جاری شدن مرگبار سیل‌ در اروپا نشانه‌ای از شرایط آینده است

کارشناسان می‌گویند تغییرات اقلیمی باعث شده است سیل‌های ویرانگر اروپای مرکزی آثار وخیم‌تری به همراه داشته باشد و تصویری واضح از آینده قاره‌ای را ترسیم ‌کند که هوای آن بیش از هر نقطه دیگری در جهان گرم می‌شود.

طوفان بوریس در کشورهایی از جمله لهستان، جمهوری چک، رومانی، اتریش و ایتالیا ویرانی‌هایی برجای گذاشت و باعث مرگ دست‌کم ۲۴ نفر و میلیاردها دلار خسارت شد.

به گفته «گروه منشاء تغییرات آب و هوای جهان» (WWA) اخیرا در یک بازه زمانی چهار روزه ، بارانی‌ترین دوره در اروپای مرکزی ثبت شد و این در حالی است که تغییرات آب و هوایی احتمال وقوع چنین رویدادی را به دوبرابر افزایش داده است.

اگر بخواهیم مثبت نگاه کنیم، وقوع این طوفان به خوبی پیش‌بینی شده بود و در نتیجه برخی از مناطق آمادگی بهتری برای مقابله با آن داشتند و این آمادگی احتمالا از بروز تلفات بیشتر جلوگیری کرد.

ببینید؛ تصاویری از جاری شدن سیل در کشورهای اروپایی

کارشناسان این موسسه انواع مشکلات آب و هوایی مانند طوفان، خشکسالی یا گرمای شدید در نقاط مختلف جهان را با الگویی از شرایط آب و هوایی همان مناطق مقایسه می‌کنند که با فرض عدم استفاده تقریبا کامل بشر از سوخت‌های فسیلی در ۲۰۰ سال گذشته ایجاد شده است.

به این ترتیب آنان می‌کوشند نشان دهند که تغییرات آب و هوایی چه سهمی در وقوع این شرایط استثنایی داشته‌اند.

میزان بارشی که در جریان طوفان بوریس ثبت شد هنوز هم پدیده‌ای نادر است و انتظار می‌رود که در شرایط آب و هوای امروزی که به خاطر انتشار گازهای گلخانه‌ای گرم‌تر شده است، تنها یک بار در هر ۱۰۰ تا ۳۰۰ سال رخ دهد.

در عین حال، گروه منشاء تغییرات آب و هوای جهان هشدار داده است که اگر گرمایش آب و هوای زمین به ۲ درجه سانتیگراد برسد، رویدادهای مشابه ۵٪ شدیدتر و ۵۰٪ بیشتر روی خواهند داد.

بدون اقدام موثرتری در زمینه مقابله با تغییرات اقلیمی، انتظار می‌رود گرمای آب و هوای زمین تا پایان قرن حدود ۳ درجه سانتیگراد افزایش یابد.

فریدریک اتو، استاد علوم آب و هوا در امپریال کالج دانشگاه لندن و یکی از نویسندگان گزارش گروه منشاء تغییرات آب و هوای جهان ، گفته است که «این قطعا تحولی است که در آینده شاهد آن خواهیم بود.»

او افزوده است: «اینکه رکوردهای آب و هوایی با چنین شدتی شکسته می‌شود نشان کاملی از تاثیر تغییرات آب و هوایی دارد.»

رکورد جدید ریزش باران با چگونگی تغییر آب و هوای اروپا در الگوی کلی‌تر گرمایش جهان انطباق دارد.

سرعت گرم شدن قاره اروپا بیش از هر قاره ‌دیگری است.

بر اساس گزارش موسسه خدمات آب و هوای کوپرنیک، آب و هوای این قاره طی پنج سال اخیر به طور متوسط حدود ۲.۳ درجه سانتیگراد گرم‌تر از نیمه دوم قرن نوزدهم بوده است.

این وضعیت نه تنها با موج‌های گرمای شدیدتر در فواصل کمتر همراه بوده بلکه باعث بارش سنگین‌تر باران به خصوص در شمال و مرکز اروپا شده است. در مناطق جنوبی اروپا، این تصویر به دلیل الگوهای تغییر آب و هوایی در مقیاس بزرگ پیچیده‌تر است.

ساده‌ترین دلیل برای بارندگی شدیدتر در دنیایی گرم‌تر این است که جو گرم‌تر رطوبت بیشتری را در خود نگه می‌دارد به نحوی که برای یک درجه سانتیگراد افزایش دما، میزان رطوبت ۷ درصد بیشتر می‌شود و این رطوبت اضافی بارندگی شدیدتر را در پی دارد.

