شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
غزه پس از جنگ؛ چه کسی «کابوس امنیتی» را مهار خواهد کرد؟
- نویسنده, سلما خطّاب
- شغل, بیبیسی عربی
- در, قاهره
در حالی که مذاکرات بر سر آتشبس در غزه ادامه دارد، اسرائیل طرحی را برای تشدید عملیات نظامی خود در این باریکه و تصرف کامل شهر غزه تصویب کرده است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، اعلام کرد که قصد دارد نیروهای اسرائیلی کنترل کامل نوار غزه را در دست بگیرند.
طبق این طرح، نیروهای اسرائیلی ابتدا حماس را کاملاً از بین خواهند برد و سپس کنترل کل منطقه را به نیروهای عربی تحت نظارت آمریکا خواهند سپرد.
این پیشنهاد اگرچه مورد حمایت جناح راست سیاسی اسرائیل قرار گرفته، اما خانواده گروگانهای اسرائیلی که در اسارت حماس هستند و بسیاری از کشورها و نهادهای بینالمللی به شدت با آن مخالفت کردهاند.
کابینه امنیتی اسرائیل با طرح تصرف شهر غزه موافقت کرده و سخنی از تسلط بر کل نوار غزه به میان نیاورده است.
بر اساس گزارش سازمان ملل، تقریباً ۸۷ درصد از نوار غزه یا به مناطق نظامیشده تبدیل شده یا از سوی ارتش اسرائیل دستور تخلیه گرفته است.
نیروهای امنیتی خارجی
سپردن کنترل کامل غزه به نیروهای خارجی برای تأمین امنیت، موضوعی تازه و بیسابقه نیست.
در اواخر سال ۲۰۲۳، برخی کشورهای عربی، بهویژه اردن، این ایده را رد کردند. ایمن صفدی، وزیر امور خارجه اردن، گفت: «هیچ نیروی عربی به غزه فرستاده نخواهد شد؛ به هیچوجه. نمیخواهیم به چشم دشمن به ما نگاه کنند.»
این موضوع در طرح موسوم به «روز بعد از جنگ» که یوآو گالانت، وزیر دفاع پیشین اسرائیل، در مه ۲۰۲۴ ارائه کرد نیز گنجانده شده بود.
آلون پینکاس، دیپلمات پیشین اسرائیلی و ستوننویس کنونی روزنامه هاآرتص، به بیبیسی گفته است: «در عمل، هیچ کشور عربی در این طرح مشارکت نخواهد کرد، مگر اینکه تشکیلات فلسطینی صراحتاً از آنها بخواهد.»
ریاست تشکیلات فلسطینی طرح جداسازی نوار غزه از کرانه غربی را که آن را «پروژه اسرائیلی» توصیف کرده، رد کرده است.
این تشکیلات بار دیگر تصریح کرد که نوار غزه بخشی جداییناپذیر از فلسطین بهشمار میرود و مسئولیت اداره آن بهطور کامل بر عهده تشکیلات و دولت فلسطینی است.
در آوریل سال گذشته، مصر و اردن با پیشنهادی برای بازسازی نوار غزه موافقت کردند که بخشی از آن آموزش نیروهای پلیس فلسطینی برای استقرار در غزه پس از جنگ بود.
بدر عبدالعطی، وزیر خارجه مصر، اخیرا اعلام کرد که مصر روند آموزش ۵ هزار نیروی پلیس فلسطینی را برای استقرار در غزه پس از جنگ آغاز کرده است.
خبرگزاری فلسطینی معا به نقل از منابع خود گزارش داده است: «مذاکرات فعلی شامل برقراری آتشبس و عقبنشینی و خروج ارتش اسرائیل از نوار غزه، همزمان با ورود نیروهای عربی تحت نظارت آمریکا است.»
بر اساس همین گزارش «یک فرماندار فلسطینی منصوب خواهد شد تا مسئولیت امور مدنی و امنیتی را بر عهده گیرد و علاوه بر آن، بر روند بازسازی نظارت کند.»
جزئیات درباره کشورهایی که قرار است در این نیرو مشارکت داشته باشند و میزان توافق اسرائیل و حماس بر سر این طرح هنوز روشن نیست.
