کره شمالی و چین نسبت به بحران سیاسی کره جنوبی چه احساسی دارند؟

با گذشت تنها دو هفته از سال ۲۰۲۵، اوضاع سیاسی کره جنوبی همچنان مبهم و غیرقابل پیش‌بینی است. تنش‌ها در سئول از ۳ دسامبر (۱۳ آذر) و پس از اعلام ناگهانی حکومت نظامی از سوی یون سوک یول، رئیس‌جمهور کشور، به اوج خود رسید.

اندک زمانی پس از آن، مجلس ملی کره جنوبی قطعنامه‌ای برای لغو حکومت نظامی صادر کرد که در نتیجه آن، رئیس‌جمهور مجبور به عقب‌نشینی از تصمیم خود شد.

در ادامه، نمایندگان مجلس کره جنوبی رأی به استیضاح رئیس‌جمهور یون دادند. او در برابر بازداشت توسط بازرسان مبارزه با فساد مقاومت کرد اما سرانجام بازداشت شد.

اوضاع بسیار متلاطم است.

کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، احتمالاً از آن سوی مرز به دقت اوضاع را رصد می‌کند.

کره شمالی تنها دو گزارش خبری درباره اعلام حکومت نظامی از سوی یون منتشر کرد - اولی با ۸ روز تأخیر در ۱۱ دسامبر (۲۱ آذر ) و دومی در ۳ ژانویه (۱۴ دی) امسال. اما لحن خنثی و زبان واقع‌گرایانه این گزارش‌ها تفاوت چشمگیری با گزارش‌های پیشین درباره کره جنوبی داشت. این تغییر رویکرد چه معنایی می‌تواند داشته باشد؟

آیا کیم جونگ اون احساس ناراحتی می‌کند؟

کمتر کسی در این مورد که کره جنوبی یک دموکراسی لیبرال است تردیدی دارد.

کره جنوبی حق رأی شهروندان خود را تضمین می‌کند. امکان برکناری رئیس‌جمهور نیز وجود دارد. مردم آزادانه می‌توانند در تجمعات حمایتی از رئیس‌جمهور یا نامزد مورد حمایت خود شرکت کنند یا با روشن کردن شمع در تظاهرات، مخالفت خود را نشان دهند.

این همان چیزی است که احتمالا کیم را ناراحت می‌کند. در مقابل، کشور او میراث‌دار سه دیکتاتوری موروثی است، از جمله حکومتی که خودش اکنون آن را با قبضه کامل اختیارات اداره می‌کند. کیم نگران است که مردم کره شمالی تحت تأثیر رویدادهای کشور همسایه، خواستار تغییر در کشور خود شوند. از این رو هر چه کمتر در این‌باره صحبت شود، به سود اوست.

کیم یونگ-هوی، پژوهشگر مهمان مؤسسه مطالعات کره شمالی دانشگاه دونگوک، به بی‌بی‌سی گفت: «مردم کره شمالی نمی‌دانند که می‌توانند مستقیماً رهبر ملی خود را انتخاب کنند. زمانی که من در کره شمالی بودم، هیچ اطلاعی از این موضوع نداشتم. رهبران نمی‌خواهند مردم از این امکان آگاه شوند، به همین دلیل هیچ اطلاعاتی درباره چنین حقی در اختیار مردم قرار نمی‌دهند.»

او افزود: «کیم با دیدن این رویدادها به این نتیجه می‌رسد که هرگز نباید دموکراسی را بپذیرد. او انتخابات آزاد را رد می‌کند، اما وقتی می‌بیند مردم پیش می‌آیند و رهبرانشان را استیضاح می‌کنند، ترسی فراتر از ناراحتی را تجربه می‌کند.»

البته همیشه این‌گونه نبوده است.

کواک گیل-سوپ، تحلیلگر پیشین امور کره شمالی در سازمان اطلاعات ملی کره جنوبی، می‌گوید: «در ابتدا کره شمالی از سیاست کره جنوبی به دلیل آشفتگی انتقاد کرد، اما هرچه اطلاعات بیشتری به شهروندانش می‌داد، بیشتر متوجه می‌شد که این امر می‌تواند تهدیدی برای نظام کره شمالی باشد.»

دیدگاه چین

چین - دیگر همسایه کره جنوبی و شریک تجاری اصلی کره شمالی - نیز اوضاع را به دقت زیر نظر دارد. مقامات پکن در اشاره به تحولات اخیر کره جنوبی، بر اصل عدم مداخله خود تأکید کرده‌اند.

وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، در گفتگوی تلفنی با چو ته-یول، همتای کره جنوبی خود، در اواخر دسامبر گفت: «چین تغییرات اخیر در اوضاع داخلی کره جنوبی را زیر نظر داشته است. ما معتقدیم مردم کره جنوبی از خرد و توانایی لازم برای مدیریت مناسب مسائل داخلی خود برخوردارند.»

پروفسور استیو تسانگ، مدیر مؤسسه چین در دانشگاه لندن، اظهارات وانگ را تکرار حرف‌های کلیشه‌ای همیشگی چین توصیف کرد.

او به بی‌بی‌سی گفت: «در چین هیچ سازوکاری برای استیضاح رهبران ارشد وجود ندارد. رهبر عالی‌مقام کشور ممکن است قربانی یک کودتای درون حزبی شود، اما امکان برکناری او توسط کنگره ملی خلق (پارلمان چین) یا اعتراضات مردمی وجود ندارد.»

رسانه‌های دولتی چین درباره کره جنوبی اظهارنظرهای بیشتری داشته‌اند و سرنخ‌های بیشتری در مورد دیدگاه‌های مقامات چینی ارائه می‌دهند.

