خشکی تالاب گاوخونی؛ «کانون ریزگرد از اصفهان تا تهران»

با خشک شدن تدریجی تالاب گاوخونی و افزایش فرونشست گردو غبار، ریزگردهای این تالاب می‌تواند استان‌های اصفهان، یزد و تهران را تحت تاثیر قرار دهد.

معاون رئیس سازمان حفاظت محیط ‌زیست ایران امروز اعلام کرد که ۹۹ درصد از سطح آب تالاب گاوخونی در استان اصفهان خشک شده است.

براساس گزارش خبرگزاری مهر با وجود یک هزار و ۵۰۰ میلیمتر بارندگی در کوهرنگ، سرشاخه اصلی حوضه آبریز زاینده‌رود و بارش‌های مطلوب در سایر زیر حوضه‌ها در غرب و جنوب استان اصفهان، این روزها هیچ گونه آبی جز مقدار ناچیز پساب تصفیه خانه جنوب اصفهان و زهاب‌های کشاورزی به تالاب گاوخونی وارد نمی‌شود.

بر اساس اعلام اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان از وسعت ۴۷ هزار هکتاری تالاب گاوخونی تنها ۶۰ هکتار آن در قسمت شمال غرب تالاب کمی رطوبت دارد.

احمد جلالیان، استاد گروه خاک شناسی دانشگاه آزاداسلامی اصفهان به خبرگزاری مهر گفته است: «نرخ فرونشست گردوغبار در حوضه آبریز تالاب بین المللی گاوخونی نسبت به سال ۱۳۹۷ پنج برابر شده است.»

این استاد دانشگاه درباره پیامدهای این گرد وغبار هشدار داده: « با توجه به اینکه بویژه در تابستان گُل‌بادهای ورزنه سمت و سوی شرقی و غربی دارد، ریزگردهای تالاب نه تنها اصفهان که حتی به تهران خواهند رسید و مناطق وسیعی را درگیر خواهد کرد.»

پیش از این نیز مدیر دفتر برنامه‌ریزی آب شرکت آب منطقه‌ای اصفهان درباره بحران گاوخونی گفته بود: «بخش‌های زیادی از تالاب خشک شده است و تنها بخش کوچکی از آن هنوز لایه مرطوبی بر سطح زمین دارد و با این روند و در صورت خشکی کامل احتمال تبدیل شدن تالاب به کانون گرد و غبار سمی وجود دارد و با هر بار وزش باد شدید تهران، اصفهان و یزد در معرض ذرات معلق احتمالا سمی، قرار می‌گیرد.»

به گفته مشاور سازمان محیط زیست ایران، یکی از علل اصلی خشک شدن گاوخونی، استفاده بی رویه از آب آن در شالیزارهای استان اصفهان است که برای برنجکاری نیاز به آب فراوان دارند.

این در حالی است که استان اصفهان نیز مانند بسیاری از نقاط ایران از کم آبی در رنج است.

دو سال پیش شمار انبوهی از مردم اصفهان از کشاورزان معترض در بستر خشک زاینده‌رود حمایت کردند. کشاورزان اصفهان خواهان تامین حق‌آبه کشت پاییزه خود مخصوصا برای کشت گندم هستند.

طی سال‌های اخیر خشکسالی صدمات زیادی به کشاورزی در استان اصفهان زده است. علاوه بر سوءمدیریت آب، خشکسالی بی‌سابقه یکی از دلایل عمده کم آبی در ایران بوده است.

دو سال پیش محمد درویش، رئیس کمیته محیط زیست در کرسی سلامت اجتماعی یونسکو با اشاره به خشک شدن اغلب رودخانه‌ها، تالاب‌ها، چشمه‌ها و کاریزهای استان‌های اصفهان، یزد، خراسان، کرمان و فارس، آن‌ها را از جمله مهم‌ترین قربانیان سیاست‌های آبی خوانده است.

باتلاق گاوخونی یکی از مهمترین مانداب های جلگه مرتفع مرکزی ایران است که از رودخانه زاینده رود تغذیه می شود.

ایران ۲ هزار و ۸۰۰ تالاب دارد، یا دست كم این تعداد تالاب داشت. بسیاری از این تالاب‌ها نه تنها زیستگاه‌های حیوانات بلکه مناطقی حیاتی برای زندگی انسان‌هایی هستند که از این منابع برای چرای دام، کشاورزی یا صیادی استفاده می‌کنند.

در ایران بیست و چهار تالاب، به عنوان مناطق حفاظت شده بین‌المللی شناخته شده اند که تقریبا نیمی از آنها در حال خشک شدن هستند.

بعضی از کارشناسان هشدار داده‌اند که کاهش مداوم ذخایر آب ایران طی سال‌های آینده،‌ محرکی برای بروز بحران‌های زیست‌محیطی و اجتماعی بزرگ‌تر خواهد بود.