طرح جنجالی «ای۱» چیست و چرا تشکیل کشور مستقل فلسطین را تهدید میکند؟
منبع تصویر، Reuters
اسرائیل ساخت یک شهرک جنجالی برای نزدیک به ۳۵۰۰ خانه را تصویب کرده است که کرانه غربی اشغالی را از بیت المقدس شرقی جدا میکند.
بتسالل اسموتریچ، وزیر دارایی راست افراطی اسرائیل و مرد پشت این پروژه، میگوید که کشور فلسطین نه با شعار، بلکه با عمل از روی میز حذف میشود.
پیش از این، او گفته بود که طرح موسوم به «ای۱» که دههها در میان مخالفتهای شدید متوقف شده بود،«ایده تشکیل کشور فلسطین را دفن خواهد کرد».
این پروژه به شدت مورد انتقاد قرار گرفته است، حتی متحدان اسرائیل آن را نقض آشکار قوانین بینالمللی میدانند، اگرچه اسرائیل این موضوع را رد میکند.
وزارت امور خارجه فلسطینی این طرح را «ادامه جنایات نسلکشی، آوارگی و الحاق زمینها» نامیده است، اتهاماتی که اسرائیل مدتهاست آنها را رد میکند.
اما در مورد طرحی که سازمان ملل متحد هشدار داده است که به چشمانداز راهحل دو کشوری پایان میدهد، چه میدانیم؟
طرح شهرکسازی ای۱ چیست؟
منبع تصویر، Reuters
شهرکسازی یکی از مناقشهبرانگیزترین مسائل میان اسرائیل و فلسطینیهاست.
پروژه شهرکسازی ای۱ که نخستینبار در دهه ۱۹۹۰ در زمان نخستوزیری اسحاق رابین پیشنهاد شد، با طرحهای اولیهای برای ساخت ۲۵۰۰ خانه آغاز شد.
در سال ۲۰۰۴ این طرح گسترش یافت و حدود ۴۰۰۰ واحد مسکونی به همراه مراکز تجاری و گردشگری را دربر گرفت.
بین سالهای ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۰ مراحل جدیدی اعلام شد که شامل مصادره زمینها، تهیه طرحهای عمرانی و ساخت جاده بود.
اما هر بار به دلیل فشارهای بینالمللی، اجرای این طرحها متوقف شد.
چرا تا این حد جنجالی است؟
توسعه طرح ای۱ مدتهاست به عنوان مانعی جدی در برابر تشکیل کشور مستقل فلسطین مطرح بوده است.
دلیل این امر موقعیت استراتژیک منطقه ای۱ است: این منطقه بخشهای جنوبی بیتالمقدس را از مناطق شمالی آن جدا میکند و مانع شکلگیری یک پیوستگی شهری فلسطینی میان رامالله، بیتالمقدس شرقی و بیتلحم خواهد شد.
به گفته گروه اسرائیلی «صلح اکنون» که فعالیتهای شهرکسازی را در کرانه غربی رصد میکند، واحدهای مسکونی جدید به معنای افزایش ۳۳ درصدی مساحت شهرک معاله آدومیم خواهد بود که در حال حاضر حدود ۳۸ هزار سکنه دارد.
به گفته «صلح اکنون» پروژه ای۱، با وصل کردن مناطق مسکونی این شهرک به مناطق صنعتی اطراف آن، زمینه را برای گسترش کنترل اسرائیل بر بخشهای وسیعی از کرانه غربی فراهم خواهد کرد.
این گروه میگوید جلسه نهایی برای تایید طرح شهرکسازی ای۱ در کمیتهای فنی برگزار خواهد شد که پیشتر همه اعتراضها به این طرحها را رد کرده است.
مناطق اشغالی کرانه غربی کجاست؟
منبع تصویر، Reuters
کرانه غربی یا کرانه باختری سرزمینی است میان اسرائیل و رود اردن که حدود سه میلیون فلسطینی در آن زندگی میکنند.
