بی‌بی‌سی دو زن را که برای روسیه جاسوسی می‌کردند، ردگیری کرد

نام دو زن که از اعضای یک شبکه جاسوسی روسیه بودند برای اولین بار توسط گروه تحقیقات بی‌بی‌سی منتشر شده است. این شبکه از بریتانیا اداره می‌شد.

چواتلینا جنچوا و تسوتانکا دونچوا، شهروندان بلغارستان، در عملیات تجسسی دقیق علیه افرادی شرکت کردند که هدف این شبکه جاسوسی قرار داشتند.

وقتی بی‌بی‌سی با آنها برای طرح سوالاتی در مورد عملیات جاسوسی تماس گرفت، هیچ کدام از این دو زن به سوالات ما جواب ندادند.

وقتی ما با خانم جنچوا، کارمند فرودگاه، از طریق تلفن تماس گرفتیم، تلفن را قطع کرد اما در پاسخ کتبی به نامه ما نوشت که در مورد پرونده‌ای که در جریان است اظهار نظر نمی‌کند.

وقتی ما به خانم دونچوا در نزدیکی خانه‌اش در وین در اتریش نزدیک شدیم تا از او سوال کنیم، انکار کرد که او دونچوا است.

در لندن، شش شهروند دیگر بلغارستان در ارتباط با نقش آنها در جاسوسی برای روسیه به عنوان اعضای این شبکه در انتظار صدور محکومیت هستند.

پلیس فعالیت این جاسوسان را عملیاتی «بسیار پیچیده» توصیف کرد که تهدیدی برای زندگی شهروندان محسوب می‌شد. سه نفر از آنها اعتراف کردند که می‌دانستند برای روسیه کار می‌کنند، در حالیکه سه نفر دیگر در جریان محاکمه در دادگاه کیفری اولد بیلی درلندن نتوانستند هیئت منصفه را متقاعد کنند که جاسوسی نکردند و در نتیجه مجرم شناخته شدند.

این سلول از خارج توسط یان مارسالک، مدیر اتریشی تبار یک شرکت بازرگانی در آلمان هدایت می‌شد، کسی که به یک دارایی ارزشمند برای تشکیلات اطلاعاتی روسیه تبدیل شد. هدف‌های تجسسی این سلول شامل خبرنگارانی بود که در مورد عملیات جاسوسی روسیه تحقیق کرده‌اند. یکی از آنها به اسم رومن دوبروخوتوف به بی‌بی‌سی گفت که معتقد است ولادیمیر پوتین در نهایت مسئول این عملیات بوده است.

دادگاه به پرونده دو زن مرموز که در عملیات نظارتی در اروپا شرکت داشتند رسیدگی کرده است.

بی‌بی‌سی هویت هر دو زن را از طریق تحقیقات دیجیتالی منبع باز و صحبت با منابع مختلف، ردیابی و تایید کرد.

کارمند مرموز فرودگاه

خانم چواتلینا جنچوا که در صوفیه، پایتخت بلغارستان زندگی می‌کند، از کار خود در صنعت هواپیمایی برای به دست آوردن اطلاعات خصوصی پرواز افرادی که توسط این شبکه هدف قرار گرفته بودند، بهره‌برداری می‌کرد.

جاسوسان عضو این سلول افراد مورد نظر را تا داخل هواپیما تعقیب و صندلی‌های مجاور آنها را رزرو می‌کردند و آنقدر نزدیک می‌شدند که ببینند چه چیزی در تلفن‌های همراه آنها ظاهر می‌شود و حتی در یک مورد شماره رمز تلفن متعلق به رومن دوبروخوتوف، روزنامه نگار را شناسایی کردند.

خانم جنچوا از اعضای تیمی بود که برای جاسوسی از آقای دوبرخوتوف به برلین فرستاده شد، و او عضو گروه‌های چت با سه نفر از کسانی بود که به اتهام جاسوسی در پرونده مطرح شده در بریتانیا محکوم شدند - اورلین روسف، رهبر شبکه، بیسر ژامبازوف و کاترین ایوانوا - که مامور هماهنگی فعالیت جاسوسی بودند.