پیش از رأی پارلمان کره جنوبی به استیضاح یون، روزنامه گلوبال تایمز - وابسته به روزنامه خلق، ارگان رسمی حزب کمونیست چین - نوشت کره جنوبی در «وضعیتی عجیب» قرار گرفته است، زیرا «یون قادر به اداره عادی کشور در ادامه دوره ریاست‌جمهوری خود نیست».

پس از آنکه پارلمان، با رأی اکثریت حزب دموکرات مخالف، در ۱۴ دسامبر به استیضاح یون رأی داد، هان داک-سو، نخست‌وزیر کره جنوبی، رئیس‌جمهور موقت شد.

اما هان نیز کمتر از دو هفته بعد استیضاح شد، زیرا از انتصاب سه قاضی دادگاه قانون اساسی که پارلمان برای نظارت بر دادگاه استیضاح یون انتخاب کرده بود، سر باز زد.

پس از آن چوی سانگ-موک، وزیر دارایی، ریاست‌جمهوری را بر عهده گرفت.

مجله هفتگی سرویس خبری چین در ۶ ژانویه مقاله تحلیلی ۴۰۰۰ کلمه‌ای درباره پیشینه سیاسی چوی منتشر کرد و در آن به این موضوع پرداخت که «چرا ممکن است او مصمم به حمایت از یون باشد».

تمایل چین به بحث و گمانه‌زنی درباره آینده سیاسی کره جنوبی، نشان‌دهنده اطمینان پکن از روابط پایدار خود با سئول است.

برخی تحلیلگران آمریکایی حتی معتقدند بحران کنونی در سئول به نفع پکن تمام می‌شود.

ایوانز ریویر، از مقامات امور شرق آسیا و اقیانوسیه در دولت دوم بوش، در گفتگو با صدای آمریکا گفت: «چین قدرت گرفتن حزب دموکرات (مخالف) در کره جنوبی را که رویکردی همدلانه نسبت به چین دارد، تحولی مثبت تلقی می‌کند.»

انواع سوسیالیسم‌

تفاوت در واکنش کره شمالی و چین به ناآرامی‌های کره جنوبی، ریشه در تفاوت نظام‌های سیاسی دارد که پیونگ‌یانگ و پکن از آن حمایت می‌کنند.

حاکمان کره شمالی از ایدئولوژی حاکم خود تحت عنوان «سوسیالیسم کره‌ای» دفاع می‌کنند. این ایدئولوژی بر مفهوم «جوچه» یا «خوداتکایی» استوار است که استقلال کامل یا حتی انزوای کشور را ترویج می‌کند، اما به تدریج برای تحکیم اقتدار مطلق سلسله کیم استفاده شده است.

چین نیز مدعی حکومت بر اساس اصول سوسیالیستی است، اما از اواخر دهه ۱۹۷۰ مسیری اصلاح‌طلبانه و متمایل به سرمایه‌داری را در پیش گرفته است.

در حقیقت، طی پنج دهه گذشته، چین و شرکای تجاری‌اش بارها اختلافات ایدئولوژیک را به نفع همکاری‌های اقتصادی کنار گذاشته‌اند.

گزارش‌ها حاکی است که در دیدار رئیس‌جمهور یون و شی جین‌پینگ، رهبر چین، در حاشیه نشست رهبران اقتصادی همکاری اقتصادی آسیا-پاسیفیک در پرو در نوامبر گذشته، دو طرف درباره همکاری در مقابله با تهدید ناشی از همکاری نظامی کره شمالی و روسیه گفتگو کردند.

اگرچه یون دیگر در قدرت نیست، اما تسانگ معتقد است جانشین او تغییر چشمگیری در روابط چین و کره جنوبی ایجاد نخواهد کرد، زیرا «این روابط بیشتر تحت تأثیر عوامل ساختاری است تا شخصیت‌ها».

«از نظر شی جین‌پینگ، رهبران خارجی می‌آیند و می‌روند. کره جنوبی همچنان همسایه نزدیک چین خواهد ماند و چالش‌هایی که کره شمالی ایجاد می‌کند، سئول را مجبور به همکاری با پکن خواهد کرد.»

برخی تحلیلگران معتقدند رژیم کیم در کره شمالی ممکن است با مشاهده اوضاع متزلزل سیاسی در کره جنوبی، نسبت به دوام نظام خود اطمینان بیشتری پیدا کند.

برخی دیگر معتقدند سوسیالیسم انزواطلبانه افراطی کره شمالی به این معناست که واکنش نشان دادن یا حتی اذعان علنی به تحولات کره جنوبی تقریباً غیرممکن است، زیرا طبقه حاکم از پیامدهای احتمالی آن هراس دارند - به همین دلیل رژیم سکوت اختیار کرده است.

کیم یونگ-هوی، پژوهشگر امور کره شمالی، می‌گوید: «مردم کره شمالی که به چنین نظامی عادت کرده‌اند، معنای انتخابات آزاد را نمی‌دانند. آنها همچنان بر این باورند که اگر نامزدی از سوی کشور برای انتخابات معرفی شود، باید بدون قید و شرط به او رأی دهند.»

اما کواک گیل-سوپ، تحلیلگر و مدیر «مرکز یک کره»، معتقد است: «تأثیر این رویداد (در کره جنوبی) بر رژیم کیم ممکن است در حال حاضر چندان چشمگیر نباشد، اما در نهایت ... اگر رهبران کره جنوبی استیضاح شوند و اطلاعات مربوط به آن به تدریج منتشر شود، شاهد جنبشی برای تغییر از پایین به بالا خواهیم بود.»