چرا باید کتانی، کفش و چکمه‌ مناسب انتخاب کنیم، و کاری کنیم که دوام بیاورند

بهترین شیوه انتخاب کفش چیست، و چطور می‌توانیم کاری کنیم که کفش‌هایمان چندین دهه دوام بیاورند؟

یک جفت چکمه چقدر دوام می‌آورد؟ کفش‌های خوش‌ساختی که از آنها به درستی مراقبت شود، می‌توانند تا چند دهه دوام بیاورند و ارزش خود را حفظ کنند.

واسیما گامال وقتی در تدارک عروسی بود، آرزو داشت در روز عروسی‌اش کفش‌های «سیندرلایی» بپوشد. کفش‌های پشت‌بند شیشه‌مانندی با طراحی آمینا موآدی، با سنجاق کریستال و پاشنه‌های باریک منحصربه‌فرد که حدود ۱۰۸۰ دلار فروخته می‌شود. گامال که بیشتر از بودجه‌اش خرج کرده بود و می‌دانست که احتمالا یک بار بیشتر این کفش‌ها را نخواهد پوشید، به این فکر افتاد که آیا جایگزینی برای خرید یک جفت کفش نو وجود دارد؟ اینجا بود که پری مهربان رویاهایش وارد شد: اپلیکیشن بای رویتشن.

او کفش‌های پشت‌بند سایز خودش را در این اپلیکیشن خدمات اجاره همتا به همتا پیدا کرد. او می‌گوید: «اولین باری بود که اجاره می‌کردم بنابراین نمی‌دانستم باید انتظار چه چیزی را داشته باشم. اما روند کار نسبتا آسان بود. باید درخواستم را برای قرض‌دهنده ارسال می‌کردم. یادم است وقتی منتظر جواب بودم، نفسم بند آمده بود. خوشبختانه با درخواستم موافقت شد و من حسابی به وجد آمدم. بخش استرس‌زای بعدی، وقتی بود که منتظر رسیدن کفش‌ها بودم. و آنها یکی دو روز قبل از تاریخ واقعی شروع اجاره رسیدند که من از این موضوع خیلی راضی بودم».

گامال می‌گوید «طبیعتا مراقب» بوده که به کفش‌ها آسیبی نرسد تا هزینه اجاره سه‌ روزه بیشتر از ۱۳۳ دلار نشود. اما آنطور که می‌گوید شفافیت اطلاعات قرض‌دهنده و قرض‌گیرنده در سایت «بای روتیشن» موجب اطمینان خاطرش شده بود. در این اپلیکیشن هر کاربر پروفایل خودش را دارد، و در مواردی که قرض‌دهنده فرد با تجربه‌ای است، حساب کاربری‌اش تایید و امتیازدهی شده است. این سایت همچنین در صورت آسیب رسیدن، گم شدن یا سرقت جنس، به قرض‌دهنده هزینه‌ای را برای تعمیر یا جایگزینی پرداخت می‌کند.

اجاره یکی از شیوه‌های در گردش نگه داشتن اقلام صنعت مد است، تا از این راه از تولید و مصرف بیش از حد محصولات جلوگیری شود.

کارشناسان گروه مشاوره پایداری «کوانتیس» می‌گویند یک پنجم تاثیرات صنعت مد بر محیط زیست، سهم تولید کفش است، که به تنهایی مسئول تولید ۱.۴ درصد از کل گازهای گلخانه‌ای در جهان است. در این میان، بخش تولید و استخراج مواد اولیه بیش از سایر مراحل در تولید گازهای گلخانه‌ای نقش دارند.

ما سالانه ۲۳ میلیارد جفت کفش در سراسر جهان تولید می‌کنیم. ایالات متحده با ۶.۹۸ جفت به ازای هر نفر، بیشترین تقاضای تولید را به خود اختصاص داده است. و بدتر اینکه، ۹۰ درصد کفش‌ها در نهایت بین زباله‌ها دفن می‌شوند.

جک سیمور در نورث‌آمبرلند در بریتانیا زندگی می‌کند. او که به موج‌سواری و توسعه پایدار علاقه‌مند است می‌گوید «رویکرد من درباره کفش و به طور کلی سبک زندگی این است که سودمندی و کارایی را به مد سریع (فست فشن) ترجیح می‌دهم. بیشتر از همه دوست دارم تخته‌های موج‌سواری را تعمیر کنم. از این کار خیلی لذت می‌برم، و آنها هم باید مثل‌ کفش‌هایم در شرایط سخت دوام بیاورند. من معتقدم باید از همان اول از برندهای معتبر جنس خوب با قیمت‌های مناسب خرید، و بعد پیش از هر چیز به تعمیر آنها فکر کرد. مگر نه این است که کفش هر چه پا خورده‌تر باشد، حس راحت‌تری هم دارد. با توجه به اینکه تغییر مد هر ساله سرعت بیشتری می‌گیرد، قبل از اینکه حتی فرصت کرده باشید کف کفش‌هایتان را کثیف کنید، یک قلم جنس جدیدتر وارد بازار شده است».

