ماجرای سقوط و فراموشی شالکه ۰۴؛ معدن‌کاران مغرور هنوز آواز می‌خوانند

«فراتر از ورزش» بخشی از مطالب ورزشی بی‌بی‌سی هستند که داستان‌های شگفت‌انگیز ورزشکاران یا مسابقاتی را روایت می‌کند که کمتر شنیده‌اید. فهرست مطلب‌های فراتر از ورزش را دنبال کنید.

ساعت ۵ و ۴۵ دقیقه عصر روز بازی در شهر گلزنکرشن آلمان، تراموای شماره ۳۰۲ با سرعت در حال حرکت است.

سفر حدودا ۹ کیلومتری تا فلتینس آره‌نا که ۲۰ دقیقه طول می‌کشد اولین نشانه از سرو‌صدای گوش‌خراشی است که در این ورزشگاه انتظار تماشاچیان را می‌کشد.

هنوز نزدیک سه ساعت تا شروع بازی شالکه۰۴ و نورنبرگ باقی مانده است. اشکال مختلف ادای احترام به باشگاه - از برچسب و گرافیتی گرفته تا نقاشی‌های دیواری- را تقریبا همه جا می‌توان دید.

فلتینس آره‌نا روی تپه ای در حومه شهر قرار دارد. هواداران مشتاق پشت همه درهای ورودی‌ این ورزشگاه ازدحام کرده‌اند و بوی آبجو، ساندویچ سوسیس گوشت (براتوورست) و دود سیگار در هوا پیچیده است.

هنوز یک ساعت به شروع مسابقه مانده است اما در سکوهای ضلع شمالی ورزشگاه موسوم به «نوردکورو» که جایگاه هواداران افراطی شالکه است، جای سوزن انداختن نیست و سر‌وصدا گوش آدم را کر می‌کند.

تا زمان شروع بازی، ۶۲ هزار تماشاچی در ورزشگاه خواهند بود و دیگر صدا به صدا نخواهد رسید. این در واقع مناسک مسابقات شالکه است که بارها در اروپا هم اجرا شده است.

این تیم در ۲۰ سال گذشته هشت بار در لیگ قهرمانان اروپا رقابت کرده است. آن‌ها سال ۲۰۱۱ تا نیمه‌نهایی هم پیش رفتند و در نهایت مقابل منچستر یونایتد متوقف شدند.

آخرین حضور شالکه در لیگ قهرمانان اروپا به سال ۲۰۱۹ برمی‌گردد که با باخت در یک‌هشتم نهایی به منچستر سیتی تمام شد.

مالکان شالکه اخیرا اطمینان‌ خاطر داده‌اند که از نظر مالی در شرایط قابل قبولی قرار دارند، اما این باشگاه تا گردن زیر بدهی است و ادامه کارش به عنوان یک قدرت واقعی در فوتبال آلمان با اما و اگرهای زیادی همراه است.

شالکه سومین باشگاه بزرگ آلمان از نظر تعداد اعضاست و با ۷ قهرمانی پس از بایرن مونیخ، نورنبرگ و بوروسیا دورتموند پرافتخارترین تیم‌ تاریخ لیگ آلمان به حساب می‌آید، اما چگونه کار این غول بزرگ فوتبال آلمان به لبه پرتگاه رسید؟

فلیکس تامسوت، خبرنگار، که مقالاتش در در رابطه با فرهنگ هواداری در نشریه‌هایی نظیر اشپیگل چاپ شده است، می‌گوید: «هواداران شالکه به شکلی آخرالزمانی در مورد این باشگاه حرف می‌زنند. در آلمان باشگاه‌های بحران‌زده وجود داریند، باشگاه‌هایی که در حال ورشکستگی هستند. اما فکر نمی‌کنم هواداران هیچ باشگاهی در ابعاد شالکه، این‌طور صحبت کنند. چنین چیزی از منظر فوتبال آلمان واقعا شوکه‌کننده است.»

«صحبت از یک باشگاه بسیار بزرگ است که حدود ۱۶۰ هزار عضو دارد؛ این یعنی بیشتر از رئال مادرید و بسیاری از باشگاه‌های بزرگ دیگر در اروپا. شالکه افراطی‌ترین نمونه از باشگاه‌هایی است که بیشتر از وسع خود خرج می‌کنند. داشتن هواداران زیاد به معنای پولدار بودن نیست. ولی این باشگاه طوری خرج می‌کند که انگار پولش را دارد و فکر می‌کند همه چیز درست خواهد شد.»

طبق گزارش‌ها در ۲۰۱۶ شالکه با بریل امبولو، مهاجم نوجوان سوئیسی، قراردادی ۲۵ میلیون یورویی امضا کرد. این قرارداد از طریق یک پیام ویدئویی به اطلاع هوادارن باشگاه رسید و در آن به نوعی به این موضوع اشاره شد که شالکه در رقابت برای خرید این بازیکن توانسته بارسلونا، منچستریونایتد و آرسنال را کنار بزند.

