«کار ما فقط کشتن است»؛ روایت یک کشتار بهدست شبهنظامیان سودان
- نویسنده, مرلین توماس، مت مورفی و پیتر موای
- شغل, بخش راستیآزمایی بیبیسی
هشدار: این گزارش حاوی توصیفاتی صریح و آزاردهنده از اعدامهاست
جنگجویان در حالیکه سوار بر پشت یک وانتاند و بهسوی خورشید در حال غروب سودان میرانند، با خنده از کنار ردیفی از ۹ جسد میگذرند.
یکی از آنها با هیجان فریاد میزند: «به کار ما نگاه کنید … ببینید، این نسلکشی است!»
او لبخند میزند، دوربین را بهسوی خود و همرزمانش میگرداند؛ نشانهای «نیروهای پشتیبانی سریع» بر لباسشان نمایان است و میگوید: «همهشان همینطور خواهند مرد.»
این افراد با شادی از کشتاری میگویند که مقامهای امدادی بر این باورند ماه گذشته در شهر فاشر سودان بیش از دوهزار نفر را به کام مرگ کشانده است. روز دوشنبه، دادگاه کیفری بینالمللی اعلام کرد در حال بررسی است که آیا نیروهای شبهنظامی مرتکب «جنایت جنگی» و «جنایت علیه بشریت» شدهاند یا نه.
شهر فاشر آخرین سنگر ارتش سودان در منطقه دارفور بود و به همین دلیل به هدف اصلی نیروهای پشتیبانی سریع تبدیل شد. پس از فروپاشی ائتلاف حاکم در سال ۲۰۲۳، جنگی ویرانگر میان دو طرف درگرفت.
برآورد میشود در دو سال گذشته بیش از صد و پنجاه هزار نفر در این درگیریها جان خود را از دست داده باشند و هر دو طرف به ارتکاب مجموعهای از جنایات جنگی متهماند. بسیاری از این جنایات پس از سقوط فاشر بار دیگر تکرار شد.
شهری جداافتاده از جهان
پس از نزدیک به دو سال محاصره، نیروهای پشتیبانی سریع از ماه اوت برای تثبیت مواضع خود و محاصره کامل غیرنظامیان باقیمانده وارد عمل شدند.
تصاویر ماهوارهای نشان میدهد نیروهای پشتیبانی سریع از مدتی پیش ساخت خاکریزی عظیم را در اطراف شهر فاشر آغاز کردهاند؛ دیواری از شن و ماسه که راههای دسترسی و مسیرهای امدادرسانی را بسته است. تا اوایل اکتبر، این حلقه بهطور کامل شهر را دربر گرفته بود و خاکریز کوچکتری نیز روستای مجاور را محاصره کرده بود.
با شدت گرفتن محاصره، در نوزدهم سپتامبر حمله نیروهای پشتیبانی سریع به یک مسجد جان ۷۸ نفر را گرفت و طبق اعلام سازمان ملل، در ماه اکتبر نیز ۵۳ نفر دیگر بر اثر حملات پهپادی و توپخانهای به اردوگاه آوارگان کشته شدند.
ویدیوهایی که به دست گروه راستیآزمایی بیبیسی رسیده، نشان میدهد نیروهای پشتیبانی سریع تلاش میکنند راه ورود غذا و اقلام ضروری به شهر را بهطور کامل مسدود کنند. در ماه اکتبر، تصاویری منتشر شد که مردی را نشان میداد که با دستها و پاهای بسته از پشت، با زنجیرهای فلزی وارونه از درختی آویزان بود. فردی که در حال فیلمبرداری بود، او را متهم میکرد که قصد داشته مواد غذایی را به داخل شهر محاصرهشده قاچاق کند.
او فریاد زد: «به خدا قسم تاوانش را پس میدهی!» و سپس از اسیر خواست برای نجات جانش التماس کند.
در همین حال، نیروهای پشتیبانی سریع وارد شهر شدند و درگیریهای سنگینی در خیابانها یکی پس از دیگری درگرفت.
تصاویری تکاندهنده و دلخراش نشان میدهند افراد غیرمسلح با شلیک گلوله کشته میشوند
با طلوع آفتاب در بیستوششم اکتبر، نیروهای پشتیبانی سریع آخرین مواضع ارتش را در هم شکستند و در پی عقبنشینی نیروهای نظامی، پایگاه اصلی شهر یعنی مقر لشکر ششم پیادهنظام را تصرف کردند.
