پیروزی ترامپ و واکنش‌ها در ایران؛ فرصت یا تهدید؟

پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، پیامدهای داخلی و خارجی بسیاری دارد. ایران، یکی از کشورهایی است که نتایج این انتخابات برای مردم و حکومت حساسیت و تاثیرگذاری فراوانی به همراه دارد. اگرچه پس از اعلام پیروزی آقای ترامپ، سخنگوی دولت ایران «از عدم تفاوت رئیس جمهور آمریکا برای ایران» گفت و رئیس سازمان انرژی اتمی هم از عدم تغییر «برنامه اتمی ایران تحت تاثیر هیچ آمدوشدی.»

اما کنشگران و تحلیلگران سیاسی در ایران واکنش‌های زیاد و متفاوتی به نتیجه این انتخابات نشان دادند. برخی آن را فرصت و برخی دیگر تهدیدی برای سیاست خارجی، حکومت ایران و آینده آن قلمداد کرده‌اند.

«بمباران یا مذاکره با ایران»

یکی از اولین واکنش‌ها به پیروزی دونالد ترامپ از سوی صادق زیبا کلام، استاد دانشگاه و تحلیلگر سیاسی عنوان شد.

آقای زیبا کلام در ایکس نوشت: «تبریک به اپوزیسیون که چقدرخدا خدا میکردند و امید و آرزو داشتند که آقای ترامپ پیروز شود. ببینیم ترامپ نژادپرست، ضدزن، ضد سیاه پوستان، ضد مهاجرین و آمریکای لاتین تبارها، ضد فلسطینی‌ها و ضد مسلمانان، برای پیشبرد دمکراسی و بهبود حقوق بشر در ایران آن‌گونه که اپوزیسیون تصور می‌کند، چه خواهد کرد.»

اشاره آقای زیبا کلام در این پست توئیتری به طیفی از مخالفان جمهوری اسلامی ایران است که دموکرات‌ها را به مماشات با حاکمیت در ایران متهم و پیروزی ترامپ را در راستای تضعیف این حکومت قلمداد می‌کنند.

در واکنشی دیگر عباس عبدی روزنامه نگار و تحلیلگر اصلاح‌طلب با اشاره به «اشتباهات قابل تامل در نظرسنجی‌های پیش از انتخابات آمریکا» درباره پیامدهای این انتخابات در رونامه شهروند نوشت: ‌«ساختارهای رسمی در آمريكا به مراتب قدرتمندتر از افراد هستند ولی اين امر بدان معنا نيست كه فرد اهميت ندارد كه اگر نداشت اين همه مجادله برای انتخابات بيهوده بود، ولی اين اهميت و تأثير نامحدود نيز نيست.»

به گفته آقای عبدی «به نظر نمی‌رسد كه آمريكايی‌ها او را به دليل مواضع خارجی‌اش برگزيده باشند، بنابراين مواضع خارجی او فرع بر مواضع داخلی‌اش خواهد بود.»

اما برخلاف آقای عبدی که توان تاثیرگذاری آمریکا در سیاست جهانی را زیاد نمی‌داند، احمد زیدآبادی با اشاره به غیرقابل پیش بینی بودن ترامپ معتقد است: «اگر در منطقۀ ما خرابکاری کرد، چگونه باید در برابر او موضع بگیریم؟ به هر حال توان ما محدود و قدرت دستگاه تحت کنترل و رهبری او غول‌آساست.»

به نوشته این این روزنامه نگار در کانال تلگرامی‌اش: «مشکل اول این است که نمی‌دانیم او دقیقاً می‌‌خواهد در برابر بحران‌های جهانی بخصوص بحران خاورمیانه چگونه عمل کند؟»

یکی از موارد مورد اشاره ناظران و کارشناسان در ایران، نحوه مواجهه دولت مسعود پزشکیان با رئیس جمهور جدید آمریکا است.

