سازمان ملل: افغانستان یکی از تولیدکنندگان عمده متامفتامین‌ در منطقه است

دفتر مبارزه با جرایم و مواد مخدر سازمان ملل می‌گوید که «افغانستان از تولیدکنندگان عمده متامفتامین‌ها در منطقه است و کاهش کشت تریاک می‌تواند منجر به تغییر به سمت تولید مواد مخدر صنعتی شود که بازیگران مختلف از آن سود خواهند برد.»

گزارش تازه جهانی مواد مخدر ۲۰۲۳ که امروز منتشر شد «کاهش قابل توجه» خشخاش در افغانستان در سال ۲۰۲۳ را تایید کرده است اما افزوده است که افغانستان یکی از «بزرگترین» تولیدکنندگان «هروئین» و شیشه در جهان است که بیشتر آن به خارج از کشور قاچاق می‌شود.

در این گزارش همچنین بر افزایش مصرف جهانی موادمخدر «صنعتی» تاکید شده و مصرف موادمخدر را با نابرابری‌های اجتماعی و اقتصادی مرتبط دانسته است.

سالومه فلورس، مدیر مرکز جمع آوری داده‌های سازمان ملل در آسیای میانه، می‌گوید تولید موادمخدر مصنوعی در افغانستان «سریعا در حال افزایش» است. گزارش شده است که تیم او در حال سنجش درک مشکل مواد مخدر در منطقه به ویژه در افغانستان است که در سال ۲۰۲۲ تولید تریاک ۹ تا ۱۴ درصد تولید ناخالص این کشور را تشکیل می‌داده است.

این مرکز می‌گوید پس از سال‌ها افزایش تولید و کشت تریاک در افغانستان، «شواهد نشان می‌دهد که کشت تریاک در سال ۲۰۲۳ شدیدا کاهش خواهد داشت به دلیل ممنوعیتی که جدا از سوی طالبان اعمال می‌شود.»

در پیام عید قربان هبت‌الله آخوند‌زاده، رهبر طالبان، که روز یکشنبه (چهارم تیر/سرطان) منتشر شد آمده است که کشت خشخاش در افغانستان «نزدیک به صفر» رسیده است.

رهبر طالبان سال گذشته دو فرمان در ممنوعیت کشت خشخاش، که از آن تریاک بدست می‌آید، و فرمانی جداگانه در ممنوعیت کشت گیاه شاهدانه صادر کرده که در تولید انواع حشیش استفاده می‌شود.

همزمان آزیتا میتال، نماینده دفتر منطقه‌ای سازمان ملل در آسیای میانه، می‌گوید: «وضعیت در افغانستان به صورتی است که به دلیل ممنوعیت کشت خشخاش، به احتمال زیاد قاچاقچیان سعی می‌کنند از بازار برای افزایش تولید متامفتامین‌ها استفاده کنند.»

گزارش جهانی مواد مخدر ۲۰۲۳ که امروز (۲۶ جون/ژوئن) توسط دفتر مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد در وین اتریش منتشر شد، به رکورد عرضه مواد مخدر غیرقانونی و شبکه‌های قاچاق رو به رشد سریع در سراسر جهان اشاره شده ست.

بنا به این گزارش، داده‌های جدید تخمین جهانی مصرف کنندگان مواد مخدر تزریقی در سال ۲۰۲۱ را حدود ۱۳ میلیون نفر نشان می‌دهد که ۱۸ درصد بیشتر از تخمین قبلی است.

در سراسر جهان، بیش از ۲۹۶ میلیون نفر در سال ۲۰۲۱ موادمخدر مصرف می‌کردند که نسبت به دهه قبل ۲۳ درصد افزایش داشته است. در همین حال، تعداد افرادی که دچار مشکل به خاطر مصرف مواد شده‌اند به حدود ۴۰ میلیون نفر در سطح جهان رسیده است که در طی یک دهه، ۴۵ درصد افزایش را نشان می‌دهد.

تغییر بازار به سمت تولید متامفتامین‌ها

دفتر مبارزه با موادمخدر سازمان ملل در دفتر منطقه‌ای خود در تاشکند، پایتخت ازبکستان، شماری از متخصصان در امور مخدر و جرائم را گردهم آورده تا یک «مرکز اطلاعاتی برای تحقیق و تحلیل تهدیدات فراملی مرتبط با مواد مخدر و جرائم» ایجاد کنند.

خانم فلورس، رئیس این مرکز اطلاعاتی سازمان ملل، می‌گوید مأموریت تیم او «تولید دانشی عینی، بی‌طرفانه و پیوسته برای افراد مناسب در زمان مناسب» است.

برخی نگرانی‌ها وجود دارد که به سمت تولید مت آمفتامین‌ها از گیاه «افدرا» که در طبیعت این منطقه رشد می‌کند، هدایت شود.

خانم فلورس، رئیس این مرکز اطلاعاتی سازمان ملل می‌گوید «اما این تنها یک احتمال است».