او جزئیات پرواز را برای کریستو گروزف، روزنامه‌نگار، ارسال می‌کرد و وظیفه داشت تا حد امکان اطلاعات سفر هدف دیگر، یعنی کریل کاچور، از مخالفان دولت روسیه، جمع‌آوری کند.

در طول محاکمه در دادگاه لندن از کارمند مرموز هواپیمایی با نام چوتکا یا اسوِتی نام برده شد.

اما بی‌بی‌سی خانم جنچوا را از طریق پروفایل‌های رسانه‌های اجتماعی او شناسایی کرد. او در فیس بوک با کاترین ایوانوا و بیسر ژامبازوف ارتباط داشت.

سپس متوجه شدیم که او یک کارمند هواپیمایی است.

طبق پروفایل لینکدین، او سمت‌هایی به عنوان فروشنده بلیط برای شرکت‌های مسافرتی داشته است. بایگانی‌ شرکت‌ها در بلغارستان حاکی از آن است که که او مالک شرکت مشاور بین‌المللی هواپیمایی است.

عکس‌های به دست آمده از صفحه‌ نمایش داده‌های سفر که روی یک هارد دیسک متعلق به روسف، رهبر شبکه یافت شده نرم‌افزار صنعت هواپیمایی معروف به «آمادئوس» را به کار برده است.

متوجه شدیم که خانم جنچوا هم در پروفایل لینکدین خود به مهارت در این نرم افزار اشاره کرده است.

پس از تحقیقات بی‌بی‌سی که منجر به شناسایی خانم جنچوا شد، منبعی برای بی‌بی‌سی تایید کرد که او به عنوان رابط شبکه جاسوسی برای سرویس‌های امنیتی بلغارستان شناسایی شده بود اما به ارتکاب هیچ جرمی متهم نیست.

ما با یک شماره تلفن در بلغارستان که او از آن برای کار در معاملات املاک استفاده می‌کند با او تماس گرفتیم. وقتی مطلع شد که تماس از جانب بی‌بی‌سی و در حال ضبط است، تلفن را قطع کرد و حتی منتظر توضیحی در مورد موضوعی که در مورد آن تماس می‌گرفتیم نماند.

همانطور که قبلا هم گفته شد، او در پاسخ به نامه‌ ما که شواهد مربوط به او را ارائه می‌کرد، نوشت که «نمی‌خواهد در مورد این پرونده اظهار نظر کند» و رضایت نمی‌دهد که از نامش استفاده شود. او که به زبان بلغاری نامه را نوشته بود ادعا کرد که انگلیسی را خوب صحبت نمی‌کند. با این حال، پروفایل لینکدین او توانایی انگلیسی او را در سطح «تسلط کامل حرفه‌ای» توصیف می‌کند و می‌گوید که او تا مقطع کارشناسی زبان انگلیسی تحصیل کرده است.

زنی در وین

خانم دونچوا به جاسوسی از کریستو گروزف، روزنامه‌نگار تحقیقی در وین کمک می‌کرد. او در آپارتمانی روبروی محل زندگی گروزف یک دوربین کارگذاشته و از خانه‌اش عکس می‌گرفت.

او برای راه‌اندازی یک کارزار تبلیغاتی علیه اوکراین پول دریافت ‌کرد که این کارزار شامل چسباندن برچسب‌هایی روی مکان‌هایی از جمله بنای یادبود جنگ شوروی در وین بود و هدفش این بود که حامیان اوکراین را افراد نئونازی‌ جلوه دهد.

پس از اینکه در جلسه دادگاه اولد بیلی لندن، از شخصی به نام «تسوِتی» به عنوان همکار این شبکه نام برده شده بود، بی‌بی‌سی خانم دونچوا را از طریق پروفایل‌های رسانه‌های اجتماعی‌اش شناسایی کرد. سپس منابعی در اتریش هویت او را تایید کردند.

او حداقل با سه نفر از کسانی که به جرم جاسوسی در دادگاه لندن محکوم شده بودند در وین ملاقات کرد. اسامی آنها عبارت بود از وانیا گابرووا، بیسر ژامبازوف و کاترین ایوانووا.