اما سه سال بعد از آن، امبولو که در ۴۸ بازی خود در بوندسلیگا تنها ۱۰ گل زده بود به نصف قیمت به بورسیا مونشن‌گلادباخ فروخته شد.

نبیل بن‌طالب هم در ۲۰۱۷ با قراردادی ۱۰ میلیون یورویی به خدمت گرفته شد اما در پایان قراردادش به عنوان بازیکن آزاد از باشگاه جدا شد.

امبولو و بن‌طالب تنها دو نمونه از مواردی هستند که ناکارآمدی شالکه در خرید بازیکن در سال‌های اخیر را نشان می‌دهند.

اما شالکه فقط در خریدهایش بد عمل نمی‌کنند، بلکه در فروش بازیکن هم ضعیف ظاهر شده است.

بازیکنان کلیدی از جمله لئون گورتسکا و همین‌طور جوانان خوش‌آتیه آکادمی مثل سیاد کولاشیناتس، مکس مه‌یر و جوئل ماتیپ که قاعدتا باید برای باشگاه سود می‌آوردند، به صورت بازیکن آزاد راهی تیم‌های دیگر شدند.

از سوی دیگر، توقف درآمدهای حاصل از فروش بلیت مسابقات و کاهش چشمگیر ارزش قراردادهای تلویزیونی بوندس‌لیگا به دنبال همه‌گیری کرونا باعث افزایش فشار مالی بر این باشگاه شد.

علاوه بر آن،‌ حمله روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ هم به پایان ناگهانی رابطه با شرکت گازپروم، غول انرژی روسیه که یکی از حامیان مالی اصلی‌ این باشگاه است، منجر شد.

آنیا وورتمن، عضو هیات مدیره باشگاه هواداران شالکه، به بخش ورزشی بی‌بی‌سی گفت: «در گذشته تصمیمات کاملاً اشتباهی گرفته شده که هزینه زیادی را برای باشگاه به همراه داشته است. تیمی که آنها ساختند، هماهنگ نبود و خوب بازی نمی‌کرد و در باشگاه فرهنگ "عزل و نصب" مربیان جدید وجود داشت.»

کارل گریرتس، مربی حال حاضر شالکه که اکتبر سال گذشته استخدام شده، یازدهمین مربی دائمی است که در ۱۰ سال اخیر روی نیمکت تیم نشسته است.

تسویه‌ حساب‌‌های پشت‌سر‌هم با بازیکنان، مبالغ سنگین نقل و انتقالات، نرخ‌های بهره توان‌فرسای وام‌ها و همین‌طور رویدادهای جهانی صدمات زیادی به باشگاه وارد کرده است.

سال ۲۰۲۱، مجموع بدهی‌های شالکه به ۲۱۷ میلیون یورو رسید و با این که باشگاه توانسته این مبلغ را کاهش دهد اما آنها به هر حال از درآمدهای مرتبط با بالاترین سطح فوتبال کشور محروم هستند.

آنها علاوه بر این کلمنس تونیس، رییس دیرین باشگاه، را هم در اختیار ندارند. این میلیاردر ۶۷ ساله که مالک یکی از بزرگ‌ترین کارخانه‌های فراورده‌های گوشتی آلمان است، بارها با گرفتن وام حفره‌های اقتصادی باشگاه را پر کرد. او اما در سال ۲۰۲۰ بعد از ۱۹ سال ریاست، از سمت خود کناره‌گیری کرد.

او بعد از اظهارات جنجالی در مورد رشد جمعیت در آفریقا، همین‌طور شیوع ویروس کرونا در کارخانه‌اش که به افزایش موارد ابتلا به این ویروس انجامید، استعفا کرد.

بدهی‌های شالکه به حدی رسیده که فدراسیون فوتبال آلمان پیش‌تر تنها مجوزی مشروط برای حضور این تیم در لیگ دسته سوم کشور صادر کرده بود. طبق این مجوز اگر باشگاه در پایان این فصل در بوندس‌لیگا ۲ ماندگار نمی‌شد، موظف بود تا ماه ژوئن بدهی‌های خود را تا اندازه‌ای تسویه ‏کند که بر اساس قانون تجارت آلمان، ورشکستگی شامل حالش ‏نشود. در غیر این صورت به شکل خودکار به لیگ‌های آماتور منطقه‌ای سقوط می‌کرد. ‏

اما در بحبوحه همه این تغییرات و چالش‌ها، فشارهای عصبی و نابسامانی‌های مالی، یک چیز سر جای خود باقی مانده و آن هم هواداران این باشگاه بوده‌اند.

