چرا ساعت‌ها برای ترمیم اسکناس‌ وقت می‌گذارم؟

در بازاری شلوغ در شهر غزه، یک ترمیم‌کار اسکناس، ماهرانه یک اسکناس صد شکلی کهنه و زردرنگ را بررسی می‌کند. او آن را صاف می‌کند و با ضربه‌های دقیق مداد، رنگ کمرنگ‌شده‌اش را تقویت می‌کند.

برا ابو العون باید در دانشگاه مشغول تحصیل می‌بود، اما به جای آن، زندگی‌اش را از میزی که کنار خیابان برپا کرده می‌گذراند، و در ازای مبلغی اندک، برای نگه داشتن پول نقد در گردش تلاش می‌کند.

ترمیم اسکناس‌ها در غزه به کسب‌و‌کاری پررونق تبدیل شده است.

از زمان حمله مرگبار حماس به اسرائیل در سال ۲۰۲۳ و جنگ ویرانگری که در پی آن آمد، اسرائیل انتقال اسکناس، همراه با بیشتر اقلام دیگر را متوقف کرده است.

بیشتر بانک‌ها در حملات هوایی اسرائیل نابود شده‌اند و بسیاری هم غارت شده‌اند. در حالی که برخی شعبه‌ها پس از آغاز آتش‌بس که هفت هفته پیش برقرار شد دوباره باز شده‌اند، هنوز هیچ دستگاه خودپردازی کار نمی‌کند.

اما مردم برای خرید غذا و مایحتاج ضروری به پول نقد نیاز دارند. این وضعیت، آن‌ها را وادار کرده به صراف‌های غیررسمی روی بیاورند که برای تبدیل حواله‌های دیجیتال به پول نقد، کمیسیون‌های گزافی می‌گیرند. این شرایط همچنین باعث افزایش چشمگیر استفاده از کیف‌پول‌های دیجیتال و اپلیکیشن‌های انتقال پول شده است.

و این بدان معناست که هر اسکناس موجود اکنون بیش از هر زمان دیگری ارزش دارد. فرقی نمی‌کند چقدر پاره و فرسوده باشد. اینجاست که برا وارد می‌شود. او می‌گوید: «ابزارهای من ساده‌اند: خط‌کش، مداد، مداد رنگی و چسب. آتش‌بس وضعیت مالی را تغییر نداده است. کاری که حالا می‌کنم، خدمت به مردم و کمک به آنهاست.»

به گفته کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل (آنکتاد)، چهار نفر از هر پنج نفر اکنون بیکارند و حتی کسانی که هنوز درآمد یا پس‌انداز دارند هم برای دسترسی به پول نقد با مشکل مواجه‌اند.

نعمان ریحان که از جبالیا در شمال غزه آواره شده و در شهر غزه با وسایل اندکی زندگی می‌کند، می‌گوید: «جز رنج خالص چیزی نیست. نه درآمد هست، نه پول، نه جریان پول نقد از بانک‌ها.»

در اوایل جنگ، حملات هوایی اسرائیل بانک‌هایی را هدف قرار داد که مقام‌های اسرائیلی ادعا کردند با حماس مرتبط هستند. خزانه‌های این بانک‌ها توسط گروه‌های فلسطینی مسلح که برخی گمان می‌رود عضو حماس بوده‌اند، غارت شدند. بانک مرکزی فلسطین پیشتر گفته بود حدود ۱۸۰ میلیون دلارپول نقد به سرقت رفته است.

نهاد هماهنگ‌کننده فعالیت‌های دولت اسرائیل در منطقه که گذرگاه‌های مرزی غزه را کنترل می‌کند، تایید کرده که اسرائیل بر اساس دستور سیاسی «و به‌دلیل وابستگی حماس به پول نقد برای حفظ فعالیت نظامی خود»، اجازه ورود پول نقد به غزه را نمی‌دهد.