سیمور دو بار در سال کفش‌هایش را سرویس کامل می‌کند: او آنها را با دست حسابی می‌شوید، و برای اینکه درست خشک شوند داخل‌شان را با روزنامه پر می‌کند. اگر هم لازم باشد از یک جفت کفی جدید استفاده می‌کند. او می‌گوید عوض کردن بند‌ها نه تنها ظاهر کتانی‌ را تر و تمیزتر می‌کند، بلکه با تغییر استیل، کاری می‌کند که تقریبا شبیه کفش نو بشوند. البته سیمور کفش‌های رسمی‌اش را برای تعمیر به کفاشی محل‌ می‌برد.

امیلی کارتر، همسر سیمور می‌گوید در پنج سال اخیر شیوه‌اش برای پیدا کردن و خریدن کفش تغییر کرده است. کارتر می‌گوید مثلا به جای تعویض کفش‌هایی که بیش از حد تنگ هستند، داخل‌شان را با روزنامه تا آنجا که می‌شود پر و فشرده می‌کند و می‌گذارد تا صبح بماند. او همچنین از ابزاری برای گشادسازی کفش استفاده می‌کند. او می‌گوید «تعمیر قطعا همیشه جزو ارزان‌ترین گزینه‌ها نیست، اما همین به من انگیزه می‌دهد که جنس با کیفیت‌تر بخرم تا کمتر نیاز به تعمیر داشته باشد، و اگر هم نیاز به تعمیر بود، جنس کفش در حدی مقاوم باشد که تحمل چند بار تعمیر شدن را داشته باشد».

«قبلا سابقه داشته که برای عوض کردن کف کفش‌های داکتر مارتنز ۶۵ پوند هزینه کنم. البته هزینه تعویض پاشنه ده پانزده پوند بیشتر نیست، و شیوه موثرتری برای مراقبت از کفش است». کارتر یک جفت کفش ورزشی برند وجا را نشان می‌دهد که بیش از ۴ سال عمر کرده‌اند. او با مواد مخصوص از چرم کفش محافظت کرده، با اسفنج مرطوب تمیزش کرده و با انداختن یک جفت بند نو ظاهرش را حسابی نو نوار کرده است. او می‌گوید یک جفت کتانی مارک کانورس هم دارد که از چندین فستیوال فضای باز جان سالم بدر برده‌اند و «آنقدر خاطره با خودشان دارند که نخواهی از خودت جدایشان کنی. آنها مثل میراث خانوادگی به نسل بعد منتقل خواهند شد».

تعمیر و بازیافت

برند فرانسوی «وجا» در ژوئن ۲۰۲۰ فروشگاهی را برای پروژه تعمیر و بازیافت در شهر بوردو افتتاح کرد، که در آن نمونه‌های اولیه مدل‌هایی که هیچ‌‌وقت به تولید انبوه نرسیدند فروخته می‌شود: کفش‌های ورزشی با حداقل عیب و ایراد که با قیمت تخفیف‌خورده به فروش می‌رسند. در بخشی از این فروشگاه هم یک کفاشی است که انواع مختلف کفش‌های ورزشی را از هر برندی که ببرید تعمیر می‌کند. کفش‌هایی هم که امکان تعمیرشان وجود نداشته باشد، برای بازیافت وارد یک جعبه مخصوص می‌شوند.

راه‌اندازی این فروشگاه از ایده تا اجرا چهار سال طول کشید. سباستین کوپ، یکی از موسسان برند وجا می‌گوید: «ما اول یک برنامه برای بازیافت وجا راه انداختیم و متوجه شدیم که مردم کفش‌ها را قبل از اینکه واقعا عمرشان را کرده باشد، دور می‌اندازند. مردم کفش‌های قدیمی برند وجا را برای بازیافت پیش ما می‌آوردند و ما می‌گفتیم، اما اینها فقط باید تمیز شوند! این بود که فکر کردیم احتمالا مرحله‌ای پیش از بازیافت وجود دارد: تعمیر».

فقط ۱۳.۶ درصد از لباس‌ها و کفش‌هایی که در آمریکا دور انداخته می‌شوند به مرحله بازیافت می‌رسند که در این میان کفش‌ سهم ناچیزی دارد. کوپ می‌گوید: «بنابراین از خودمان پرسیدیم: چطور است که عمر کفش را افزایش دهیم؟ این بود که تصمیم گرفتیم همه کفش‌ها را پینه‌دوزی کنیم».

