در جست‌وجوی نشانی از فرزندانشان؛ داستان خانواده‌های مفقودان غزه

احمد المدهون، مانند هر جوان دیگری، با وجود همه آنچه از سر گذرانده بود، عاشق زندگی بود و با اشتیاق به آن روی می‌آورد. اندامی درشت داشت، شوخ‌طبع بود و لبخندی گرم و درخشان بر لب داشت.

مجدیه، مادر او، در خانه‌ای که بخشی از آن در شهر غزه ویران شده است، ویدیوهای شخصی احمد را روی تلفن همراهش به ما نشان داد.

در یکی از ویدیوها، احمد بچه‌گربه‌ای را در آغوش گرفته است. زبانش را بیرون می‌آورد و از خوشحالی جیغ می‌زند. در ویدیویی دیگر، با شکم داخل استخر شیرجه می‌زند و بعد، وقتی از آب بیرون می‌آید، لبخندی از بناگوش تا بناگوش بر صورت دارد.

مجدیه به بی‌بی‌سی می‌گوید: «همه دوستش بودند. هر جا می‌رفت، دوستش داشتند و همیشه لبخند به لب داشت.»

اما احمد که مبتلا به سندرم داون است، ناپدید شده است. این جوان ۲۱ ساله در ماه مه ۲۰۲۵، پس از آن‌که برای خرید به مغازه محله رفت، دیگر بازنگشت.

در آن زمان، جنگ میان حماس و اسرائیل در غزه با شدت ادامه داشت.

آن روز حملات اسرائیل در آن منطقه جریان داشت و مجدیه می‌ترسد پسرش کشته شده باشد. اما هنوز با اطمینان نمی‌داند چه بر سر او آمده است.

او می‌گوید: «خدایا، آرامش ندارم. هنوز امیدم را از دست نداده‌ام، اما چه او را زنده پیدا کنند و چه مرده، حتی اگر زیر آوار دفن شده باشد، فقط آن وقت است که می‌توانم آرام بگیرم.»

دردی شبیه درد مجدیه را مادران بسیاری در سراسر غزه تجربه می‌کنند.

به گفته وزارت بهداشت غزه که تحت اداره حماس است، از زمان آغاز عملیات نظامی اسرائیل در غزه بیش از ۷۳ هزار نفر کشته شده‌اند؛ از جمله حدود ۱۲۰۰ نفر از زمان اعلام آتش‌بس در اکتبر گذشته. سازمان ملل این آمار را قابل اعتماد می‌داند.

رسانه‌های اسرائیلی در ماه ژانویه گزارش دادند که یک مقام ارشد امنیتی اسرائیل گفته است ارتش این کشور هم این آمار را دقیق می‌داند.

با این حال، شمار واقعی فلسطینیان کشته‌شده ممکن است به‌مراتب بیشتر باشد. آمار وزارت بهداشت شامل اجسادی که زیر آوار مانده‌اند نمی‌شود؛ به این معنا که بسیاری از مفقودشدگان در این آمار به حساب نیامده‌اند.

صلیب سرخ می‌گوید بیش از پنج هزار درخواست برای یافتن افراد مفقود دریافت کرده است؛ افرادی که ممکن است زیر آوار ناشی از ویرانی‌ها مدفون شده باشند. سازمان دفاع مدنی غزه معتقد است شمار مفقودشدگان بیش از هشت هزار نفر است.

هر روز اجساد تازه‌ای پیدا می‌شود.

اوایل همین ماه، در شهر غزه برای بیش از یکصد نفر که در حمله‌ای اسرائیلی در سال ۲۰۲۳ کشته شده بودند، مراسم تشییع جمعی برگزار شد. بقایای اجساد آنها تنها اخیرا پیدا و شناسایی شده بود و خانواده‌ها سرانجام توانستند آنها را به خاک بسپارند.

صلیب سرخ می‌گوید با توجه به گستردگی ویرانی‌ها و کمبود بولدوزر، بیرون آوردن اجساد از زیر آوار دشوار است.

در بسیاری از موارد، شناسایی بقایا نیز چالش‌برانگیز است؛ هم به این دلیل که مدت زیادی از مرگ افراد گذشته و هم به دلیل کمبود امکان آزمایش دی‌ان‌ای که ناشی از محدودیت‌های اسرائیل بر ورود کالا و تجهیزات به غزه است.

خانواده احمد مدهون می‌دانند که ممکن است او کشته شده باشد، اما در عین حال نگران‌اند که شاید نیروهای امنیتی اسرائیل او را بازداشت کرده باشند.

به گفته «کمیته عمومی علیه شکنجه» مستقر در اسرائیل، نیروهای اسرائیلی در نزدیک به سه سال جنگ، حدود ۷ هزار فلسطینی را از غزه بازداشت کرده‌اند که بیش از ۵ هزار نفر از آن‌ها بعدتر، بدون آن‌که هرگز اتهامی علیه‌شان مطرح شود، آزاد شده‌اند.

در نزدیک به سه سال جنگ، نیروهای اسرائیلی حدود هفت هزار فلسطینی را از غزه بازداشت کرده‌اند که بیش از پنج هزار نفر از آنها بعدا بدون آنکه هرگز اتهامی علیه‌شان مطرح شود، آزاد شده‌اند؛ بنا بر اعلام کمیته عمومی مقابله با شکنجه در اسرائیل.