این منطقه به همراه بیتالمقدس شرقی و نوار غزه، بخشی از چیزی است که عمدتا به عنوان سرزمینهای اشغالی فلسطینی شناخته میشود.
در کرانه باختری و شرق بیتالمقدس حدود ۱۶۰ شهرک اسرائیلی وجود دارد که نزدیک به ۷۰۰ هزار یهودی در آنها ساکن هستند.
فلسطینیها همواره با حضور اسرائیل در این مناطق مخالفت کردهاند. اسرائیل همچنان کنترل کلی کرانه غربی را در دست دارد، اما از دهه ۱۹۹۰ یک دولت فلسطینی ـ موسوم به تشکیلات خودگردان فلسطین ـ اداره بیشتر شهرها و روستاهای آن را بر عهده دارد.
پس از حمله حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، فشار اسرائیل بر فلسطینیان کرانه غربی بهشدت افزایش یافت؛ فشارهایی که اسرائیل آنها را اقدامات مشروع امنیتی توصیف میکند.
سازمان ملل با ثبت بالاترین آمار ماهانه مجروحان فلسطینی طی بیش از دو دهه در ماه ژوئن، اعلام کرد که ۱۰۰ فلسطینی به دست شهرکنشینان اسرائیلی زخمی شدهاند.
در نیمه نخست سال ۲۰۲۵، این سازمان ۷۵۷ حمله شهرکنشینان را ثبت کرد که به زخمی شدن فلسطینیان یا آسیب به اموال آنها منجر شده است. این میزان نسبت به همین دوره در سال ۲۰۲۴، حدود ۱۳ درصد افزایش داشته است.
فلسطینیها و گروههای حقوق بشری همچنین نیروهای امنیتی اسرائیل را متهم میکنند که در انجام وظیفه قانونی خود به عنوان نیروی اشغالگر، برای حفاظت از فلسطینیان و حتی شهروندان خود کوتاهی کردهاند. طبق گزارش دیدبان حقوق بشر در سال ۲۰۲۴، آنها نهتنها چشم بر حملات شهرکنشینان میبندند، بلکه حتی در آن مشارکت میکنند.
اسرائیل ادعا میکند که کنوانسیونهای ژنو که شهرکسازی در سرزمینهای اشغالی را ممنوع میکند، شامل این وضعیت نمیشود. بسیاری از متحدان اسرائیل و نیز حقوقدانان بینالمللی این ادعا را رد میکنند.
فلسطینیها خواهان برچیده شدن همه شهرکهای اسرائیلی هستند، چرا که مناطق اشغالی کرانه غربی را سرزمینی برای تشکیل کشور مستقل آینده خود میدانند.
اما دولت اسرائیل حق فلسطینیان برای داشتن کشور مستقل را به رسمیت نمیشناسد و استدلال میکند که کرانه غربی بخشی از سرزمین اسرائیل است.
در ژوئیه ۲۰۲۴، دیوان بینالمللی دادگستری، عالیترین دادگاه سازمان ملل، اعلام کرد که حضور مستمر اسرائیل در سرزمینهای اشغالی فلسطینی غیرقانونی است و اسرائیل باید شهرکنشینان را خارج کند.
دادگاه همچنین اعلام کرد که محدودیتهای اسرائیل علیه فلسطینیان در سرزمینهای اشغالی، شکلی از «تبعیض سازمانیافته بر پایه نژاد، دین یا خاستگاه قومی» به شمار میآید.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، گفت این دادگاه «تصمیمی دروغین» گرفته است.
او در بیانیهای گفت: «مردم یهود اشغالگر سرزمین خود نیستند ـ نه در پایتخت ابدی ما، اورشلیم [بیتالمقدس]، و نه در میراث نیاکانمان در یهودا و سامره [کرانه غربی].»
