رها کردن جنگ داخلی سوریه برای مزدوری در نیجر

بیش از ۱۰ سال است که ابومحمد و خانواده‌اش در شمال سوریه در یک چادر زندگی می‌کنند. جنگ داخلی طولانی سوریه او را بی‌خانمان کرده است.

ابومحمد که قادر به کسب درآمد کافی برای تامین معاش خانواده نیست مانند صدها نفر دیگر تصمیم گرفته است از طریق ترکیه به نیجر برود و در آنجا به عنوان سرباز مزدور کار کند.

ابومحمد (این نام واقعی او نیست)، ۳۳ ساله است و همسرش چهار فرزند خردسال دارند.

آنها به آب لوله‌کشی و توالت بهداشتی دسترسی ندارند و برای شارژ تلفن همراه خود به یک پنل خورشیدی کوچک متکی هستند. چادر آنها در تابستان بسیار گرم و در زمستان مثل یخچال سرد است و هنگام بارندگی آب داخل آن می‌شود.

او می گوید: «در اینجا یافتن کار بسیار دشوار شده است.»

ابومحمد یکی از نفرات نیروهای مخالف دولت سوریه و تحت حمایت ترکیه است که بیش از یک دهه است که با حکومت بشار اسد، رئیس جمهور سوریه، در جنگ هستند.

گروهی که ابومحمد عضو آن است هر ماه کمتر از ۵۰ دلار (۴۰ پوند) در ماه به او دستمزد می‌دهد، بنابراین وقتی کارفرمایان ترک ظاهر شدند و وعده دادند برای کار در نیجر ماهانه ۱۵۰۰ دلار دستمزد به او پرداخت خواهند، به این نتیجه رسید که این بهترین راه برای کسب درآمد بیشتر است.

او می‌گوید که رهبران گروه‌های سوری که به فراهم کردن تسهیلات این نوع استخدام کمک می‌کنند بخشی از دستمزد پیشنهادی را به عنوان «مالیات» برای تامین مخارج گروه بر می‌دارند اما در نهایت، دست‌کم دو سوم پول پیشنهادی برایش باقی می‌ماند.

او می‌افزاید: «و اگر در جنگ [در نیجر] کشته شوم، خانواده‌ام ۵۰هزار دلار غرامت دریافت خواهد کرد.»

در سال‌های اخیر، درگیری با گروه‌های جهادی در منطقه ساحل غرب آفریقا شدت گرفته است.

این جنگ به خصوص بر نیجر و دو کشور همسایه یعنی مالی و بورکینافاسو تاثیر فراوانی گذاشته است.

هر سه کشور در سال‌های اخیر دستخوش کودتاهای نظامی بوده‌اند که تا حدودی نتیجه بی‌ثباتی ناشی از فعالیت گروه‌های جهادی بوده است.

ابومحمد تنها کسی نیست که می‌خواهد برای کار به نیجر برود.

علی (نام واقعی او نیست) که او هم در یک چادر در روستایی در منطقه ادلب زندگی می‌کند، ۱۰ سال پیش در سن ۱۵ سالگی به نیروهای مخالف حکومت سوریه پیوست.

او هم می‌گوید کمتر از ۵۰ دلار در ماه حقوق می‌گیرد، که فقط تکافوی هزینه پنج روز او را می‌کند. بنابراین، علی مجبور شده است برای تامین معاش از دیگران وام بگیرد و نیجر را تنها راه برای پرداخت بدهی‌های خود می‌داند.

او می‌گوید: «دلم می‌خواهد حرفه نظامی‌گری را به طور کامل کنار بگذارم و یک کاسبی راه بیندازم.»

و برای رائد (این نام واقعی او نیست) ۲۲ ساله و یکی دیگر از نیروهای مخالف حکومت اسد، رفتن به نیجر تنها راه برای پس انداز پول کافی به منظور «تحقق رویای ازدواج و تشکیل خانواده» است.

به گفته سازمان دیده‌بان حقوق بشر سوریه که از طریق شبکه‌ای از منابع محلی در داخل سوریه روند تحولات جنگ داخلی و اوضاع سوریه را زیر نظر دارد، از دسامبر ۲۰۲۳، بیش از ۱۰۰۰ جنگجوی سوری مخالف رژیم از طریق ترکیه به نیجر سفر کرده‌اند.

آنها معمولا در نظر دارند برای شش ماه ثبت نام کنند اما شماری از آنان این مدت را تا یک سال تمدید کرده‌اند.

