جولان تحت اشغال اسرائیل بیشترین آسیب را دیده‌اند. حدود ۵۵ کیلومتر مربع زمین در اسرائیل در مقایسه با ۴۰ کیلومتر مربع در لبنان.

برآوردهای اخیر سازمان طبیعت و پارک‌های اسرائیل این رقم را تا ۸۷ کیلومتر مربع اعلام کرده است.

الگوی آسیب نشان می‌دهد که بسیاری از مناطق سوخته در نزدیکی مرز قرار دارند که نشان دهنده استفاده از سلاح‌های غیرهدایت‌شونده متعدد توسط حزب‌الله است. این سلاح‌ها به سمت مناطق غیرنظامی و پایگاه‌های نظامی که در مجاورت مرز نیستند، شلیک شده‌اند. اگر سامانه ضد موشکی گنبد آهنین اسرائیل تشخیص دهد که موشک‌ها بر مناطق پرجمعیت فرود نمی‌آیند، آنها را دنبال نمی‌کند و به موشک‌ها اجازه می‌دهد در فضاهای باز فرود بیایند.

این منجر به وارد شدن خسارات گسترده‌ای به زمین‌های کشاورزی، مزارع و جنگل‌ها می‌شود. دکتر اوزچلیک می‌گوید که این کار حزب‌الله عمدی است.

«می‌توانید آتش‌ها را به نوع سلاح‌هایی که استفاده می‌شوند مرتبط بدانید، اما بخشی از ماجرا این است که حزب‌الله به دنبال ایجاد هرج‌ومرج و احساس ناامنی در میان مردم اسرائیل است که این امر بر دولت اسرائیل فشار وارد می‌کند.»

دکتر اوزچلیک می‌افزاید که میزان تخلیه «در اسرائیل بی‌سابقه است».

ابعاد خسارت با تصاویری از شهرک قصرین در بلندی‌های جولان، که در اشغال اسرائیل است، نشان داده می‌شود. منطقه وسیعی از زمین سوخته، که بزرگتر از خود شهرک بود، پس از رگبار موشک‌ها در اوایل ژوئن پدیدار شد.

در فاصله حدودا ۳۰ کیلومتری به سمت شمال شرقی کشاورزی به نام تساخی گابای که یکی از اعضای تیم واکنش محلی است زندگی می‌کند.

او یکی از معدود اسرائیلی‌هایی است که در منطقه مرزی باقی مانده است. همسر و دو فرزند ۵ و ۷ ساله‌اش از شهرشان به نام کفلر یوفال که تنها چند متر با مرز فاصله دارد گریخته‌اند و از ۹ ماه پیش در یک اتاق کوچک هتل زندگی می‌کنند. آقای گابای فقط یک بار در هفته آنها را می‌بیند.

او از نزدیک شاهد آتش‌سوزی‌هایی بوده است که مناطق وسیعی از شمال اسرائیل را ویران کرده است.

مردم از ترس حملات موشکی، از پوشش گیاهی غافل شدند و گیاهان در فصل بهار خشک شدند. هر پهپاد، راکت یا موشکی که شلیک می‌شد، فوراً باعث آتش‌سوزی گسترده در جلیل می‌شد. تمام منطقه در حال سوختن بود. ما مجبور بودیم با شعله‌های آتش مبارزه کنیم، تا آتش را خاموش کنیم و از آسیب بیشتر به مزارع و کسب و کارمان جلوگیری کنیم.»

آتش‌سوزی تنها خطر نیست.

همسایگان او، باراک و میرا آیالون، در ماه ژانویه هنگام صرف ناهار در آشپزخانه خود بودند که با اصابت موشک به دیوار اتاق نشیمن‌شان کشته شدند.

آقای گابای سال‌هاست که آن خانواده را می‌شناسد.

او آه می‌کشد و می‌گوید: «ما با هم بزرگ شدیم. بیرون کشیدن بدن‌هایشان با آن وضعیت ... آدم‌هایی که خوب می‌شناختم‌شان ... کار آسانی نبود.»