تعدادی از مقامات ارشد اتریشی از جمله عمر هیجاوی پیرچنر، رئیس سرویس مخفی، همراه با آنا تالهامر، روزنامه‌نگار تحقیقی اتریشی که در مورد جاسوسی روسیه مطالبی نوشته است، از جمله افرادی بودند که خانم دونچوا برای زیر نظر گرفتن انتخاب کرد.

پلیس اتریش خانم دونچوا را که بیکار شده است در ماه دسامبر بازداشت کرد.

اسناد دادگاه که ابتدا توسط دو نشریه اتریشی پروفیل و فالتر گزارش و بعدا توسط بی‌بی‌سی مشاهده شده، نشان می‌دهد که او «به ارتکاب جرایم اطلاعاتی جدی به ضرر اتریش مظنون است.»

او به بازرسان گفت که به درخواست وانیا گابرووا، دوست قدیمی‌اش و یکی از شش بلغاری که در انتظار صدور حکم هستند، افراد مورد نظر را زیر نظر قرار داد. او گفت که گابرووا فهرستی از اسامی، نشانی‌ها و عکس‌های افراد را به او داد.

او ابتدا به پلیس گفت که دیگران او را فریب داده و گمراه کردند و به او گفتند که در حال انجام یک «پروژه دانشجویی» هستند و بعدا گفتند که برای اینترپل (پلیس بین‌الملل) کار می‌کنند. اما بازجویان اتریشی می‌گویند «نمی‌توان قبول کرد» که خانم دونچوا «چنین داستان‌های مشکوکی» را باور کرده باشد.

این اسناد حاکی از آن است که حلقه اطلاعاتی که خانم دونچوا در آن فعالیت می‌کرد، در نهایت توسط یان مارسالک در مسکو به نمایندگی از سرویس‌های اطلاعاتی روسیه کنترل می‌شد و شواهد کشف‌ شده توسط بازپرس‌ها نشان می‌دهد که او با مارسالک و اورلین روسف، رهبر شبکه و مستقر در بریتانیا به کار گرفته شده بود.

طبق این اسناد مارسالک دستور داد که آنا تالهامر زیر نظر قرار گیرد.

خانم دونچوا در بازجویی پلیس اعتراف کرد که از محل کار این روزنامه‌نگار در آن زمان عکس گرفته است و از یک رستوران مجاور محل کارش او را زیر نظر داشته است.

خانم تالهامر، که در حال حاضر سردبیر مجله خبری اتریشی پروفیل است، به بی‌بی‌سی گفت که اولین بار در سال گذشته پلیس در این مورد که هدف تجسس بوده است با او صحبت کرد و اکنون متوجه شده است که برای مدتی طولانی زیر نظر بوده است.

«مشخصا او روبروی دفتر من در یک رستوران غذای دریایی بسیار عالی نشسته بود، رستورانی که من واقعا می‌توانم به همه پیشنهاد کنم. او شکایت کرد که رستوران خیلی گران است و به پول بیشتری نیاز دارد و آن پول را دریافت کرد.»

او می گوید «آن زن» از تعدادی «افراد عالی رتبه» نیز جاسوسی می‌کرده است.

خانم تالهامر نمی‌داند در چه مکان‌های دیگری زیر نظر بوده است اما برخی از منابع خبری او شناسایی شده‌ و تلاش‌هایی برای نفوذ به خانه‌های آنها صورت گرفته است.

او می‌گوید «وین پایتخت جاسوسان است» اما هیچ کس در این شهر در ارتباط با اتهام جاسوسی محکوم نشده است و «در اینجا قوانین مطلوب جاسوسان است.»

او افزود: «من سرخورده شده‌ و صادقانه بگویم کمی هم ترسیده‌ام. من با دخترم تنها زندگی می‌کنم و خیلی خوب نیست که بدانیم اگر کسی روزنامه‌نگاران، سیاستمداران یا هر کس دیگری را تهدید کند، دولت اهمیتی نمی‌دهد.»