به گفته زکریا عجور، که در بازاری دیگر در شهر غزه صاحب دکه است، کمبود پول نقد در گردش «هم برای فروشنده و هم خریدار مشکل‌ساز شده است». او می‌گوید مردم دیگر حاضر نیستند اسکناس‌های فرسوده و آسیب‌پذیر را به قیمت اسمی بپذیرند، «حتی اگر فقط خط و خش کوچکی داشته باشند یا روی‌شان چسب باشد».

او ادامه می‌دهد: «بعضی مشتری‌ها فقط برای پول خرد برای کرایه می‌آیند، اما من پول خرد ندارم. سکه‌های ده شکلی به‌سختی پیدا می‌شوند، و حتی وقتی هستند، به‌خاطر تورم ناشی از بحران نقدینگی، تقریبا ارزشی ندارند.»

حالا در برابر بانک فلسطین در شهر غزه صف‌های طولانی تشکیل شده است. این بانک یکی از ۹ شعبه از پنج بانکی است که بازگشایی شده‌اند. مشتری‌ها فقط می‌توانند حساب‌های مسدودشده‌شان را دوباره فعال کنند، حساب جدید باز کنند یا از اپلیکیشن‌های بانکی استفاده کنند.

اسما لعدا می‌خواهد حسابی باز کند تا بتواند مستقیما از بستگانش در خارج از غزه پول دریافت کند. او می‌گوید: «کل فرآیند فقط هرج‌ومرج و جمعیت است. ساعت ۶ صبح بیدار شدیم، بچه‌ها را در چادر جا گذاشتیم. همه چیز را رها کردیم تا بیاییم بانک.»

در شهر خان‌یونس در جنوب، جایی که بانک‌ها آنقدر آسیب دیده‌اند که امکان بازگشایی‌شان نیست، ابوخلیل تازه از سفری به مرکز غزه برگشته است. او بعد از گذراندن بیشتر روز در صف، موفق نشد وارد بانک بشود و از فکر برگشت دوباره ناامید است.

این پدربزرگ، هنوز حقوق ماهیانه‌ای حدود ۲۰۰۰ شکل (۶۱۲ دلار) از تشکیلات فلسطینی دریافت می‌کند، اما می‌گوید تقریبا نیمی از درآمدش صرف هزینه‌هایی می‌شود که به فروشنده‌ها یا صراف‌ها می‌پردازد. او می‌گوید: «باید هزینه‌ها را پرداخت کنی و راه دیگری نیست.»

در طول جنگ، در پاسخ به نیاز فوری به پول نقد، بسیاری از کاسبان خرد که پیشتر خدمات انتقال و تبدیل پول ارائه می‌دادند، شروع کردند به گرفتن کمیسیون‌های بالا برای تبدیل حواله‌های دیجیتال به پول نقد. در برخی موارد، این نرخ به ۵۰ درصد هم رسیده، گرچه اخیرا کاهش یافته است.

یکی از صراف‌ها که نمی‌خواهد نامش فاش شود، به ما می‌گوید که نیروهای بازار، نرخ کمیسیون را تعیین می‌کنند. او می‌گوید: «کار ما مستقیما به فعالیت بازار و ورود کالا و کمک وابسته است. وقتی ورود کالا داریم و خرید و فروش فعال است، کمیسیون به‌طور چشمگیری کاهش پیدا می‌کند. گاهی حتی به ۲۰ درصد می‌رسد. اما وقتی گذرگاه‌ها بسته می‌شوند، نرخ بالا می‌رود.»

انتقال‌های الکترونیکی از طریق اپ‌های بانکی که صاحبان مغازه و دکه برایشان کارمزد اندکی می‌گیرند، راه‌حلی محبوب برای اهالی غزه شده است؛ حتی برای خریدهای خرد.

بانک مرکزی فلسطین که نقش ناظر مالی را دارد، سیستم پرداختی راه‌اندازی کرده که تراکنش‌های فوری بین حساب‌های بانکی محلی را ممکن می‌سازد. برای کسانی که حساب بانکی ندارند، بانک فلسطین کیف ‌پول الکترونیکی ارائه می‌دهد و می‌گوید حالا بیش از ۵۰۰ هزار کاربر در غزه دارد. این تراکنش‌ها می‌توانند بدون اینترنت یا اپلیکیشن، تنها با پیامک از هر موبایلی انجام شوند.