بر اساس آمار گروه حقوق بشری اسرائیلی «هموکید»، تا این ماه حدود یک‌هزار و ۳۰۰ بازداشتی اهل غزه بدون تفهیم اتهام یا محاکمه در زندان‌های اسرائیل نگهداری می‌شدند. این گروه می‌گوید این آمار شامل بازداشتی‌های اهل غزه که مستقیماً در اختیار ارتش اسرائیل هستند، نمی‌شود.

به گفته هموکید و دیگر گروه‌های حقوق بشری، مقام‌های اسرائیلی در بسیاری از موارد خانواده‌های فلسطینی را از بازداشت یا محل نگهداری بستگانشان مطلع نکرده‌اند. در نتیجه، بسیاری از خانواده‌ها ناچار شده‌اند برای یافتن آنها به سازمان‌های غیردولتی و وکلا متوسل شوند.

بی‌بی‌سی از ارتش اسرائیل و سازمان زندان‌های این کشور درباره گزارش‌ها مبنی بر اطلاع ندادن به بستگان افراد بازداشت‌شده پرسیده است.

مقام‌های اسرائیلی پیش‌تر گفته‌اند طولانی شدن دوره بازداشت‌ها به دلایل امنیتی مرتبط با شرایط جنگی بوده و ادعاها درباره خودسرانه بودن این بازداشت‌ها را رد کرده‌اند.

در محله الصبره در شهر غزه، عایده الدرمیلی عکس پسرش محمود را به ما نشان می‌دهد؛ جوانی با چهره‌ای شاداب که چفیه‌ای به دور گردن خود انداخته است.

عایده می‌گوید: «جوانی آرام و باادب بود. همه را دوست داشت و همه هم دوستش داشتند.»

محمود در سال ۲۰۲۴ ناپدید شد. خانواده‌اش نگران بودند که در یکی از حملات اسرائیل کشته شده باشد.

عایده به ما می‌گوید: «پدرش به بیمارستان‌ها می‌رفت و اجساد را نگاه می‌کرد، اما من طاقت روبه‌رو شدن با آن را نداشتم. کاملا ویران شده بودم.»

اما تابستان امسال، عکسی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که دو سرباز اسرائیلی را در کنار یک بازداشتی فلسطینی نشان می‌داد؛ مردی با چشمان بسته و دست‌وپای بسته.

عایده مطمئن است که آن فرد محمود است.

او می‌گوید: «از روی چهره‌اش، پیشانی‌اش، دهانش، بینی‌اش، طرز نشستن‌اش، حالتی که دهانش را می‌بندد، دست‌هایش و پاهایش. همه ویژگی‌هایش دقیقا شبیه پسر من است.»

اما با تنها یک عکس، او می‌داند که نمی‌تواند کاملا مطمئن باشد.

او می‌گوید: «وقتی شوهرم نشست و عکس را به من نشان داد، خیالم راحت شد. اما همزمان خیلی ناراحت شدم و وقتی پسرم را در آن وضعیت دیدم، قلبم شکست. تحقیرآمیز بود.»

هر دو خانواده الدرملی و مدهون می‌گویند نه خودشان و نه پسرانشان هیچ ارتباطی با حماس یا گروه‌های مسلح در غزه ندارند.

بی‌بی‌سی درباره هر دو مرد از سازمان زندان‌های اسرائیل پرسید. این سازمان گفت هیچ سابقه‌ای از نگهداری هیچ‌یک از آنها ندارد.

همین پرسش را با ارتش اسرائیل که آن نیز مراکز بازداشت و زندان‌هایی را اداره می‌کند در میان گذاشتیم، اما پاسخی دریافت نکردیم.

اسرائیل به خبرنگاران بین‌المللی، از جمله خبرنگاران بی‌بی‌سی، اجازه دسترسی مستقل به غزه را نمی‌دهد.

خانواده الدرملی از صلیب سرخ خواسته‌اند بررسی کند که آیا محمود بازداشت شده است یا نه. اما اسرائیل به صلیب سرخ اجازه دسترسی به سوابق زندان‌هایش را نمی‌دهد.

تال اشتاینر، وکیل اسرائیلی که برای یافتن فلسطینیانی که ممکن است از سوی اسرائیل بازداشت شده باشند تلاش می‌کند، به بی‌بی‌سی گفت: «هفتم اکتبر همه‌چیز را تغییر داد.»

او گفت: «ممنوعیت بازدید کمیته بین‌المللی صلیب سرخ از زندان‌ها و این واقعیت که خود این نهاد هم فهرستی از افرادی که اسرائیل بازداشت کرده در اختیار ندارد، یعنی ما مجبوریم بنا به درخواست خانواده‌ها، تک‌تک افراد را جداگانه ردیابی کنیم. امروز این مسئله فشار زیادی بر توانایی ما برای پیدا کردن این افراد وارد می‌کند.»

او همچنین می‌گوید برای خانواده‌ها، سخت‌ترین بخش ماجرا همین ندانستن است.

او به ما می‌گوید: «این یک زخم باز است؛ زخمی که خوب نمی‌شود. آنها هیچ آرامشی ندارند، حتی نمی‌دانند بستگانشان زنده‌اند یا مرده.»

به گفته او، اسرائیل در سه سال گذشته پیدا کردن رد فلسطینیانی را که ممکن است بازداشت شده باشند بسیار دشوارتر کرده است.

او می‌گوید: «برای کسانی که نمی‌دانند اعضای خانواده‌شان کجا هستند، این وضعیت رنج آنها را دوچندان می‌کند. شرایط روانی بسیار دشواری است که ممکن است ماه‌ها و سال‌ها ادامه پیدا کند.»