«کابوس امنیتی»
آلیستر برت، معاون پیشین امور خاورمیانه دولت بریتانیا، به بیبیسی عربی گفته است: «به نظر میرسد اعزام نیروهای عربی به غزه محتملترین و عملیترین راهحل باشد، اما اجرای آن آسان نخواهد بود.»
برت میگوید برای دستیابی به این راهحل، پیش از هر اعزام نیرو به غزه باید «توافق کامل» با حماس، اسرائیل و کشورهای دخیل حاصل شود.
او میافزاید: «به نظر من هیچ کشور عربی چنین کاری انجام نخواهد داد. چرا باید نیروهای خود را در معرض خطر قرار دهند؟ باید یک توافق کامل درباره امنیت وجود داشته باشد.»
«نیروهای عربی باید اطمینان حاصل کنند که مورد حمله قرار نخواهند گرفت.»
برت تأکید میکند که حملات حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ بُعد جدید و مهمی به برنامهریزی امنیتی آینده اسرائیل اضافه کرده است. این گروه حملهای بیسابقه علیه اسرائیل انجام داد که طی آن نزدیک به ۱۲۰۰ نفر کشته و ۲۵۱ نفر دیگر به گروگان گرفته شدند.
او میگوید: «هفتم اکتبر از دیدگاه اسرائیل اهمیت بسیار زیادی دارد. اگر ارتش اسرائیل در آنجا حضور نداشته باشد، چه کسی امنیت اسرائیل را تضمین خواهد کرد و نیروهای بینالمللی باید به این سوال پاسخ دهند.»
برت وضعیت امنیتی در غزه را «کابوس» میخواند و میگوید این منطقه «پر از باندهای مسلح، اسلحه و جریانهای غیرقانونی مالی است.»
او میگوید: «این کابوسی چندجانبه است؛ مردم عادی نمیتوانند به امور روزمره خود رسیدگی کنند، بیآنکه به آنها حمله شود یا اموالشان به سرقت رود.»
سازمانهای بشردوستانه از گرسنگی و بحران غذایی مداوم خبر دادهاند و فلسطینیها برای تأمین مواد غذایی اساسی با مشکلات جدی مواجهاند.
درخواست خلع سلاح حماس
ژنرال سمیر راغب، رئیس موسسه مطالعات راهبردی عرب، به بیبیسی عربی گفت: «برای اعزام نیروهای عربی به نوار غزه، حماس باید سلاحهای خود را زمین بگذارد.»
راغب میگوید هیچ کشور عربی تمایلی برای مشارکت در چنین نیرویی نشان نداده است.
با این وجود، بدر عبدالعطی، وزیر امور خارجه مصر، اعلام کرد کشورش با استقرار نیروهای بینالمللی یا منطقهای در غزه مخالفت نخواهد کرد، مشروط بر اینکه این اقدام به تشکیلات فلسطینی اجازه دهد «بهمثابه دولت عمل کند» و امنیت همه طرفها را تضمین نماید.
اما ژنرال راغب هشدار میدهد: «حماس این پیشنهاد را نمیپذیرد، مگر در چارچوب توافقهای جامع که خروج کامل اسرائیل از نوار غزه را تضمین کند، زیرا پذیرش چنین نیرویی به معنای خلع سلاح حماس است.»
او میگوید: «این یعنی حماس دیگر کنترل امنیتی نوار غزه را در دست نخواهد گرفت و [مذاکرهکنندگان] در حال ایجاد نیرویی جایگزین برای آن هستند تا زمانی که یک نیروی فلسطینی آماده شود مسئولیت تأمین امنیت در غزه را بر عهده بگیرد.»
اختلافات
ژنرال راغب تأکید میکند که رسیدن به یک توافق جامع نیازمند حل اختلافات میان اسرائیل و حماس است.
او میگوید: «مواردی که حماس خواستار آن است و اسرائیل رد میکند، خروج کامل اسرائیل از نوار غزه و توقف عملیات نظامی برای آغاز بازسازی است.»
راغب میگوید اسرائیل در عین حال خواستار خلع سلاح حماس، خروج رهبران این گروه از غزه و تشکیل دولتی است که وابسته به حماس یا فتح نباشد.