نهادهای بشردوستانه مانند یونیسف و برنامه جهانی غذا از این کیف ‌پول‌ها برای ارسال کمک مالی مستقیم به خانواده‌های نیازمند استفاده می‌کنند. یونیسف می‌گوید از اوایل سال گذشته توانسته به حدود یک میلیون نفر که نیمی از آن‌ها کودک هستند، پرداخت نقدی انجام دهد. تمرکز آن‌ها بر کودکان آسیب‌پذیر از جمله قطع‌عضوها، یتیم‌ها، و مادران باردار یا شیرده است.

جاناتان کریکس از یونیسف توضیح می‌دهد: «اساسا می‌توانی به مغازه بروی. گوشی شما مثل کارت خرید عمل می‌کند. می‌توانی با آن خرید کنی. این روش امکان ردیابی خیلی دقیقی از نحوه خرج کردن پول فراهم می‌کند. چیزی که ما دیدیم این است که ۹۹ درصد دریافت‌کننده‌ها اول پول رو صرف غذا و آب می‌کنند، دوم اقلام بهداشتی مثل صابون، و سوم برق از طریق ژنراتور.»

او می‌گوید شخصا شاهد بوده که خانواده‌ها مجبور شده‌اند برای دو کیلو گوجه حدود ۸۰ دلار و برای پنج کیلو پیاز ۷۰ دلار پرداخت کنند.

حنان ابو جاهل که از شهر غزه آواره شده و با خانواده بزرگش در اردوگاهی در الزویده در مرکز غزه زندگی می‌کند، اخیرا ۱۲۰۰ شکل (۳۶۷ دلار) از یونیسف دریافت کرده است. او از این پول برای خرید اقلامی مانند برنج، عدس و پاستا استفاده کرده است.

او می‌گوید: «بچه‌هایم به سبزی، میوه، گوشت و تخم‌مرغ نیاز دارند. پسر کوچکم مخصوصا خیلی دلش تخم‌مرغ می‌خواهد، اما نمی‌توانم بخرم، چون قیمت‌ها هنوز خیلی بالاست و باید نیازهای ۱۲ نفر را تامین کنم.»

طرح صلح ۲۰ ماده‌ای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، وعده «برنامه‌ای برای توسعه اقتصادی برای بازسازی و جان‌بخشیدن به غزه» را داده و اعلام کرده قرار است «هیات کارشناسانی که برخی از شهرهای معجزه‌وار مدرن خاورمیانه را بنا کرده‌اند» گرد هم آیند.

این طرح پیش‌بینی سرمایه‌گذاری‌های جدید و «ایده‌های هیجان‌انگیز توسعه» را می‌کند که می‌توانند «شغل، فرصت و امید به آینده غزه» ایجاد کنند. اما هیچ جزئیاتی درباره چگونگی آغاز رشد و ثبات اقتصادی ارائه نشده است. این در حالی است که آژانس تجارت سازمان ملل هشدار داده که نوار غزه در حال تجربه شدیدترین بحران اقتصادی ثبت‌شده است.

در شهر غزه، برا ابو العون، اسکناسی را که روی آن کار می‌کرده، زیر نور بالا می‌گیرد. مشتری‌های دیگری جذب تابلویی شده‌اند او که وعده «ترمیم با حرفه‌ای‌گری بالا و بدون چسب نواری» می‌دهد.

برا در حالی که کار می‌کند، آرزو دارد که به زندگی عادی بازگردد، با چشم‌انداز شغلی پردرآمدتر.

او می‌گوید: «فقط می‌خواهم این جنگ کامل تمام شود. امیدم این است که بالاخره حس آرامش کنم تا بتوانم درس بخوانم و با مدرک کار کنم. در غزه فقط زنده مانده‌ایم؛ دیگر انسان نیستیم.».»