ارتباط ترکیه‌ای

عنوان رسمی ماموریت این افراد قبل از اعزام به نیجر، محافظت از طرح‌های اقتصادی و منافع تجاری ترکیه در آن کشور است.

ترکیه نفوذ سیاسی و فعالیت تجاری خود را در منطقه ساحل غرب آفریقا گسترش داده و تجهیزاتی مانند پهپاد برای کمک به نیجر در مبارزه با گروه‌های‌ شبه‌نظامی جهادی به آن کشور می‌فروشد.

ترکیه در بخش استخراج منابع طبیعی نیجر شامل طلا، اورانیوم و سنگ آهن مشارکت دارد.

اما استخدام‌شدگان می‌دانند که با وجود آنچه به آنها گفته می‌شود، وقتی به نیجر برسند، واقعیت اوضاع می‌تواند بسیار متفاوت باشد.

دیده‌بان حقوق بشر سوریه و دوستان کسانی که قبلا به نیجر فرستاده شده‌اند به بی‌بی‌سی گفته‌اند که افراد سوری تحت فرماندهی روسیه در حال نبرد با شبه‌نظامیان جهادی فعال در منطقه مثلث واقع در مرز نیجر با مالی و بورکینافاسو هستند.

یک سال پیش، ارتش نیجر محمد بازوم، رئیس جمهور این کشور را که به روش دموکراتیک انتخاب شده بود، برکنار کرد و حکومت نظامیان از آن زمان روابط نظامی خود را با کشورهای غربی قطع کرده است.

ناتانیل پاول، پژوهشگر منطقه ساحل در موسسه آکسفورد آنالیتیکا می‌گوید که در پی کودتا «دولت نظامی نیجر در جستجوی متحدان جدیدی برآمد وروابط با روسیه را جایگزین مناسبی برای غرب یافت.»

ساحل مناطقی از غرب تا شرق آفریقا شمال سنگال، جنوب موریتانی، مرکز مالی، جنوب الجزیره و نیجر، مرکز چاد، جنوب سودان، شمال سودان جنوبی و اریتره را در برمی‌گیرد.

به گفته ناتانیل پاول، بر خلاف همتایان غربی، روسیه بدون سختگیری در مورد رویکرد دولت جدید، خود را با شرایط آن و الزامات محلی انطباق داد.

برای اعضای نیروهای سوری مخالف رژیم این کشور، چشم‌انداز جنگیدن تحت فرماندهی روس‌ها معضلی را ایجاد می‌کند، زیرا روسیه از حامیان سرسخت بشار اسد بوده است.

ابومحمد می‌گوید: «ما هم اینجا و هم آنجا مزدور هستیم، اما من به عنوان مامور ترکیه به نیجر خواهم رفت و فرماندهی روس‌ها را نمی‌پذیرم.»

اما بسیاری از افراد مانند او چاره‌ای ندارند. رائد اذعان می‌کند: «من از این نظامیان متنفرم اما به خاطر نیاز اقتصادی باید بروم.»

رائد می‌گوید که داوطلبان منتظر هستند تا قراردادهای استخدامی خود را با افراد رابط امضا کنند. قرارداد «درست قبل از سفر یا در طول سفر» امضا می‌شود.

او در توضیح می‌گوید که این ماموریت محرمانه است و او مردی را می‌شناسد که «به خاطر فاش کردن برخی جزئیات عملیات در آفریقا و روش ثبت نام» توسط یک جناح نظامی مخالف دولت سوریه زندانی شده است.

استخدام‌شدگانی که با آنها صحبت کردیم ادعا می‌کنند که رهبران جناحشان به آنها گفته‌اند که پس از امضای قرارداد، یک شرکت ترکیه‌ای به نام سدات مراقب آنها خواهد بود و در ترتیب سفر و تامین نیازهایشان مشارکت خواهد داشت.

حدود پنج سال پیش، ابومحمد به لیبی رفت و در آنجا به مدت شش ماه به عنوان مزدور کار کرد و ادعا می‌کند که آن سفر را نیز همین شرکت سدات ترتیب داده بود.

به گفته دیده‌بان حقوق بشر سوریه بر اساس اطلاعات کسب شده از افرادی که پیشتر به عنوان مزدور به نیجر رفته‌اند، شرکت سدات در ترتیب اعزام آنان شرکت دارد.

