عملیات آخوندک؛ بزرگ‌ترین نبرد دریایی ایران و آمریکا کی رخ داد؟

خشایار جنیدی، خبرنگار بی‌بی‌سی

نیروی دریایی آمریکا در فروردین ۱۳۶۷ (آوریل ۱۹۸۸) در یک عملیات دریایی و هوایی گسترده بخش مهمی از توان رزمی نیروی دریایی ایران را در خلیج فارس از کار انداخت و دو سکوی نفتی را هم منهدم کرد.

«عملیات آخوندک»، که در سال پایانی جنگ ایران و عراق صورت گرفت،‌ بزرگ‌ترین نبرد دریایی آمریکا پس از جنگ جهانی دوم توصیف می‌شود.

در روزهای گذشته با کشته شدن سه نظامی آمریکا در حمله پهپادی شبه‌نظامیان نیابتی ایران در خاک اردن، فشار سیاسی بر جو بایدن، رییس‌جمهوری‌ ایالات متحده، برای اقدام تلافی‌جویانه علیه جمهوری اسلامی افزایش یافته است.

جو بایدن سه‌شنبه در کاخ سفید به خبرنگاران گفت تصمیم لازم درباره نوع واکنش به این حمله را گرفته ولی توضیح بیشتری نداد.

یکی از گزینه‌های احتمالی مطرح شده به وسیله تحلیلگران، حمله به ناو‌گان ایران در دریای سرخ یا تاسیسات نظامی و نفتی این کشور در خلیج فارس است.

با این حال، تحلیلگران معتقدند حمله در داخل خاک و آب‌های ایران اولویت دولت بایدن برای اقدام نظامی نخواهد بود.

جنگ نفتکش‌ها

در سال‌های پایانی جنگ ایران وعراق، به‌رغم مشکلات اقتصادی و نظامی جمهوری اسلامی، حکومت صدام حسین از حمایت همه‌جانبه کشورهای عرب خلیج فارس برخوردار بود.

ایران کویت را متهم می‌کرد که به صدور نفت عراق کمک می‌کند و در تابستان ۱۳۶۶ تهدید نظامی ایران علیه نفتکش‌های کویتی با استفاده از موشک‌های کرم ابریشم ساخت چین افزایش یافت.

آمریکا برای برقرار نگه داشتن جریان نفت از خلیج فارس، با ناوهای خود محافطت از نفتکش‌های کویتی را برعهده گرفت.

نفتکش‌های کویتی پس از به اهتزاز در آوردن پرچم آمریکا، با اسکورت ناوگان نیروی دریایی این کشور در آب‌های خلیج فارس و تنگه هرمز تردد می‌کردند.

آن روزها در نماز جمعه تهران، شعار «خلیج فارس ایران، محل دفن ریگان»‌ شنیده می‌شد و هم‌زمان، ایران برای مقابله با عملیات نیروی دریایی آمریکا، که «عملیات اراده جدی» نام گرفته بود، به مین‌گذاری دریایی در خلیج فارس مشغول بود.

سطح تنش در خلیج فارس افزایش یافته بود.

ابرنفتکش بریجتون، که نخستین نفتکش اسکورت شده بود، دوم مرداد ۱۳۶۶ (۲۴ ژوئیه ۱۹۸۷)، در نزدیکی جزیره فارسی، با مین‌های رهاشده به وسیله سپاه پاسداران برخورد کرد و آسیب دید.

میرحسین موسوی، نخست‌وزیر وقت ایران، این حادثه را ضربه‌ای جبران‌ناپذیر به حیثیت نظامی و سیاسی آمریکا توصیف کرد.

آمریکا برای مقابله با مین‌های ایران چند هلیکوپتر مین‌روب به خلیج فارس فرستاد و عملیات شناسایی خود را افزایش داد.

در سی‌ام شهریور نیروی دریایی آمریکا، که متوجه عملیات مین‌ریزی شناور «ایران ارج» نیروی دریایی ایران شده بود،‌ به آن حمله کرد.

سه نفر از خدمه این ناو کشته شدند و پس از اسارت ۲۶ خدمه دیگر، ناو ایران ارج منهدم شد.