عبدالرضا داوری، از مشاوران پیشین محمود احمدی‌نژاد در این‌باره در ایکس نوشت: «دولت پزشکیان که از ابتدا درگیر ترور و موشک و جنگ شده بود، اینک گرفتار ترامپ شده تا پزشکیان، بدشانس‌ترین رییس جمهور تاریخ ایران باشد.»

تضاد و تناقصی که در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد و باراک اوباما، ابراهیم رئیسی و جو بایدن هم رخ داد. به گفته این تحلیلگران هرگاه رئیس جمهوری معتدل تر در یکی از این کشورها به قدرت رسیده است در کشوری دیگر یک تندرو قدرت را در دست گرفته است.

محمد‌باقر قالیباف رئیس فعلی مجلس در آخرین مناظره‌ انتخابات اخیر ریاست جمهوری ایران درباره مواجهه رئیس جمهور بعدی کشور با دونالد ترامپ هم گفته بود: «اگر به موقع تصمیم نگیرد مجبور می‌شوید یا ایران را به ترامپ بفروشید یا کشور را دچار تنش کنید.»

محمدعلی ابطحی رییس دفتر محمد خاتمی اما در واکنشی متفاوت، پیروزی ترامپ را یک فرصت برای ایران دانست و در ایکس نوشت: «اگر قدرت دیپلماسی دلسوزانه و اراده سیاسی قوی باشد، انتخاب ترامپ می‌تواند فرصت مهمی برای ما باشد.»

محمد کشاورززاده سفیر سابق ایران در چین و ونزوئلا هم در تایید این نگاه به سایت انتخاب گفته است: «اگرچه برخی با بدبینی به ترامپ نگاه می‌کنند، من فکر می‌کنم این بدبینی مقداری پررنگ است. در دنیای دیپلماتیک همیشه فرصت‌های زیادی وجود دارد. این هنر دیپلمات‌های ماست که در بدترین شرایط از فرصت‌ها استفاده کنند.»

فریدون مجلسی کارشناس سیاست خارجی در مصاحبه با مردم سالاری درباره غیرقابل پیش بینی بودن آقای ترامپ گفته است: «او ممکن است به همراه یک تیم با هواپیما بیاید و بخواهد در ایران پیاده شود، یا یک جایی بخواهد مستقیما با رهبران ایران مذاکره کند یا با هواپیما بخواهد ایران را بمباران کند. همانطور که به دیدار رهبر کره شمالی رفت.»

به گفته این کارشناسس روابط بین‌الملل: «برخی از علائم نشان می‌دهد تندروها و اصولگرایان داخل ایران مانند اصولگرایان آمریکایی از روی کار آمدن ترامپ بدشان نمی آید، چرا که ترامپ به جای اصلاح برجام به کلی آن را کنار گذاشت و به طرق دیگری از جمله جنگ روی آورد که مورد شوق برخی در ایران است. ولی واقعیت این است که آمریکا و اسرائیل را باید در یک بسته قرار داد. شما نمی توانید با اسرائیل بجنگید و با آمریکا نجنگید. ممکن است به آمریکا حمله کنید و اسرائیل دخالت نکند اما برخلاف آن امکان پذیر نیست.»

در تایید اشاره به این رویکرد تقابلی برخی از اصولگرایان برای رویارویی با آقای ترامپ، احمد نادری نماینده تهران در مجلس با اشاره به مرگ قاسم سلیمانی نوشت: «ما با ترامپ پدرکشتگی داریم.» قاسم سلیمانی فرمانده سپاه قدس در حمله‌ای در بغداد که به دستور مستقیم ترامپ انجام گرفت کشته شد. از آن به بعد بارها مقامات ایرانی به انتقام از آمران و عملان این قتل، از جمله دونالد ترامپ اشاره کرده‌اند.

محسن رضایی فرمانده سابق سپاه هم در ایکس نوشت:«ترامپ باید از اشتباهات محاسباتی گذشته خود و دیگر روسای جمهوری آمریکا در قبال ایران درس بگیرد. اراده ملت ایران برای استیفای حقوق خود، استوار و تزلزل‌ناپذیر بوده است.»