وورتمن می‌گوید: «هوادار شالکه بودن چیزی فراتر از فوتبال است. بحث دیدن دوستان قبل از هر بازی است‌، همین‌طر سفر‌های دسته‌جمعی با ماشین برای تماشای بازی‌های خارج از خانه.»

«باشگاه اعضای شالکه مثل یک میخانه است. می‌نوشیم، گپ می‌زنیم و آواز می‌خوانیم. جو خیلی خاصی دارد. در انگلیسی ضرب المثلی هست که می‌گوید، "فقط زمانی آواز می‌خوانید که دارید برنده می‌شوید." اکثر باشگاه‌های آلمانی همین طور هستند اما شالکه با بقیه فرق دارد.»

اما این میزان تعهد هواداران برای بسیاری هزینه‌ای قابل توجه به همراه دارد.

نرخ بیکاری در گلزنکرشن ۱۲/۶ درصد است، یعنی تقریبا ۱۰ درصد بیشتر از نرخ بیکاری در آلمان. تعطیلی معادن ذغال سنگ منطقه باعث کاهش میزان اشتغال شده اما با این حال غرور اهالی سر جایش است.

پیش از هر بازی هواداران در فلتینس آره‌نا با خواندن ترانه «Das Steigerlied» ( آواز محلی معدن‌کاران)، میراث معدن‌کاری این شهر را گرامی می‌دارند.

تیم هوگلند، هافبک پیشین شالکه که فوتبال را از تیم‌های پایه باشگاه آغاز کرد و حالا کمک مربی تیم زیر ۱۹ سال است، می‌گوید: «باید تاریخ باشگاه را بدانید. منطقه رور جایی است که معادن زغال سنگ زیادی در آن وجود داشت. اینجا با فرهنگ‌های بسیار متفاوتی روبرو هستید. این منطقه سرزمینی ۷۲ ملت است و افراد مختلفی از ایتالیا، ترکیه و یوگسلاوی برای کار به اینجا آمدند. مردم این نقطه از آلمان بسیار سخت‌کوشند اما این منطقه به دلیل بسته شدن معادن، بسیار فقیر است.»

«برخی از مردم گلزنکرشن و حومه آن فقط همین باشگاه را دارند. این باشگاه برایشان حکم مذهب را دارد. اگر شالکه در دسته پنجم یا ششم هم بود، پیوندش با هواداران باز هم قوی‌تر می‌شد. این باشگاه جایی است که همه را گرد هم جمع کرده و این چیزی است که از نسلی به نسلی دیگر منتقل شده است. چیزی که همه با آن زندگی می‌کنند و آن را نفس می‌کشند.»

فلیکس تامسوت هم همین نظر را دارد: «یک ضرب المثل وجود دارد که می‌گوید، "شالکه هرگز ناپدید نخواهد شد." حتی اگر قرار باشد کل باشگاه دوباره از نو ساخته شود، هواداران این کار را انجام خواهند داد. موجودیتی که نام شالکه را روی خود دارد فردیت را پشت سرگذاشته و در دل خیلی‌ها خانه کرده است.»

یکی از این افراد تیمو بکر، کاپیتان تیم رقیب، است. او که برای هولشتاین کیل در بوندس‌لیگا ۲ بازی می‌کند، قبلا بازیکن شالکه بوده و الان هم یکی از طرفداران این تیم است. معروف است که او بعدازظهرها برای هولشتاین کیل بازی می‌کند و شب‌ها هم در کنار هواداران افراطی شالکه روی سکوهای نوردکورو می‌ایستد و این تیم را تشویق می‌کند.

وورتمن می‌گوید: «شالکه وجه اشتراک همه مردم است و فرقی هم ندارد که دکتر باشی یا بیکار. ما به آن می‌گوییم کوچکترین مخرج مشترک. مردم شاید ندانند گلزنکرشن کجاست اما تا اسم شالکه را بیاوری، آن را می‌شناسند.»

اما شب‌های خاطره‌انگیز فوتبال اروپا که به شکل گرفتن شهرت این تیم کمک کرد، حالا خیلی دور به نظر می‌رسد.

۱۳ سال از اولین و آخرین صعود این تیم به نیمه‌نهایی لیگ قهرمانان اروپا و رویارویی‌شان با منچستریونایتد می‌گذرد.

یکی از خاطرات مورد علاقه هوگلند از آن دوران، گلش به رئال مادریدی است که کریستیانو رونالدو، گرث بیل و کهکشانی‌های دیگر را در اختیار داشت؛ خاطره‌ای که یک دهه از آن می‌گذرد.

او با لبخندی بر لب می‌گوید:«به عنوان یک تیم خاطراتی را خلق کردیم که یک عمر در ذهن‌ها باقی خواهد ماند. من در بسیاری از بازی‌های لیگ قهرمانان اروپا مصدوم بودم اما از نقطه دید هواداران به تماشای بازی بازیکنان افسانه‌ای مثل رائول و کلاوس یان هونتلار می‌نشستم. شالکه همیشه در قلبم جای داشت.»