اما در ۲۵ فروردین ۱۳۶۷، ۱۴ آوریل ۱۹۸۸، یکی از مین‌های رهاشده به وسیله ایران ارج به ناوچه آمریکایی یو.اس.اس ساموئل رابرتز برخورد کرد.

این ناوچه در اثر این حادثه به‌شدت آسیب دید و به ماموریتش در خلیج فارس پایان داده شد.

ده نظامی آمریکا هم در این حادثه به‌شدت آسیب دیدند و چهار نفرشان دچار سوختگی شدید شدند.

در پی این حادثه نیروی دریایی آمریکا اعلام کرد که چند مین دیگر را در آب‌های محل حادثه پیدا کرده است.

شماره سریال این مین‌های ساخت کره شمالی مشابه مین‌های کشف‌شده در کشتی ایران ارج بود.

عملیات آخوندک

چهار روز پس از اصابت مین به ناوچه ساموئل رابرتز، نیروی دریایی آمریکا در عملیاتی تلافی‌جویانه به دو سکوی نفتی ایران در خلیج فارس حمله کرد.

در ساعت ۸ بامداد ۲۹ فروردین ۱۳۶۷، ۱۸ آوریل ۱۹۸۸، سه شناور آمریکا به همراهی چند هلیکوپتر به سکوی نفتی سلمان (ساسان)‌ نزدیک شدند و با بی‌سیم از خدمه آن خواستند سکو را ترک کنند.

بیست دقیقه بعد آتش‌باری ناوگان آمریکا علیه این سکو آغاز شد و مدافعان سکوی سلمان با استفاده از دو تیربار ضدهوایی به آتش آنها پاسخ دادند.

در نهایت این سکو با حملات هلیکوپترهای کبرا و پس از پیاده شدن تفنگداران دریایی آمریکا منهدم شد.

هم‌زمان، یک گروه دیگر از شناورها و هلیکوپترهای آمریکایی سکوی نفتی سیری را منهدم کردند.

حملات ناوگان آمریکا که با پشتیبانی ناوهواپیمابر اینترپرایز صورت گرفت،‌ پاسخ نیروی دریایی ارتش و سپاه پاسداران را به همراه داشت.

قایق موشک‌انداز جوشن نیروی دریایی از جمله شناورهای مقابله‌کننده با حمله آمریکا بود.

ناوچه جوشن پس از شلیک موشک به طرف شناورهای آمریکایی، هدف آتش‌باری آنها قرار گرفت و غرق شد.

ناوچه سهند هم، که پس از آغاز حملات نیروی دریایی آمریکا از بندر عباس راهی منطقه درگیری شده بود، در رویارویی با دو هواپیمای تهاجمی ای-۶ و ناوچه یو‌اس‌اس جوزف استراوس هدف چند موشک قرار گرفت و غرق شد.

هواپیماهای ای-۶ که از ناو هواپیمابر اینترپرایز بلند شده بودند، با وارد کردن آسیب کلی به ناوچه سبلان آن را از کار انداختند.

این ناوچه با کمک یدک‌کش به بندر برگشت و بعدها پس از تعمیر اساسی به ناوگان نیروی دریایی پیوست.

قایق‌های تندرو سپاه پاسداران هم به سه کشتی تجاری در منطقه حمله بردند ولی با حمله هواپیماهای تهاجمی آمریکا به سوی جزیره ابوموسی عقب‌نشینی کردند.

سه قایق تندرو غرق شد و دست‌کم ۵۶ نظامی ایران در این عملیات یک روزه کشته شدند. دو نظامی آمریکا هم به علت سرنگون شدن هلیکوپترشان جان دادند.

نیروی دریایی ارتش ایران پیش از انقلاب قوی‌ترین نیروی دریایی در خلیج فارس بود و در ابتدای جنگ با عراق توانست در عملیات مروارید بخش عمده‌ای از نیروی دریایی این کشور را از کار بیندازد.

اما عملیات آخوندک به توانایی عملیاتی این نیرو آسیب جدی وارد کرد.

تنش میان ایران ‌و آمریکا در خلیج فارس با این عملیات تمام نشد و چهار ماه بعد یک هواپیمای مسافربری ایران هدف موشک ناو یو.اس.اس وینسنس قرار گرفت و همه ۲۹۰ سرنشین آن جانشان را از دست دادند.