ریفورمیشن، برند لباس آمریکایی که در ماه اکتبر امسال با وجا برای تولید یک مجموعه کتانی همکاری داشت، ابتدا در سال ۲۰۱۹ خط تولید کفش راه‌اندازی کرد. اما بعد تا سال ۲۰۲۱ تولیدش را متوقف کرد تا با ایجاد یک زنجیر تامین جدید در برزیل، از استاندارد کیفی برند مطمئن شود. آلیسون ملویل، مدیر نوآوری ریفورمیشن می‌گوید: «به عنوان بخشی از این فرآیند، ما میزان پلاستیک غیربازیافت‌شده مورد استفاده‌مان را از طریق جایگزین‌های زیستی تا ۷۵ درصد کاهش دادیم، و قابلیت ردیابی زنجیره تامین را تا سطح مزرعه گسترش دادیم».

هزینه تولید کفش برای سیاره

برند ریفمورمیشن به عنوان یکی از اعضای موسس گروه غیرانتفاعی «فوت‌ور کالکتیو»، در پورتلند آمریکا یک برنامه بازیافت را با همکاری لوپتورکز اجرا می‌کند که در آن ۱۰۰ درصد کفش‌های تولیدی این شرکت بازیافت می‌شوند. ملویل در این باره می‌گوید: «با توجه به تعداد اجزای سازنده کفش، نوع جنس مورد استفاده و هزینه‌های مرتبط، گزینه‌های موجود برای بازیافت کفش بسیار محدود است. به همین خاطر ما مشتری‌هایمان را تشویق می‌کنیم که تا قبل از بازیافت، تا جای ممکن از کفش‌هایشان استفاده کنند».

اما فرث، نویسنده مقیم لندن طرفدار جنس‌های قدیمی است و از پلتفرم‌های آنلاین نظیر «وینتد» برای خرید استفاده می‌کند. او می‌گوید: «من معمولا اجناس خودم را می‌فروشم، اما برای خرید روی این پلتفرم معمولا سراغ اجناس باکیفیت و با دوام می‌روم. به یک پوتین پاشنه سیاه احتیاج داشتم که با کت قدیمی مردانه خوب به نظر برسد یا حتی بشود آن را با یک لباس زنانه کوتاه پوشید و به پاب محل رفت. اول داشتم به یک جفت پوتین وسترن نسبتا کهنه ایزابل مارانت فکر می‌کردم. اما آخرش رفتم سراغ یک جفت پوتین چلسی کاملا نوی «رگ اند بون» که با اینکه قمیتش در اصل ۳۷۵ پوند است، اینجا ۱۱۰ پوند قیمت‌گذاری شده بود. با پررویی پیشنهاد خرید ۷۰ پوندی رو مطرح کردم و می‌دونستم که فروشنده به قیمتی بین پیشنهاد من و قیمت اولیه رضایت می‌دهد (وقتی جوان بودم مادرم هنر چانه‌زنی را به من یاد داد). همین هم شد: ۹۰ پوند. اگر خوب بگردید، جنس درجه یک با قیمت مناسب گیر می‌آورید».

خرید جنس دست‌دوم یا اجاره کردن برای مراسم ویژه کمک می‌کند تا کفش‌های باکیفیت، بیش از گذشته در دسترس عموم قرار بگیرند. چکمه‌های چرمی پیاده‌روی لوسیندا دونیش یک نمونه دیگر است. او که عاشق جنس دست‌دوم است، اولین بار حدود ۲۰ سال پیش از یک فروشگاه دست‌دوم فروشی کفش خرید. او می‌گوید: «خرید جنس نو برای من بی‌معناست. آگاهی درباره میزان تولید گازهای گلخانه‌ای توسط صنعت مد خیلی در تصمیم‌گیری من برای خرید جنس دست‌دوم موثر بود. این کار از نظر اقتصادی هم به نفع شماست. من یک جفت چکمه پیاده‌روی چرمی اسکارپا را از یک فروشگاه خیریه در آکسفورد به قیمت ۵ پوند خریدم. در حالیکه قیمت نوی همین چکمه ۲۰۰ پوند است. ده سال هم این چکمه‌ها را پایم کردم. موقع گشتن انعطاف‌پذیر باشید و فکر نکنید حتما باید آخر مد روز را بپوشید. سعی کنید سایز خودتان را بر اساس برندها و سبک‌ها مختلف بشناسید».

این شیوه‌های تهیه و مراقبت از کفش برای دوام بیشتر، جدید نیستند. امیلی کارتر مجموعه‌ای از ارزش‌های زندگی خود را به آنچه که در زندگی پدرش هم ارزش محسوب می‌شده نسبت می‌دهد. او می‌گوید: «پدرم از نسلی است که وسایل‌شان را به راحتی با جنس نو جایگزین نمی‌کردند. او پیشینه نظامی دارد: جایی که باید از کفش‌ها، به خاطر اهمیت دادن به یک‌دستی و رعایت انضباط، در شرایط عالی نگهداری کرد. او چند جفت پوتین چرم زیبا دارد که چندین دهه است از آنها مراقبت شده، و این به من یادآوری می‌کند که باید برای پوتین‌هایم ارزش قائل باشم و از آنها خوب مراقبت کنم».