آیا چین در کامبوج پایگاه نظامی دائمی دارد؟

به نظر می‌رسد دو شکل خاکستری که در بیشتر روزهای سال جاری از ماهواره‌ها در پایگاه دریایی «ریم» در کامبوج قابل دیدن هستند، نگرانی‌های فزاینده در واشنگتن را تأیید می‌کنند: اینکه چین در حال گسترش رد پای نظامی خود، فراتر از سه جزیره مورد مناقشه در دریای جنوبی چین است که قبلاً آن‌ها را تصرف کرده است.

این اشکال، ناوچه‌های نوع ۰۵۶-ای نیروی دریایی چین هستند. کشتی‌های جنگی هزار و ۵۰۰ تنی که در کنار یک اسکله جدید پهلو گرفته‌اند. این اسکله که توسط چین ساخته شده به اندازه‌ای بزرگ است که کشتی‌های بزرگ‌تری را نیز می‌تواند جای دهد.

در خشکی، تأسیسات دیگری نیز وجود دارند که توسط چین ساخته شده‌اند و گمان می‌رود برای استفاده نیروی دریایی چین باشند.

دولت کامبوج بارها چنین احتمالی را رد کرده است و به قانون اساسی خود که هرگونه حضور نظامی دائمی خارجی را ممنوع می‌کند، اشاره کرده و گفته است که پایگاه «ریم» برای استفاده تمامی نیروی‌های دریایی دوستانه باز است.

سون سام، تحلیل‌گر سیاست‌گذاری در آکادمی سلطنتی کامبوج می‌گوید:« لطفاً متوجه باشید که این یک پایگاه کامبوجی است، نه چینی.»

او می‌افزاید:«کامبوج بسیار کوچک است و ظرفیت‌های نظامی ما محدود است. ما به آموزش بیشتر از دوستان خارجی، به ویژه از چین نیاز داریم.»

با این حال، برخی با تردید به این موضوع نگاه می‌کنند.

با وجود تمام صحبت‌ها درباره رشد سریع قدرت دریایی چین - اکنون چین بیشتر از ایالات متحده کشتی‌های نیروی دریایی دارد - چین در حال حاضر تنها یک پایگاه نظامی در خارج از کشور، در کشور آفریقایی «جیبوتی» دارد که آن را در سال ۲۰۱۶ ساخته است.

در مقابل، ایالات متحده حدود ۷۵۰ پایگاه نظامی در سراسر جهان دارد - یکی نیز در «جیبوتی»، و بسیاری دیگر در کشورهایی نزدیک به چین مانند ژاپن و کره جنوبی هستند.

با این حال، ایالات متحده معتقد است که این عدم تعادل به دلیل جاه‌طلبی چین برای تبدیل شدن به یک قدرت نظامی جهانی در حال تغییر است. همچنین، میزان سرمایه‌گذاری‌های چین در زیرساخت‌های خارجی از طریق ابتکار «یک کمربند، یک راه» اهمیت دارد که بر اساس قوانین چین باید مطابق با استانداردهای نظامی ساخته شوند.

برخی در واشنگتن پیش‌بینی می‌کنند که چین در نهایت شبکه‌ای جهانی از پایگاه‌ها یا بنادر غیرنظامی که می‌تواند به‌عنوان پایگاه استفاده شود، خواهد داشت. یکی از اولین این پایگاه‌ها، «ریم» است.

گرم شدن روابط

تا چند سال پیش، پایگاه «ریم» - که در جنوبی‌ترین نقطه کامبوج قرار دارد - با کمک ایالات متحده گسترش پیدا می‌کرد؛ بخشی از کمک‌های نظامی سالانه به ارزش ده‌ها میلیون دلار که به کامبوج ارائه می‌شد. اما ایالات متحده این کمک‌ها را پس از سال ۲۰۱۷ کاهش داد، زمانی که حزب اصلی مخالف کامبوج ممنوع و رهبرانش تبعید یا زندانی شدند.

دولت کامبوج، که به طور فزاینده‌ای به کمک‌ها و سرمایه‌گذاری‌های چین متکی بود، ناگهان شریکان خود را تغییر داد. آن‌ها رزمایش‌های نظامی مشترک با ایالات متحده را لغو کردند و به رزمایش‌های موسوم به «اژدهای طلایی» با چین روی آوردند.

تا سال ۲۰۲۰، دو ساختمان که توسط ایالات متحده در «ریم» تأمین مالی شده بود، تخریب شد و یک طرح گسترده به‌روز رسانی، با تأمین مالی چین، در آنجا آغاز شد. تا پایان سال گذشته، اسکله جدید ساخته شد. این اسکله تقریباً مشابه اسکله‌ای به طول ۳۶۳ متر در پایگاه «جیبوتی» بود و به اندازه کافی بزرگ بود تا بزرگ‌ترین ناو هواپیمابر چین را جای دهد.

به زودی دو ناوچه در «ریم» پهلو گرفتند و یا آن‌ها یا نمونه‌های مشابه‌شان، بیشتر سال جاری را در آنجا ماندند.

کامبوج ادعا می‌کند که این کشتی‌ها برای آموزش و آماده‌سازی برای رزمایش‌های «اژدهای طلایی» امسال هستند. همچنین می‌گوید که چین در حال ساخت دو ناوچه جدید ۰۵۶- ای برای نیروی دریایی خود است و إصرار دارد که حضور چین در «ریم» دائمی نیست و بنابراین به‌عنوان یک پایگاه نظامی محسوب نمی‌شود.