در تصاویر ضبطشده، سربازانی دیده میشوند که با خنده در میان مقر تخلیهشده قدم میزنند و پرتابکننده نارنجک در دست دارند. چند ساعت بعد، عبدالرحیم دقلو، فرمانده نیروهای پشتیبانی سریع و برادر محمد «حمیدتی» دقلو، رهبر این نیروها، در حال بازدید از همان پایگاه مشاهده شد.
نیروهای پشتیبانی سریع که از شبهنظامیان جنجوید منشا گرفتهاند، همان گروهی که میان سالهای ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۵ صدها هزار نفر را در دارفور به قتل رساند، سالهاست به ارتکاب جنایات علیه اقوام غیرعرب در سراسر سودان متهماند. ویدیوهای منتشرشده در اینترنت نشان میدهد جنگجویان این نیرو درصدد بودند خشونتی گسترده را علیه غیرنظامیان فاشر به راه اندازند.
پیش از آنکه نیروهای پشتیبانی سریع فاشر را تصرف کنند، ماهها هیچ خبر موثقی از شهر بیرون نمیآمد. اما تنها چند ساعت پس از فروپاشی ارتش، ویدیوهایی از جنایات این نیرو در اینترنت منتشر شد و سکوت سنگین شهر را شکست.
در میان ویدیوهای منتشرشده، یکی از دلخراشترین آنها که توسط گروه راستیآزمایی بیبیسی بررسی شده، صحنههای پس از یک کشتار را در ساختمان دانشگاهی در غرب شهر نشان میدهد و دهها جسد بیجان بر کف سالن دیده میشود.
پیرمردی با لباس سفید میان اجساد تنها نشسته بود. وقتی یکی از جنگجویان مسلح از پلهها پایین آمد، پیرمرد سرش را برگرداند و به او نگاه کرد. مهاجم سلاحش را بالا آورد و شلیک کرد و پیرمرد بیحرکت بر زمین افتاد. همرزمانش، بیاعتنا به اتفاقی که افتاده بود، متوجه تکان خوردن پای مرد دیگری میان اجساد شدند.
یکی از جنگجویان فریاد زد: «چرا این هنوز زنده است؟ به او شلیک کن.»
بر اساس گزارش آزمایشگاه تحقیقات بشردوستانه دانشگاه ییل، تصاویر ماهوارهای ثبتشده در بیستوششم اکتبر نشان میدهد که اعدامها در خیابانهای فاشر نیز صورت گرفته است.
کارشناسان ییل در تصاویر ماهوارهای «تودههای بزرگی» شناسایی کردند که به گفته آنها با اندازه بدن انسانهای بالغ همخوانی دارد و در تصاویر قبلی دیده نمیشد. آنها همچنین به «تغییر رنگهایی» اشاره کردند که بهگفته گزارش، احتمالاً بر اثر لکههای خون انسان ایجاد شده است.
یکی از شاهدان عینی به بیبیسی گفت: «با چشم خودم دیدم که بسیاری از خویشاوندانمان قتلعام شدند. آنها را در یکجا جمع کردند و همه را کشتند.»
شاهد دیگری گفت دیده است که نیروهای پشتیبانی سریع «پس از شلیک به سینه زنی، وسایلش را برداشتند و جسدش را به کناری انداختند».
در حالیکه نیروهای اصلی پشتیبانی سریع در شهر فاشر به تاختوتاز مشغول بودند، گروهی دیگر از جنگجویان در حاشیه شهر ماندند و تعدادی از اسیران غیرمسلح را بهطرزی بیرحمانه اعدام کردند.
بخش عمده این خشونتها در حدود هشت کیلومتری بیرون از فاشر روی داده است. ویدیوهای راستیآزماییشده دهها جسد با لباس غیرنظامی، از جمله چند زن، را در گودالی کنار خاکریز شنی ساختهشده توسط نیروهای پشتیبانی سریع نشان میدهند.
ویدیوهای دیگر صحنههایی از ویرانی گسترده را نشان میدهند؛ شعلههای آتش زبانه میکشد و لاشههای سوخته کامیونها سراسر منطقه را پوشانده است. ویدیوهای ضبطشده از محل همچنین اجسادی را میان خودروها نشان میدهد.