بی‌بی‌سی قادر به تایید مستقل این اظهارات نبوده است. ما با شرکت سدات تماس گرفتیم اما این شرکت به شدت موضوع استخدام یا اعزام رزمندگان سوری به نیجر را تکذیب کرد و گفت که این ادعاها «هیچ ربطی با حقیقت ندارد... زیرا ما هیچ فعالیتی در نیجر نداریم.»

در مورد لیبی هم سدات گفت که این شرکت هیچ ارتباطی با لیبی نداشته است مگر در طرح «ورزش نظامیان» در بیش از یک دهه پیش که در آن مورد هم به دلیل بروز بحران در آن کشور، از این طرح خارج شد.

سدات افزود که این شرکت «هیچگونه خدماتی در اختیار عوامل غیردولتی قرار نمی‌دهد» و فعالیت آن «منحصر به ارائه خدمات مشاوره، آموزش و تدارکات برای نیروهای مسلح و نیروهای امنیتی در زمینه دفاع و امنیت و در انطباق با قانون تجارت ترکیه است.»

اما به گفته دیده‌بان حقوق بشر سوریه، دولت ترکیه از شرکت‌های خصوصی برای جذب و اعزام مزدوران سوری به نیجر استفاده می‌کند.

رامی عبدالرحمن، مدیر این سازمان، دولت ترکیه را متهم کرد که «شهروندان سوری را که پول کافی ندارند و با چشم‌انداز اقتصادی وخیمی مواجه هستند استثمار می‌کند.»

بی‌بی‌سی این ادعاها را برای وزارت امور خارجه ترکیه ارسال کرد، اما پاسخی دریافت نکرده است.

این اولین بار نیست که دولت ترکیه به اعزام نیروهای سوری به خارج متهم می شود.

چندین گزارش، از جمله گزارشی توسط وزارت دفاع ایالات متحده، اعزام اعضای گروه‌های مخالف حکومت دولت سوریه و تحت حمایت ترکیه به لیبی را مستند کرده‌اند.

ترکیه پیشتر پذیرفته بود که جنگجویان سوری در لیبی حضور دارند اما استخدام آنها به این منظور را رد کرده بود.

ترکیه همچنین اتهام استخدام و اعزام جنگجویان سوری به منطقه مورد مناقشه قره‌باغ را تکذیب کرده است.

شرایط زندگی در نیجر

شرایط افراد اعزامی به نیجر به گونه‌ای است که برقراری با خانواده‌هایشان در داخل سوریه ممکن است بسیار دشوار باشد.

به گفته عبدالرحمن، مدیر دیده‌بان حقوق بشر سوریه، تلفن نفرات اعزامی هنگام امضای قرارداد از آنها گرفته می‌شود و به گفته ابومحمد، دوستانش در آفریقا «می‌توانند هر دو هفته یک ‌بار، گاهی حتی کمتر با خانواده‌هایشان تماس بگیرند.»

او می‌افزاید که آنان نمی‌توانند مستقیما با همسران یا والدینشان صحبت کنند بلکه مافوق آنان در نیجر به «خانواده جنگجویان اطمینان می‌دهد که حالشان خوب است.»

علی می‌گوید که برخی از دوستانش که به نیجر رفته‌اند به او گفته‌اند که بیشتر وقتشان را «در داخل پایگاه‌های نظامی و منتظر دستور برای جنگیدن» می‌گذرانند.

و البته همه آنها هم سالم باز نمی‌گردند.

بر اساس گزارش دیده‌بان حقوق بشر سوریه، از دسامبر ۲۰۲۳ تا حال ۹ نفر در نیجر کشته شده‌اند. اجساد چهار نفر از آنها به ادلب بازگردانده شده اما هنوز شناسایی نشده است.

رائد و علی می‌گویند که خانواده‌هایشان نمی خواهند آنها به نیجر بروند، بنابراین ممکن است در نهایت مجبور شوند دروغ بگویند و وانمود کنند که برای چند ماه برای آموزش به ترکیه می‌روند.

خانواده ابومحمد نیز به اینکه او به نیجر رود علاقه ندارد.

خود او می‌گوید: «اگر امکاناتی برای یک زندگی آبرومندانه داشتم، اگر یک میلیون دلار هم به من می‌دادند، به چنین کاری تن نمی‌دادم اما شرایط فعلی مرا به سوی رفتن به نیجر می‌کشاند.»