منبع تصویر، Reuters
واکنش جهانی به طرح ای۱ چه بود؟
پس از اعلام این طرح، بتسالل اسموتریچ ضمن تشکر از دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و مایک هاکبی، سفیر آمریکا، برای حمایتهایشان، تاکید کرد که به باور او، کرانه غربی «بخشی جداییناپذیر از سرزمین اسرائیل است که خداوند وعده آن را داده است».
او همچنین گفت که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل نیز از برنامههایش برای انتقال یک میلیون شهرکنشین جدید به کرانه باختری حمایت میکند.
وزارت خارجه تشکیلات فلسطینی پروژه ای۱ را محکوم کرده و آن را حملهای به یکپارچگی سرزمینهای فلسطین و ضربهای به امکان تشکیل کشور مستقل فلسطین خوانده است.
این وزارتخانه گفت که این طرح، به پیوستگی جغرافیایی و جمعیتی آسیب میزند و با تقسیم کرانه غربی به مناطق منزوی محصور در گستره استعماری، زمینه را برای الحاق این سرزمینها فراهم میکند.
در واکنش به طرح ساختوساز در منطقه ای۱، وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد: «یک کرانه غربی باثبات، امنیت اسرائیل را تضمین میکند و با هدف این دولت برای دستیابی به صلح در منطقه همسو است.»
با این حال سازمان ملل و اتحادیه اروپا از اسرائیل خواستهاند این طرح را پیش نبرد.
سازمان ملل گفت ساختوساز در منطقه ای۱ شمال و جنوب کرانه غربی را از هم جدا خواهد کرد و «به شدت چشمانداز تحقق یک کشور فلسطینی قابل دوام و پیوسته را تضعیف خواهد کرد».
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، گفت طرح جدید شهرکسازی در ای۱ «راه حل دو کشوری را بیش از پیش تضعیف میکند و به معنای نقض قوانین بینالمللی است».
دیوید لمی، وزیر خارجه بریتانیا، با این طرح مخالفت کرد و گفت که این اقدام «کشور فلسطینی آینده را به دو نیم تقسیم میکند و نقض آشکار قوانین بینالمللی است».
وزارت خارجه ترکیه نیز این تصمیم را محکوم کرد و گفت «قوانین بینالمللی را نادیده میگیرد» و یکپارچگی ارضی کشور فلسطین را هدف قرار میدهد.
مصر این پروژه را «نقض آشکار قوانین بینالمللی و قطعنامههای شورای امنیت» توصیف کرد.
وزارت خارجه اردن نیز با این طرح مخالفت کرد و آن را حمله به «حق غیر قابل انکار ملت فلسطین برای تشکیل کشوری مستقل و دارای حاکمیت بر اساس مرزهای چهارم ژوئن ۱۹۶۷ با پایتختی بیتالمقدس شرقی» دانست.
اعلام طرح ای۱ اندکی پس از آن صورت گرفت که کشورهای مختلفی مانند فرانسه و کانادا گفتند امسال قصد دارند کشور فلسطین را به رسمیت بشناسند.
در حال حاضر بیشتر کشورها ـ ۱۴۷ کشور از مجموع ۱۹۳ عضو سازمان ملل ـ کشور فلسطین را به رسمیت شناختهاند.
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، گفت که این کشور نیز در ماه سپتامبر کشور فلسطین را به رسمیت خواهد شناخت مگر آنکه اسرائیل شرایطی را - از جمله موافقت با آتشبس در غزه و احیای چشمانداز راهحل دو کشوری - بپذیرد.
پس از اعلام طرح جدید شهرکسازی ای۱، اسموتریچ گفت که دیگر «هیچ کشوری برای به رسمیتشناختن وجود نخواهد داشت».
او افزود: «هرکس در جهان که امروز تلاش میکند کشور فلسطین را به رسمیت بشناسد، پاسخ ما را روی زمین دریافت خواهد کرد. نه با اسناد و نه با تصمیمها یا بیانیهها، بلکه با واقعیتها. واقعیت خانهها، واقعیت محلهها.»
گزارش تکمیلی از علاء دراغمه و مهند توتنجی، بیبیسی عربی.