گروه راستیآزمایی بیبیسی پیشتر یکی از چهرههای اصلی این خشونتها را شناسایی کرده بود؛ فرماندهای از نیروهای پشتیبانی سریع که در فضای مجازی با نام ابولولو شناخته میشود. در دو ویدیو دیده میشود که او اسیران بیدفاع را اعدام میکند. یکی از شاهدان نیز به بیبیسی گفته بود او «به افرادش دستور داد چند غیرنظامی بیگناه، از جمله کودکان را بکشند».
در یکی از ویدیوها، در حالیکه ابولولو آماده اعدام مردی زخمی میشود، سربازی از نیروهای پشتیبانی سریع میکوشد مانع شود و اسیر با صدایی لرزان التماس میکند: «میشناسمت… چند روز پیش صدایت زدم.»
ابو لولو با تکان دادن دستانش التماسهای مرد را رد کرد و گفت: «من هرگز رحم نخواهم کرد. کار ما فقط کشتن است.»
او بیاعتنا تفنگش را نشانه رفت و رگبار گلولههایش بدن مرد بیدفاع را شکافت.
در ویدیوی دیگری، ابولولو ۹ اسیر غیرمسلح را میکشد. چند روز بعد، تصاویر تازه نشان داد اجساد هنوز همانجا هستند؛ در یک ردیف، مثل صحنه اعدام، بر زمین غبارآلود دارفور افتادهاند.
بیشتر افرادی که در این کشتار دست داشتند، نشان نیروهای پشتیبانی سریع بر لباس خود داشتند؛ از جمله همان گروهی که بعدا این قتلعام را «نسلکشی» نامیدند و برایش شادی کردند.
فرماندهان نیروهای پشتیبانی سریع در تلاش برای مهار تبعات
در روزهای پس از کشتار، ژنرال محمد حمدان دقلو، رهبر نیروهای پشتیبانی سریع، اذعان کرد که نیروهایش مرتکب «تخلفاتی» شدهاند و وعده داد این وقایع بررسی شود. یکی از مقامات ارشد سازمان ملل نیز اعلام کرد نیروهای پشتیبانی سریع اطلاع دادهاند که چند نفر از اعضای خود را بهعنوان مظنون بازداشت کردهاند.
پس از انتشار گزارش گروه راستیآزمایی بیبیسی درباره قتلهای ابولولو، او نیز در میان بازداشتشدگان بود. در ویدیویی صحنهسازیشده و تدوینشده که نیروهای پشتیبانی سریع در حساب رسمی تلگرام خود منتشر کردند، او در حال انتقال به سلولی در زندانی در حومه فاشر دیده میشود.
در گزارشی که در چهارم نوامبر منتشر شد، گفته شده است تصاویر ماهوارهای «انتقال اجسامی که از نظر اندازه و شکل با پیکر انسان مطابقت داشتند» را از منطقهای در شمال خاکریز نیروهای پشتیبانی سریع نشان میدهد و در نزدیکی بیمارستان کودکان فاشر نیز چند گور دیده میشود.
در ۳۰ اکتبر، گروه راستیآزمایی بیبیسی اجسام سفیدرنگی را که در حیاط بیمارستان دیده میشدند بررسی کرد و طول آنها را بین ۱/۶۰ تا ۲ متر برآورد کرد؛ اندازهای نزدیک به قد یک فردِ بالغ و همخوان با ابعاد پیکری که در کفنهای رایجِ سودان پیچیده میشود.
در همین زمان، نیروهای پشتیبانی سریع و حسابهای وابسته به آن در شبکههای اجتماعی تلاش کردند روایت ماجرا را تغییر دهند و آن را به شکلی دیگر جلوه دهند.
برخی کاربران تصاویری منتشر کردند که در آن جنگجویان نیروهای پشتیبانی سریع در حال توزیع کمک میان غیرنظامیان دیده میشوند، و دفتر رسانهای نیروهای پشتیبانی سریع نیز ویدیوهایی منتشر کرد که بهظاهر رفتار انسانی آنها با اسیران ارتش را نشان میدهد.
با وجود کارزار رسانهای گسترده نیروهای پشتیبانی سریع در شبکههای اجتماعی، اقدامات آنها در فاشر موجی از خشم و انزجار جهانی برانگیخته است.
گروه راستیآزمایی بیبیسی با نیروهای پشتیبانی سریع تماس گرفت و به آنها فرصت داد به اتهامات مطرحشده در این تحقیق پاسخ دهند، اما این گروه پاسخی نداد.