«جو بازی‌های لیگ قهرمانان شگفت‌انگیز بود. دو بازی نیمه‌نهایی مقابل منچستریونایتد، همین‌طور بازی مقابل رئال در مادرید که در آن گل زدم، فوق‌العاده بود.»

هوگلند اطمینان دارد که سنت دیرینه شالکه در استفاده از بازیکنان بومی می‌تواند به بهبود اوضاع این باشگاه کمک کند.

او می‌گوید: «چه در گذشته و چه در آینده، هیچ چیز به اندازه آکادمی فوتبال شالکه اهمیت ندارد. مانوئل نویر، بندیکت هوودس، مسعود اوزیل، جولیان دراکسلر که در تیم قهرمان جام جهانی ۲۰۱۴ برزیل حضور داشتند، همگی فوتبال را از آکادمی شالکه شروع کرده بودند.»

«خیلی‌های دیگر هم بوده‌اند. از جمله جوئل ماتیپ که نزدیک به یک دهه در لیورپول بازی کرد ، لروی سانه (مهاجم بایرن مونیخ)، سئاد کولاسیناچ (مدافع سابق آرسنال)، تیلو کرر (مدافع وستهم) و بسیاری بازیکنان بزرگ دیگر. استفاده از بازیکنان تیم‌های پایه اهمیت بسیار زیادی دارد.»

اما خارج از زمین بازی، مسیر پیش روی به شالکه چندان هم مشخص نیست.

در آلمان، قانونی موسوم به پنجاه به اضافه یک وجود دارد که تضمین می‌کند اعضا باید بخش عمده سهام باشگاه و به تبع آن اکثریت حق رای را در اختیار داشته باشند. قانونی که مایه مباهات فوتبال این کشور بوده و اعتراضات گسترده‌ با هدف حفاظت از آن در میان باشگاه‌ها رایج بوده است.

با این حال، برخی از هواداران شالکه معتقدند اوضاع باشگاه آنقدر وخیم است که باید میزان اختیار هواداران را به نفع سرمایه‌گذاری بیشتر در باشگاه کاهش یابد. در این میان بازگشت کلمنس تونیس، رئیس سابق نه چندان خوش‌نام باشگاه، هم به عنوان یک گزینه مطرح شده است.

وورتمن می‌گوید: «در چند سال اخیر بحث‌هایی میان هواداران وجود داشته است. مردم می‌گویند، تونیس را می‌خواهند چون پول دارد و می‌تواند به باشگاه کمک کند. اما اولتراها او را مسئول وضعیت فعلی شالکه می‌دانند. او پادشاه بود. از نفوذ خود استفاده می‌کرد و همه کاری که می‌گفت را انجام می‌دادند.»

در میان هواداران، آنقدر که در استادیوم به نظر می‌رسد، اتحاد وجود ندارد. در طول بازی همه از تیم حمایت می‌کنند. بعضی از هواداران قانون ۱+۵۰ را نمی‌خواهند. می‌خواهند باشگاه به سرمایه‌گذاران فروخته شود. به وضوح می‌توان دید که باشگاه برای مردم چقدر اهمیت دارد. آن‌ها برایش می‌جنگند و این کار را با عشق انجام می‌دهند.»

اما وورتمن معتقد است که نرمش نسبت به اجرای این قانون به منظور فراهم کردن امکان تزریق پول نقد به شالکه، راه حلی کوتاه‌مدت است. از نظر او قوانین موجود، میدان رقابتی برابر برای همه باشگاه‌ها ایجاد کرده که در آن مسیر صعود به بالاترین سطح فوتبال قابل مدیریت‌تر است.

وورتمن می‌گوید:‌« یونیون برلین بهترین نمونه است. آنها این فصل با پول کم به لیگ قهرمانان صعود کردند. بایر ‌لورکوزن هم قهرمان شد و همه به جز طرفدار بایرن از این بابت خوشحالند. در آلمان می‌شود با یک تیم ارزان‌قیمت در میدان رقابت باقی ماند. ما باید به قانون ۱+۵۰ پایبند بمانیم.»

پیروزی چهار بر صفر شالکه مقابل اسنابروک در روز هفتم ماه مه این تیم را از یک قدمی سقوط به منطقه امن بازگرداند. به این ترتیب با ماندگار شدن در دسته دوم فوتبال آلمان، آینده شالکه اندکی روشن‌تر به نظر می‌رسد. اما آینده هر چه که باشد، مردم گلزنکرشن حتی در تاریک‌ترین ساعات هم باشگاه محبوب خود را تنها نخواهند گذاشت.