«ایستایی» در سازوکارهای آب ‌وهوایی

یکی از دلایل میزان غیرعادی ریزش باران در جریان طوفان بوریس این بوده است که حرکت سازوکار آب و هوایی دچار «ایستایی» شد به این معنی که برای چندین روز مقادیر زیادی آب روی همان مناطق فرو ریخت.

شواهدی وجود دارد حاکی از اینکه تاثیرات تغییرات اقلیمی بر جریان جت – مجموعه بادهای با سرعت زیاد در ارتفاع بالای جو - ممکن است باعث رایج شدن پدیده «ایستایی» شود. البته این نظر هنوز مورد بحث است.

اما حتی اگر در آینده شاهد افزایش موارد ایستایی سازوکارهای آب و هوایی نباشیم هم این واقعیت وجود دارد که هرگاه ایستایی روی دهد، وجود رطوبت بیشتر به معنی بروز وقایعی بالقوه فاجعه‌بار خواهد بود.

ریچارد آلن، استاد علوم تغییرات اقلیمی در دانشگاه ردینگ در توضیح این نظر می‌گوید: «علت بروز این الگوهای آب و هوایی به خاطر گرمایش ناشی از انتشار گازهای گلخانه‌ای بوده و در نتیجه آن، شدت بارندگی و حجم ریزش آب بیش از حد معمول بوده است.»

روش‌های‌ پیش‌بینی آب و هوا به طور مداوم در حال پیشرفت است و در مورد سیل اخیر در اروپا و ریزش مقدار عظیم باران از چند روز قبل از آن قابل پیش‌بینی بود.

این آگاهی بدان معناست که می‌توان آمادگی بیشتری برای مقابله با سیل داشت.

و تا حدودی به همین دلیل بوده است که آمار تلفات به بدی آمار سیل‌های شدید قبلی در سال‌های ۱۹۹۷ و ۲۰۰۲ نبود هرچند میزان بارندگی در برخی نقاط بالاتر و وسعت مناطق سیل‌زده بیشتر بود.

میرک ترنکا، پژوهشگر موسسه تحقیقاتی تغییرات جهانی در جمهوری چک، یعنی یکی از کشورهایی که بیشترین آسیب این سیل را متحمل شد، در توضیح این وضعیت می‌گوید: «بعد از دو سیل قبلی، پول زیادی برای [نصب و به روز رسانی] سیستم‌های مقابله با سیل خرج شده بود.»

به عنوان مثال، در شهر برنو، محل سکونت پروفسور ترنکا، اگرچه تاسیسات مقابله با سیل تکمیل نشده بود، اما سیستم پیشرفته به مقامات امکان داد تا در مناطقی که تاسیسات تکمیل نشده بود، اقداماتی را برای تقویت دفاع در برابر سیل انجام دهند.

البته همه نقاط اروپا اینقدر خوش شانس نبودند. اتحادیه اروپا ۱۰ میلیارد یورو برای تعمیرات اضطراری در مناطق آسیب دیده در نظر گرفته است.

دکتر اتو می‌گوید: «این نشان می‌دهد که تغییرات اقلیمی چقدر پرهزینه است.»

در دهه های اخیر، بهبود سیستم‌های حفاظت در برابر سیل تا حد زیادی از جوامع در برابر آثار جاری شدن سیل محافظت کرده است.

اما نگرانی‌هایی وجود دارد که افزایش دما - و افزایش روزافزون بارندگی - می‌تواند این سیستم‌ها را ناکارآمد کند.

فرانچسکو دوتوری از موسسه آیوس در پاویا، ایتالیا، در توضیح می‌گوید: «در آینده سیل‌هایی با شدت به مراتب بیشتری جاری خواهد شد و اگر تمهیدات حفاظتی در برابر آنها در همان سطح امروز باقی بماند، ممکن است آثار این سیل‌ها برای جوامع اروپایی غیرقابل تحمل باشد. »

البته یک راه واضح برای جلوگیری از وخامت بیشتر این نوع رویدادها وجود دارد که همانا کاهش انتشار گازهای منجر به گرمایش سیاره زمین مانند دی اکسید کربن است.

او می‌گوید: «شبیه‌سازی‌های ما نشان می‌دهد که اگر بتوانید افزایش گرمای زمین در آینده را زیر ۱.۵ درجه سانتیگراد نگه دارید، که یکی از اهداف توافق پاریس است، خسارات سیل‌های آینده در مقایسه با سناریوی جاری به نصف کاهش خواهد یافت.»

پروفسور آلن می‌گوید در غیر این صورت، می‌دانیم که در آینده نتیجه چنین حوادثی چه خواهد بود.

او می‌گوید: «شدت بارندگی بیشتر و آثار این رویدادهای جوی بدتر خواهد شد.»