چرا ترکیه نگران آشوب در مرزهایش با ایران است؟

بزرگترین نگرانی ترکیه فروپاشی دولت در تهران و ورود ایران به دورانی از جنگ داخلی و آشوب سرزمینی است. مقام‌های آنکارا به‌خصوص با اشاره به تجربه سوریه از این موضوع ابراز نگرانی می‌کنند. آنها همچنین نگرانند که در صورت سقوط حکومت، ترکیه به هدف بعدی اسرائیل برای تثبیت هژمونی خود در منطقه بدل شود.

یکی از آشکارترین مواضع را در روزهای اخیر دولت باغچه‌لی، رهبر حزب حرکت ملی‌گرا، یکی از دو حزب ائتلاف حاکم و متحد نزدیک رجب طیب اردوغان، در ضیافت افطار با شهرداران دیروز بیان کرد:

«در ساختاری مانند ایران، با پیشینه وسیع تاریخی ... هرگونه فروپاشی به یک مشکل حکومتی محدود نخواهد شد، بلکه پیامدهایی همچون فشارهای امنیتی فرامرزی، جابه‌جایی‌های نامنظم جمعیتی، نوسانات فرقه‌ای، گسترش شبکه‌های اقتصاد غیرقانونی، تکثیر گروه‌های مسلح نیابتی و شکل‌گیری خلاهای ژئوپلیتیک جدید را به همراه خواهد داشت.»

آقای باغچه‌لی همچنین گفت: «مشکلی که ترکیه با آن روبه‌روست یک بحران مرزی دوردست نیست بلکه مستقیما به امنیت ملی و امنیت مرزها و ثبات منطقه مربوط می‌شود. تجربه سوریه با هزینه‌ای سنگین به ما [درس‌هایی] آموخت... تحولات امروز که حول ایران شکل گرفته‌اند نیز باید همینقدر محتاطانه خوانده شوند. به محض آنکه خلا دولتی در منطقه‌ای ایجاد شود، عقلانیت، وجدان، خرد جمعی و شفقت ریشه نمی‌گیرد، سلاح‌ میدان را در دست می‌گیرد.»

آقای باغچه‌لی گفت که ترکیه نباید مثل مورد سوریه «غافلگیر» شود: «اول از همه امنیت مرزها باید در بالاترین سطح تقویت شود. برای هر سناریوی احتمالی در مرز ایران باید آمادگی‌های چندلایه صورت گیرد. فشارهای احتمالی مهاجرتی، گسترش شبکه‌های قاچاق، ایجاد فضای مانور برای گروه‌های مسلح نیابتی، نفوذهای تروریستی و پیامدهای اقتصادی باید هم‌زمان و در چارچوب یک نگاه امنیتی مدیریت شوند.»

احتمال ورود حزب‌های کرد مخالف جمهوری اسلامی به جنگ، پس از گزارش رسانه‌های آمریکایی درباره تمایل واشنگتن و تل‌آویو به این کار و اظهار نظر اول ترامپ که گفته بود «عالی می‌شود»، مقام‌های ترکیه‌ را بسیار نگران کرده بود.

آقای ترامپ چند روز بعد حرف دیگری زد و گفت فعلا برنامه‌ای برای ورود کردها به جنگ ندارد. اما این سناریو هنوز از بین نرفته است.

عبدالله مهتدی، دبیرکل حزب کومله کردستان ایران، دیروز به نیوزویک گفت که نیروهایش آماده‌اند در صورت حمایت دونالد ترامپ، در میانه کارزار هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل، عملیات زمینی را علیه نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی آغاز کنند:

«فکر می‌کنم اگر ایالات متحده تصمیم بگیرد از احزاب کرد حمایت و محافظت کند ما می‌توانیم نقش بسیار بسیار مهمی ایفا کنیم. می‌توانیم روندی را برای آزادسازی آغاز کنیم، نه به معنای کلاسیک، اما می‌توانیم نیروهای ایرانی را کنار بزنیم و کنترل شهرها در مناطق کردستان را به دست بگیریم، از مردم خود محافظت کنیم، از آنها در برابر کشتار نیروهای رژیم حفاظت کنیم، امنیت برقرار کنیم، از هرج‌ومرج جلوگیری کنیم. این می‌تواند روحیه بزرگی به مردم ایران بدهد تا قیام کنند. بنابراین، این می‌تواند یک مزیت بزرگ برای مردم در برابر رژیم باشد.»

ترکیه نگرانی‌های دیگری هم دارد: افزایش قیمت انرژی که می‌تواند اقتصاد ترکیه را مثل بسیاری دیگر تحت تاثیر قرار دهد، هرج‌ومرج بیشتر در عراق منافع ترکیه را به خطر می‌اندازد و مسئله دیگر موشک‌هایی است که ناتو در آسمان ترکیه رهگیری کرده است.

قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء، هرگونه شلیک موشک به سوی کشور ترکیه را از سوی نیروهای مسلح ایران تکذیب کرده است.

هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در نشست خبری با وزیر امور خارجه بنگلادش در آنکارا در این باره گفت:

«این جنگ باید هرچه سریع‌تر پایان یابد. در این مرحله روشن است که همه طرف‌ها باید به میز دیپلماسی بازگردند و راه‌حل پایدار تنها از طریق گفت‌وگو به دست می‌آید. ما به‌عنوان ترکیه تمام تلاش خود را در همین مسیر متمرکز کرده‌ایم. مایلم تاکید کنم که تلاش‌های صادقانه ما برای صلح و ثبات و رویکرد سازنده‌ای که نشان داده‌ایم، به هیچ وجه به معنای کوچک‌ترین مصالحه بر سر امنیت ملی ما نیست. همان‌طور که می‌دانید، دیروز یک موشک دیگر که به سوی کشور ما شلیک شد در هوا منهدم شد. ما درباره این مسئله جدی با همتایان ایرانی خود در تماس مستقیم هستیم.»

آقای فیدان با انتقاد شدید از دولت اسرائیل تاکید کرد ترکیه در دام تحریک‌ها برای ورود به این «جنگ ناعادلانه» نخواهد افتاد.

در همین حال پست عباس عراقچی به زبان ترکی در شبکه‌های اجتماعی در رسانه‌های ترکیه بازتاب یافت. اقای عراقچی نوشته بود:

«دعاها و همبستگی‌ای که ملت برادر ترکیه و جمهوری دوست ترکیه برای مردم ایران نشان داده‌اند، برای ما منبع بزرگ قدرت و روحیه است.»

با این حال پس از آنکه سفارت آمریکا در بغداد شنبه در یک هشدار امنیتی از شهروندان آمریکایی خواست فورا عراق را ترک کنند، ترکیه نیز هشدار مشابهی صادر کرد و به شهروندانش توصیه کرد که مگر در موارد کاملا ضروری از سفر به عراق خودداری کنند.

این هشدار پس از حمله پهپادی به ساختمان سفارت آمریکا در بغداد صادر شد.

تاکنون چندین تجمع هم در ترکیه در اعتراض به جنگ برپا شده است. در آخرین نمونه، اعضای اتحادیه جوانان ترکیه (تی‌جی‌بی) که پرچم‌های ترکیه و ایران را در دست داشتند در مقابل سفارت آمریکا در آنکارا تجمع کردند تا به حملات آمریکا و اسرائیل به ایران اعتراض کنند.