در این میان برخی از آنان هم بر عدم تفاوت بین روسای جمهور آمریکا در برخورد با ایران تاکید کرده‌اند.

از جمله محمدرضا محسنی‌ثانی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس که گفته است: «ترامپ نیز فرقی با امثال بایدن ندارد، شاید مقداری در این زمینه‌ها از اقتدار بیشتری در جهت پیشبرد مسائل سیاسی آمریکا برخوردار باشد.» تا رحیم پور ازغدی یکی از ایدئولوگ‌های جمهوری اسلامی که در ایکس به تمسخر نوشت: «پت رفت، مت آمد.» اشاره‌ای به انیمیشن «پت و مت».

علیرضا زاکانی، شهردار تهران هم در مراسم بزرگداشتی در تهران گفت: «برای جریان مقاومت فرقی ندارد در آمریکا چه کسی رییس جمهور شده است، زیرا اراده خدا در یاری مقاومت بالاتر از هر اراده‌ای است.»

«از نه جنگ نه صلح دموکرات‌ها تا یا جنگ یا صلح جمهوری‌خواهان»

بسیاری از اصولگرایان در دوره اول ریاست جمهوری ترامپ، حضور او در کاخ سفید را گامی در جهت تضعیف اصلاح طلبان و توافق برجام می‌دانستند.

در آن زمان حسین شریعتمداری مدیر مسئول روزنامه کیهان گفته بود: «برجام برای آمریکا یک سند طلایی است اما برای ایران غیر از خسارت، تحقیر و فریب هیچ دستاورد دیگری نداشته است. عاقلانه‌ترین برنامه 'ترامپ دیوانه' پاره کردن برجام است.»

آقای شریعتمداری اما در اظهار نظری پیش از انتخابات اخیر گفته بود: «بالاخره چه می‌دانیم شاید ترامپ، قاتل سرداران شهیدمان حاج قاسم سلیمانی و ابو‌مهدی مهندس قبل از انتخابات ریاست جمهوری پیش‌روی آمریکا به جهنم برود. خدا را چه دیده‌اید؟»

علی شکوری راد فعال اصلاح طلب هم در گفت‌و‌گو با سایت انتخاب با اشاره به تشدید تحریم‌های ایران در دوران ریاست جمهوری ترامپ در باره پیامد ریاست جمهوری دوباره او گفته است: «سیاست دموکرات‌ها در رابطه با ایران یک وضعیت 'نه جنگ، نه صلح' است. ولی ترامپ سیاست 'یا جنگ یا صلح' را دنبال می‌کند. همین امر باعث می‌شود که شرایط جدیدی برای ایران به وجود بیاورد.»

آقای شکوری راد تشدید فشار بر ایران را در این دوران قطعی می‌داند و می‌گوید: «سیاست ترامپ در قبال ایران، سیاست یا جنگ یا صلح است. ممکن است که بخواهد فشار خود را بیشتر کند تا به یک صلح با ایران دست یابد. چون ترامپ، آدمی است که اقتصاد را خوب بلد است و می داند که جنگ چقدر برای آمریکا هزینه‌زا خواهد بود.»

محمد فاضلی، جامعه شناس و مشاور مسعود پزشکیان در دوران انتخابات ریاست جهوری ایران اما می‌گوید «پیش و بیش از اینکه مهم باشد چه کسی در آمریکا رئیس جمهور می‌شود، موضع و موقعیت ایران در جهان مهم است.»

او در ایکس نوشته است: «من درباره آمریکا نمی‌نویسم اما این قدر سیاست و وضع ایران را می‌شناسم که فکر کنم مهم‌تر از ابهام بین بد و بدتر بودن هریس یا ‎ترامپ، ابهام در تهران برای شیوه جایابی در جهان است. پیام تهران برای جهان چیست؟ پیامی که هم‌زمان متضمن منافع ملی و قابل اعتنا برای جهان باشد. کسی پاسخی دارد؟»