تعداد کمی از ساکنان شهر او برای مراقبت از درختان میوه خود در آنجا مانده‌اند، اما حدود ۹۰ درصد آنجا را ترک کرده‌اند، با آنکه می‌دانند که درختان آنها ممکن است هرگز محصول دیگری نداشته باشند.

حزب‌الله به درخواست برای اظهار نظر پاسخ نداد. با این حال، رهبر این گروه، حسن نصرالله، روز چهارشنبه گفت که «پافشاری اسرائیل بر هدف قرار دادن غیرنظامیان»، باعث می‌شود که جنگجویان این گروه «شهرک‌های» جدید را با موشک هدف قرار دهند. و همچنین به اسرائیل هشدار داد که تانک‌های اسرائیل در صورت عبور از مرز و ورود به لبنان، نابود خواهند شد.

در یک سخنرانی تلویزیونی در ۱۰ ژوئیه، او وعده خود را برای توقف حملات سازمانش در صورت برقراری آتش‌بس بین اسرائیل و حماس تکرار کرد.

فسفر سفید

بیشتر از ۴۰ کیلومتر مربعی از زمین که به تخمین بی‌بی‌سی در لبنان دچار آتش‌سوزی شده، نزدیک یا مجاور دیوار امنیتی بین دو کشور است.

عباس حاج حسن وزیر کشاورزی لبنان به بی‌بی‌سی گفت که ۵۵ شهر در امتداد خط مرزی تحت تأثیر آتش‌سوزی‌هایی قرار گرفته اند که اسرائیل ایجاد کرده است.

او اسرائیل را متهم کرد که از فسفر سفید به همراه دیگر مهمات استفاده می‌کند و به دنبال این است که این منطقه را بایر و متروک کند.

فسفر سفید یک ماده شیمیایی است که به محض تماس با اکسیژن شعله‌ور می‌شود. این ماده به پوست و لباس می‌چسبد و می‌تواند حتی استخوان را بسوزاند.

سازمان بین‌المللی حقوق بشری، دیده‌بان حقوق بشر، استفاده از فسفر سفید را در چندین منطقه پرجمعیت در جنوب لبنان، از جمله البستان، تأیید کرده است.

این گروه می‌گوید که استفاده اسرائیل از فسفر سفید «عملی غیرقانونی و علی السویه در مناطق پرجمعیت است».

ارتش اسرائیل این موضوع را رد کرده و می‌گوید که استفاده از گلوله‌های فسفر سفید برای ایجاد پرده دود استتاری «طبق قوانین بین‌المللی قانونی است». آنها می‌گویند که این گلوله‌ها «جز در شرایط خاص»، در مناطق پرجمعیت مورد استفاده قرار نمی‌گیرند.

نگرانی از بالاگرفتن تنش

بر اساس داده‌های «پروژه داده‌های مکان و رویداد درگیری‌های مسلحانه»، شدت درگیری‌ها بین اسرائیل و حزب‌الله از ۸ اکتبر کاهش نیافته و حتی در ماه‌های اخیر، تعداد حملات از سوی هر دو طرف به طور اندکی افزایش یافته است.

دکتر اوزچلیک می‌گوید که نگرانی‌هایی وجود دارد که هر گونه تشدید بیشتر در درگیری‌ها ممکن است به جنگی تمام‌عیار منجر شود و حتی ایران را در دفاع از حزب‌الله به رویارویی مستقیم با اسرائیل بکشاند.

اما با نگاهی امیدوارانه می‌گوید که معتقد است هر دو طرف، اسرائیل و حزب‌الله، در تلاش‌اند تا از این وضعیت اجتناب کنند.

«هر دو طرف در شیوه برخورد خود با آن‌سوی مرز به‌طور قابل توجهی سنجیده عمل می‌کنند تا از وقوع شلیک اشتباه، خطای انسانی یا خطای محاسباتی جلوگیری کنند.»

سایر گزارشگران: کارین توربی، مایلک شووال، دنیل پالومبو