به عنوان یک کاربر پرکار در شبکه‌های اجتماعی – که حتی گربه‌اش هم حساب تیک تاک دارد - خانم دونچوا در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ عکسی از خود را با تی‌شرتی که تصویر ولادیمیر پوتین روی آن بود، در شبکه اجتماعی فیس‌بوک منتشر کرد. و وقتی کسی کامنت داد که در روسیه درصد زیادی از زنان می‌خواهند از پوتین بچه داشته باشند، خانم دونچوا در پاسخ نوشت «فقط در روسیه هم نیست» و یک ایموجی را به کار برد که آب از لبش جاری بود.

وقتی بی‌بی‌سی در یکی از خیابان‌های وین به او نزدیک شد، خانم دونچوا هویت خودش را انکار و از پاسخ دادن به سوالات خودداری کرد، اما ما تأیید کردیم که این زن واقعا خانم دونچوا بود.

هنگامی که ما به او نزدیک شدیم، او همان لباسی را بر تن و همان چیزهایی را همراه داشت که در پست‌های رسانه‌های اجتماعی‌اش دیده می‌شود: یک لباس ورزشی مشخص به رنگ آبی، یک عینک و یک قاب تلفن همراه با طرح مشخص. ما همچنین مشاهده کردیم که او کمتر از ۲۰ دقیقه پس از انکار اینکه خانم دونچوا است وارد خانه‌ای شد که نشانی خانه خانم دونچوا را داشت.

او به نامه ما که در آن اظهارنظرش را در این ارتباط پرسیده بودیم، پاسخی نداده است.

این دو زن در کنار شش شهروند دیگر بلغارستان کار می‌کردند که در ارتباط با اتهام اقدام به جاسوسی برای روسیه محکومیت دریافت کردند.

یک مجموعه حاوی تقریبا ۸۰ هزار پیام مبادله شده در پیام‌رسان تلگرام بین روسف و مامور رابط او یعنی مارسالک توسط پلیس بریتانیا کشف شد.

این پیام‌ها عملیات‌های متعددی را لو می‌داد که توسط این شبکه در سال‌های قبل از فوریه ۲۰۲۳ و مختل شدن فعالیت آنها توسط پلیس مبادله شده بود.

جاسوسان مستقر در بریتانیا حتی سربازان اوکراینی را که تصور می‌شد در یک پایگاه نظامی آمریکا در آلمان آموزش می‌بینند هدف تجسس قرار دادند.

روسف و مارسالک در مورد ربودن و کشتن دو روزنامه‌نگار یعنی کریستو گروزف و رومن دوبروخوتوف گفتگو کردند.

برخلاف شش جاسوسی که در بریتانیا محکومیت گرفته‌اند، خانم دونچوا و خانم جنچوا در بازداشت نیستند و محکومیتی نگرفته‌اند.

درخواست دادستان عمومی اتریش برای بازداشت موقت خانم دونچوا رد شد و او آزاد است.

اسناد دادگاه اتریش نشان می‌دهد که دادگاه معتقد است که «هیچ نوع خطر» فرار خانم دونچوا وجود ندارد، زیرا او «مسئولیت اجتماعی» در آن کشور دارد و از مادرش مراقبت می‌کند و با توجه به زندانی شدن سایرین در بریتانیا، خطر ارتکاب جرم جدید زیاد نیست.

خانم تالهمر به بی‌بی‌سی گفت که «نمی‌تواند درک کند» چرا فردی که از او جاسوسی کرده آزاد شده است.

«شاید [آنها] نباید هر چیزی را که یک جاسوس می‌گوید باور می‌کنند.»

او گفت که سرویس مخفی اتریش فکر می‌کند که حلقه‌های جاسوسی دیگری نیز وجود دارند و فعالیت آنها پس از دستگیری شش بلغاری در بریتانیا ادامه یافته است.

خانم جنچوا در بلغارستان آزاد است و عموما خود را به عنوان کارشناس با تجربه در صنعت هواپیمایی و مسافرتی معرفی می‌کند.

خانم جنچوا پس از تماس بی‌بی‌سی نام پروفایل خود را در فیسبوک و لینکدین تغییر داد ولی همچنان بخشی را که به مهارت خود در کار با نرم افزار هواپیمایی آمادئوس اشاره کرده، در صفحه خود نگه داشته است.