مذاکرات قاهره
هیئتی از حماس در قاهره با مذاکرهکنندگان مصری گفتگو کرده است.
حماس به بیبیسی گفته است این گروه با تازهترین طرح آتشبس در غزه و آزادی گروگانها که توسط میانجیهای منطقهای ارائه شده، موافقت کرده است. هنوز اسرائیل واکنشی نشان نداده است.
وزیر خارجه مصر اعلام کرده که ۱۵ شخصیت فلسطینی مستقل و غیر وابسته به هیچ جناحی آمادهاند تا غزه را برای شش ماه پس از پایان جنگ اداره کنند.
بر اساس این طرح، پس از آن تشکیلات فلسطینی اداره غزه را بر عهده خواهد گرفت.
او گفت: «موضوع کنونی، احیای طرح فرستاده ایالات متحده، استیو ویتکاف است.»
اگرچه طرح نخستوزیر اسرائیل حامیانی دارد، اما ناظران هشدارهایی نیز مطرح کردهاند.
گیدئون لوی، از روزنامه هاآرتص اسرائیل، میگوید: «هیچ نیروی عربی یا بینالمللی حاضر نیست افراد خود را به غزهای که کاملاً ویران شده بفرستد.»
او میافزاید: «چنین کاری بهطور کامل خطری برای ایمنی و سلامت محسوب میشود و اجرای آن اقدامی عظیم اما غیرواقعبینانه خواهد بود.»
پیچیدگیهای جدی
ژنرال خالد عکاشه، مدیر مرکز مطالعات راهبردی مصر، در حال حاضر تشکیل نیرویی عربی در غزه را بعید میداند.
او به بیبیسی عربی گفته است که در حال حاضر مذاکرات بر پیشنهاد استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا، برای پایان دادن به جنگ و آزادی کامل گروگانها متمرکز است.
عکاشه اضافه میکند که مذاکرات همچنین بر «عقبنشینی و خروج اسرائیل از مناطقی در نوار غزه که تحت کنترل خود گرفته است» متمرکز است.
او میگوید: «درباره حماس، مصر و سایر کشورهای عربی اعلام کردهاند که پس از پایان جنگ جایی برای این گروه وجود نخواهد داشت. خودِ حماس نیز اعلام کرده که در صورت عقبنشینی نیروهای اسرائیلی، در اداره نوار غزه پس از جنگ نقشی نخواهد داشت.»
عکاشه تأکید میکند که بحث درباره تشکیل یا ورود نیروهای حمایتی ممکن است بعداً مطرح شود و میافزاید: «اما در حال حاضر هیچ کشور عربی، از جمله مصر، مایل نیست پس از اسرائیل نقش نیروی اشغالگر جایگزین را ایفا کند.»
طرح ویتکاف
طرح استیو ویتکاف شامل آتشبسی ۶۰ روزه و آزادی ۹ نفر از گروگانهای در اختیار حماس، همراه با تحویل اجساد ۱۸ گروگان دیگر است. این طرح در دو مرحله طی یک هفته اجرا خواهد شد و در ازای آن، اسرائیل از محور نتساریم عقبنشینی میکند.
در این مدت، مذاکراتی برای پایان دادن به جنگ انجام میشود. در صورت عدم توافق، اسرائیل میتواند به عملیات نظامی ادامه دهد یا مذاکرات را در ازای آزادی گروگانهای بیشتر دنبال کند.
نتانیاهو در بیانیهای گفته است هیچ توافق جزئی برای بازگرداندن گروگانها را نمیپذیرد.
او گفت که «به سمت یک توافق جامع برای بازگرداندن تمامی گروگانها طبق شرایط تعیینشده توسط اسرائیل» حرکت میکند و دستور داده است که مدت حضور نیروهای اسرائیلی در شهر غزه کاهش یابد.
در حالی که بحثها درباره آینده غزه ادامه دارد، نزدیک به دو میلیون فلسطینی در نوار غزه، در شهرهای ویرانشده و با کمبود شدید غذا، برای بقا تلاش میکنند.
طبق آمار وزارت بهداشت تحت مدیریت حماس، دستکم ۶۱ هزار نفر طی کمتر از دو سال در این منطقه کشته شدهاند.