با این حال، این امر مانع از نگرانی مقامات آمریکایی از گسترش حضور چین نشده است، که بر اساس عکس‌های ماهواره‌ای، توسعه این سایت شامل اسکله جدید، محل تعمیر ناوچه‌ها، انبارها و چیزی که به نظر می‌رسد دفاتر اداری و محل‌های سکونت با چهار زمین بسکتبال باشد.

در سال ۲۰۱۹، روزنامه وال‌استریت ژورنال گزارشی منتشر کرد و در آن به توافقی درز کرده بین کامبوج و چین برای اجاره ۷۷ هکتار از این پایگاه به مدت ۳۰ سال اشاره شده بود. این گزارش ادعا می‌کرد که توافق شامل استقرار نیروها و سلاح‌های نظامی نیز بوده است.

دولت کامبوج این گزارش را به‌عنوان اخبار جعلی رد کرد - اما قابل توجه است که تاکنون تنها کشتی‌های جنگی چینی مجاز به پهلوگیری در اسکله جدید بوده‌اند. دو ناوشکن ژاپنی که در ماه فوریه به این منطقه سفر کردند، به جای آن به شهر نزدیک سیهانوک‌ویل هدایت شدند.

حتی اگر حضور چین در «ریم» بیشتر دائمی و انحصاری شود، برخی تحلیل‌گران تردید دارند که این حضور مغایر با قانون اساسی کامبوج باشد.

کرستن گانس، پژوهشگر ارشد در موسسه تحقیقاتی «رند» در کالیفرنیا می‌گوید: « به‌طور فنی، درست است که «ریم» یک پایگاه دائمی نیست. در حالی که توسعه آن با تأمین مالی چین صورت گرفته، پایگاه به خود چین اجاره داده نشده است.»

او می‌افزاید: «ما شاهد الگویی از پهلوگیری مداوم کشتی‌های چینی در «ریم» هستیم. یکی از راه‌های دور زدن قانون اساسی، این است که آن را یک پایگاه خارجی نخوانیم، اما اجازه دسترسی مداوم به نیروهای خارجی به‌صورت چرخشی را بدهیم.»

گانس افزود که ایالات متحده و فیلیپین نیز تحت توافق مشابهی عمل می‌کنند.

همسایه‌های نگران

اکثر تحلیل‌گران معتقدند که حضور طولانی‌مدت چین در «ریم» مزایای واقعی زیادی برای چین نخواهد داشت. آن‌ها به سه پایگاهی که چین در حال حاضر در «میسچیف»، «فری کراس» و «سوبی ریفز» در دریای جنوبی چین ساخته و نیروهای دریایی قدرتمندی که در سواحل جنوبی خود دارد، اشاره می‌کنند.

اما یک پایگاه چینی در «ریم»، در دهانه خلیج تایلند، باعث نگرانی همسایگان کامبوج، یعنی تایلند و ویتنام شده است. همراه با دیگر پایگاه‌های شمالی، ممکن است به‌عنوان تلاشی از سوی چین برای محاصره طولانی‌مدت ساحل ویتنام تلقی شود.

ویتنام هم مانند فیلیپین، ادعای چین در خصوص تقریباً تمامی جزایر دریای جنوبی چین را رد می‌کند و نیروهای آن در گذشته با چین درگیر شده‌اند.

مقامات امنیت ملی تایلند نیز به‌طور خصوصی از فکر یک پایگاه چینی در جنوب بندر اصلی نیروی دریایی تایلند در ساتاهیپ، که خروج آن‌ها از خلیج تایلند را شامل می‌شود، ابراز نگرانی کرده‌اند. به هر حال، تایلند و کامبوج هنوز اختلافات مرزی حل‌نشده دارند.

با این حال، هیچ‌کدام از این کشورها احتمالاً به‌طور عمومی این شکایات را مطرح نخواهند کرد. تایلند نمی‌خواهد در روابط اقتصادی مهم خود با چین مشکلی ایجاد کند و ویتنام نیز نمی‌خواهد باعث تحریک احساسات ضد ویتنامی در کامبوج شود. همچنین خشم عمومی از چین در ویتنام، که این احساسات هرگز از سطح علنی دور نیست، چیزی است که دولت ویتنام نیز تمایلی به ایجاد آن ندارد.

در همین حال، استراتژیست‌های آمریکایی و هندی بیشتر نگران ایجاد احتمالی یک پایگاه چینی در اقیانوس هند در آینده هستند - مانند بندر «هامبانتوتا» در سریلانکا، که یک شرکت دولتی چینی در سال ۲۰۱۷ اجاره ۹۹ ساله آن را به دست آورد، یا بندر «گوادر» در پاکستان که با تأمین مالی چین توسعه یافته است.

اما این‌ها همچنان چشم‌اندازهای بسیار دوری هستند. تعداد کمی از تحلیل‌گران معتقدند که چین بتواند به رقیب نظامی جهانی ایالات متحده آمریکا تبدیل شود. دست‌کم از نظر آنها تا سالها چنین چیزی امکان نخواهد داشت.

گرگ پولینگ، مدیر پروژه شفافیت دریایی آسیا در مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی می‌گوید: «پایگاه «ریم» چیز زیادی در زمینه نمایش قدرت اضافه نمی‌کند. این پایگاه، نیروی دریایی چین را به مکان‌هایی که می‌خواهد برود نزدیک‌تر نمی‌کند.»

او می‌افزاید: «اما این پایگاه می‌تواند در جمع‌آوری اطلاعات، ردیابی ماهواره‌ها و شناسایی یا پایش اهداف دوربرد تفاوت زیادی ایجاد کند. این‌ها شاید بهترین گزینه‌ها برای چین نباشند، اما تنها گزینه‌های موجود هستند.»