کم آبی در ایران؛ «بدون مدیریت درست در نهایت آب کم می‌آید»

در حالی که ایران، دومین روز تعطیلی سراسری را به دلیل گرمای هوا تجربه می‌کند، وزیر بهداشت ایران گفته که این تعطیلی‌ ادامه نخواهد داشت و رئیس سازمان حفاظت از محیط‌ زیست از ترکیه خواسته که حقابه کشورهای پایین را رعایت کند. همزمان بسیاری از کارشناسان محیط‌ زیست با به صدا درآوردن زنگ خطر «ورشکستگی آبی»‌ در ایران از جمله معتقدند که «بدون مدیریت درست در نهایت آب کم می‌آید.»

در دو روز گذشته به دلیل افزایش دمای هوا در ایران، دولت به پیشنهاد وزارت بهداشت تعطیلی سراسری اعلام کرد. گفته شده بود که میزان مراجعه مردم به دلیل گرمازدگی به واحدهای درمانی سه برابر افزایش یافته است. اما حالا بهرام عین‌اللهی، وزیر بهداشت گفته که با توجه به کاهش دمای هوا این تعطیلی ادامه نخواهد داشت.

همزمان علی سلاجقه، رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست امروز (پنجشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۲) در دیدار با حجابی کرلانگیچ، سفیر ترکیه در تهران گفته: شرایط اقلیمی اقتضا می‌کند که آنکارا در بهره برداری از منابع آبی مشترک، حقابه کشورهای پایین دست را مراعات کند.

به گزارش خبرگزاری دولتی ایران، ایرنا، آقای کرلانگیچ در پاسخ گفته که کشورش این روزها با مشکل کمبود آب به ویژه در شهرهای بزرگ مواجه است و اراضی کشاورزی ترکیه با معضل کم‌آبی روبرو هستند.

ترکیه با اجرای دو طرح گات و داپ برروی رودخانه‌های ارس، دجله و فرات موجب شده که سهم آب ایران، عراق و سوریه کمتر شود.

پیشتر مراد دلالت؛ عضو انجمن هیدروپولیتیک ایران گفته بود که در پروژه "داپ" قرار است ۹۰ تا ۱۲۰ سد روی ارس ساخته شود که در صورت تکمیل این سدها به گفته او استان‌های آذربایجان غربی، شرقی و اردبیل خشک خواهند شد.

فقط به ترکیه و افغانستان تذکر ندهید «به خودتان هم تذکر دهید»

اقدام ترکیه در سدسازی‌های متعدد در حوضه ارس، دجله و فرات انتقادهای زیادی را به همراه داشته است. نیک‌آهنگ کوثر، تحلیلگر حوزه آب و محیط‌زیست به بی‌بی‌سی فارسی گفت که این اقدام از نظر امنیتی می تواند برای ایران، سوریه و عراق مشکلاتی را فراهم کند.

به گفته او اگر دجله کم آب شود، بخش عراقی رودخانه هورالعظیم هم متاثر خواهد شد و در نتیجه آب کمتری به ایران خواهد رسید.

هورالعظیم یا کلان‌تالاب، بزرگ‌ترین تالاب مرزی بین ایران و عراق است که دارای منابع غنی گیاهی و جانوری بوده و مساحتی بالغ بر ۱۲۰ هزار هکتار را در بر می‌گیرد. ذخایر آب این تالاب علاوه بر دجله از رود کرخه در ایران هم تأمین می‌شود.

علی سلاجقه، رئیس سازمان حفاظت از محیط‌زیست ایران همچنین گفته که افغانستان تنها ۱۵ میلیون لیتر از ۸۵۰ میلیون لیتر مورد توافق حقابه ایران از هریرود را به سمت ایران روان کرده‌اند.

اوایل سال خورشیدی جاری، حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه ایران نیز به امیر خان متقی وزیر خارجه حکومت طالبان گفته بود که کشورش خواهان «رهاسازی آب و تامین حقابه رود هیرمند» از سوی افغانستان است.

آقای کوثر می‌گوید که ایران هم از حقابه رودهای زاب کوچک و سیروان که وارد حوضه دجله می‌شود، سهم بیشتری برداشت می‌کنند و اگر آقای سلاجقه از ترکیه یا افغانستان می‌خواهد که رعایت کنند باید به قرارگاه سازندگی خاتم الانبیاء و وزارت نیروی جمهوری اسلامی تذکر دهد.

قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیاء یکی از سازمان‌های اقتصادی سپاه پاسداران است و به‌عنوان «بزرگ‌ترین پیمان‌کار پروژه‌های دولتی ایران» شناخته می‌شود. این سازمان همچنین در فهرست تحریم‌های آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران قرار دارد.

کارشناسان آب و محیط‌زیست براین باورند که برای حل مشکل آب منطقه، یک همکاری و برنامه مشترک ضروری است اما به دلیل منافع کوتاه مدت این کشورها عملا رهبران منطقه تن به چنین برنامه ای نداده اند.

کاوه مدنی، رئیس مرکز آب و محیط زیست و بهداشت دانشگاه سازمان ملل متحد که به اندیشکده آب سازمان ملل هم معروف است در روزهای گذشته با تاکید بر مسئله «ورشکستگی آبی»‌ در ایران در یک رشته توئیت نوشته که «صدها سد هم اگر ساخته باشی، بدون مدیریت درست، در نهایت آب کم می‌آید!»

آقای مدنی همچنین با اشاره به تعطیلی سراسری روزهای اخیر نوشته که «با تعطیل کردن درست نمی‌شود، همان‌طور که مشکل گرد و غبار و آلودگی هوا با تعطیلی حل نشد.»