او افزود که متامفتامین‌ها را می‌توان از مواد شیمیایی دیگری، حتی از داروهای سرماخوردگی تولید کنند و آنها در تلاشند تا دریابند که قاچاقچیان چگونه متامفتامین‌ها را تولید می‌کنند.

این مرکز داده‌های خود را از منابع مختلف، از جمله از حکومت‌ها، اطلاعات در دسترس عموم، شبکه‌های اجتماعی، تحقیقات دانشگاهی، آمار و البته از همکاران خود در افغانستان دریافت می‌کند.

با این حال مهم‌ترین ابزاری که دفتر مبارزه با موادمخدر سازمان ملل در بیش از سه دهه ایجاد کرده شناسایی محصولات از راه دور است.

از تجزیه و تحلیل یافته‌های میدانی با فناوری پیشرفته و تصاویر ماهواره‌ای، این آژانس توانسته است آنچه را که «نمونه‌ها» می‌نامد، را ایجاد کند تا یک محصول را از محصول دیگر تفکیک کند.

متخصصان در این نهاد سازمان ملل با این روش قادرند صدها نمونه از محل‌های مختلف کشت را مشخص کنند که در طول سال‌ها با مقایسه تصاویر ماهواره‌ای به عنوان «حقایق میدانی» شناخته می‌شوند.

الکس نوباجاس گاناو، کارشناس اطلاعات جغرافیایی در این مرکز، توضیح داد که تصاویر ماهواره‌ای که در حال حاضر استفاده می‌کنند نه تنها تصاویر بلکه «اطلاعات اضافی برای مشخص کردن مقدار کلروفیل و نوع محصول را در هر قطعه زمین زراعتی قابل استفاده است.»

او گفت که از تجربه همکاران افغان نیز استفاده می‌شود که سالهاست با آنها کار می‌کنند.

به گفته دفتر منطقه‌ای سازمان ملل، در حالی که کشت کوکنار در افغانستان منع شده است به ضرر بسیاری از کشاورزان که هیچ امکاناتی برای درآمد جایگزین نداشته‌اند.

خانم میتال نماینده این دفتر در پاسخ به این سوال که «چگونه ثابت کنیم که ممنوعیت کشت خشخاش از سوی طالبان مؤثر بوده است؟ گفته است که «تنها از طریق شواهد عینی می‌توانیم حقیقت را به جامعه بین المللی ارائه کنیم.»

حدود ۱۰ درصد جمعیت افغانستان موادمخدر مصرف می‌کنند

گزارش تازه دفتر مبارزه با موادمخدر سازمان ملل می‌گوید حدود ۳.۵ میلیون نفر معتاد به موادمخدر در افغانستان هستند که حدود ۱۰ درصد از جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند و بیشتر مراکز درمانی و ترک مواد مخدر در کشور برای مقابله با این مشکل دچار مشکل شده‌اند.

در گزارش آمده که یک مرکز درمانی مواد مخدر در کابل که دارای «استاندارد طلایی» درمان نامیده شده، «دل‌خراش» است و شرایط در این بیمارستان ۱۰۰۰ تختخوابی «وخیم» است.

در این مرکز از زمان روی کار آمدن طالبان در آگست ۲۰۲۱، بودجه کمک بین‌المللی به آن نمی‌رسد و کارکنانی با حقوق پایین و آموزش‌ندیده برای رسیدگی به بیماران باقی مانده‌اند.

معتادان آورده شده به این مرکز یک برنامه ۴۵ روزه ترک اعتیاد را باید بگذارانند و به گفته مسئولان به آنها مشورت و خدمات پزشکی ارائه می‌شود و وضعیت‌شان مورد ارزیابی قرار می‌گیرد که می‌توانند به خانه برگردند یا نه؛ نکته ای که با انتقادهایی نیز همراه است.

مردی در این مرکز به بخش خبری سازمان ملل گفته است که ۶ ماه است که او در اینجا به سر می‌برد و افزوده است این درحالیست که «فرزندانم نان آوری ندارند.»

در چندین دهه گذشته، تریاک از افغانستان از طریق آسیای میانه و مسیر شمالی به بازارهای جهانی، از جمله اروپا، حتی به آسیای جنوب شرقی، خاورمیانه و آفریقا رسیده است. این منطقه‌ای است که نظارت کمتری بر آن صورت می‌گیرد.

خانم میتال تاکید کرد که سود، انگیزه فعالیت‌های غیرقانونی است و بیشترین سود در خارج از کشورهای تولید کننده مانند افغانستان به دست می‌آید.

او افزود که «بنابراین، در حالی که ممکن است افغانستان را مقصر بدانیم و مسئولیت را بر دوش این کشور بگذاریم، که حتی مواد شیمیایی پیش‌ساز تولید نمی‌کند، باید مسئولیت مشترکی در برخورد با این موضوع داشته باشیم.»