پشت پرده‌ عجیب احیای فوتبال مجارستان و نقش نخست‌وزیری که فوتبالیست بود

«فراتر از ورزش» بخشی از مطالب ورزشی بی‌بی‌سی هستند که داستان‌های شگفت‌انگیز ورزشکاران یا مسابقاتی را روایت می‌کند که کمتر شنیده‌اید. فهرست مطلب‌های فراتر از ورزش را دنبال کنید.

جمعیت دهکده فلچوت، در فاصله ۴۵ کیلومتری بوداپست، دو هزار نفر است، اما ورزشگاهی با گنجایش تقریبی چهار هزار نفر دارد.

استادیومی که با سبکی خاص و ترکیبی از سنگ و مس و چوب ساخته شده و تخمین زده می‌شود که ساخت آن بیش از ده میلیون پوند هزینه داشته است.

این ورزشگاه که پانچو آره‌نا نام دارد، هم یادبودی است برای گذشته مجارستان و هم نمادی از آینده آن.

هفتاد سال پیش، مجارستان در فینال جام جهانی ۱۹۵۴ مقابل آلمان غربی قرار گرفت. آنها که در مرحله گروهی ۳-۸ آلمان را شکست داده بودند، به عنوان یکی از مدعیان اصلی قهرمانی شناخته می‌شدند. اما پس از آنکه با دو گل در هشت دقیقه ابتدایی پیش افتادند، به طرز عجیبی ۳-۲ شکست خوردند و از قهرمانی باز ماندند.

آن شکست، اولین باخت مجارستان پس از پنج سال بود و به روند ۳۱ بازی بدون شکست آنها پایان داد و دیگر مجارستان هرگز به سطح اول فوتبال جهان بازنگشت.

نسل طلایی بازیکنان مجارستان که به آنها «مجارهای قدرتمند» یا «تیم طلایی» می‌گفتند، دو سال بعد از هم پاشید.

بسیاری از آنها پس از سرکوب خشونت‌آمیز قیام مجارستان در اکتبر ۱۹۵۶ توسط اتحاد جماهیر شوروی، تصمیم گرفتند دیگر به خانه بازنگردند.

بهترین بازیکن و کاپیتان مجارستان، فرانس پوشکاش به رئال مادرید پیوست، جایی که به او لقب «پانچو» داده شد.

و به همین دلیل نام استادیوم دهکده فلچوت به لطف نخست‌وزیر فوتبال‌دوست مجارستان، ویکتور اوربان که از اهالی این دهکده است، پانچو آره‌نا نام گرفت.

اوربان اولین بار در سال ۱۹۹۸ و در ۳۵ سالگی نخست‌وزیر شد و اکنون به عنوان پرسابقه‌ترین رهبر در اتحادیه اروپا شناخته می‌شود. او مجارستان را دگرگون کرده و قانون اساسی و قوانین انتخاباتی کشور را بازنویسی کرده است.

با وجود این ، نوع حکومت او در مجارستان، بسیار بحث برانگیز بوده است. اوربان نوع حکومت‌ خود را «دموکراسی غیرلیبرال» و یا «دموکراسی مسیحی» توصیف کرده است.

در سال ۲۰۲۲، پارلمان اروپا، اوربان و دولتش را به تلاش‌ عمدی و سیستماتیک برای تضعیف ارزش‌های اروپایی متهم کرد.

اوربان در مورد فوتبال و ورزشگاه جدید زادگاهش در فوریه ۲۰۱۷ گفت: «این هنر است. ساخت چیزی ساده‌تر، آسان‌تر بود، اما این استادیوم نشان می‌دهد فوتبال بخشی از هنر است.»

وقتی مجارستان در فینال جام جهانی ۱۹۵۴ بازی کرد، اوربان هنوز به دنیا نیامده بود، اما دوران کودکی‌اش را با داستان‌هایی از «تیم طلایی» که دیگر رنگ افسانه‌ به خود گرفته بودند، گذراند و عاشق فوتبال شد.

او فوتبالیست خوبی هم بود و برای تیم جوانان یکی از باشگاه‌های برتر مجارستان به نام فهروار (که اکنون به نام ویدئوتون شناخته می‌شود) بازی کرده است. مربی‌اش، او را فوتبالیستی سریع در کار با توپ توصیف کرده بود.

اما با سقوط کمونیسم در اروپای شرقی در سال ۱۹۸۹، به دانشکده حقوق رفت، وارد سیاست شد و به سرعت در آن پیشرفت کرد.

با این حال، اوربان در دوران حرفه‌ سیاسی و حتی دور اول نخست وزیری، فوتبال را رها نکرد و همچنان برای تیم دهکده زادگاهش بازی می‌کرد.

وقتی اوربان و حزبش فیدس، در انتخابات سال‌های ۲۰۰۲ و ۲۰۰۶ شکست خوردند، او به دهکده فلچوت و فوتبال پناه برد تا با دوستان قدیمی‌اش بازی کند.

در سال ۲۰۰۷، اوربان باشگاه جدیدی به نام آکادمی پوشکاش در فلچوت تأسیس کرد. گفته می‌شود که او از آرسن ونگر، سرمربی وقت آرسنال، برای مراسم افتتاحیه دعوت کرده، اما ونگر مؤدبانه دعوت او را رد کرد.

در سال ۲۰۱۴، همزمان با صعود آکادمی پوشکاش به لیگ برتر، ورزشگاه پانچو آره‌نا افتتاح شد. با قدرت‌گیری مجدد اوربان در سال ۲۰۱۰، فوتبال دیگر برای او فقط یک سرگرمی نبود و تبدیل به ابزاری شده بود برای تأثیرگذاری بر متحدانش، مردم مجارستان و حتی افرادی فراتر از آن.

سرمایه‌داران نزدیک به او در حال خرید باشگاه‌های مختلف در کشورهای همسایه هستند.

دولت اوربان برنامه‌ای به نام تائو در سال ۲۰۱۱ معرفی کرد که به شرکت‌ها اجازه می‌داد به جای پرداخت مالیات، هدایای مالی به باشگاه‌های ورزشی خاص بدهند. این برنامه اثرات بسیار مهمی داشت.

هنریک هگدوس، رئیس بخش داده‌ها در محبوب‌ترین باشگاه فوتبال مجارستان، فرانس‌ واروژ که پیش از آن به مدت هفت سال در فدراسیون فوتبال این کشور کار می‌کرد، می‌گوید: «در دهه گذشته زیرساخت‌ها به طور کامل بازسازی شدند. بیش از بیست استادیوم ساخته شده و بیش از هزار زمین فوتبال ساخته یا بازسازی شده است.»

«بلیت بازی‌های خانگی مجارستان، حتی بازی‌های دوستانه، همگی به فروش می‌روند و نزدیک شصت هزار تماشاچی از نزدیک تیم ملی را تشویق می‌کنند.»

اما سؤالاتی در مورد تقسیم عادلانه درآمدهای دولت که برآورد می‌شود حدود ۹۲۳ میلیارد فورینت مجارستانی (معادل دو میلیارد پوند) باشد، بین باشگاه‌های ورزشی وجود دارد.

آکادمی پوشکاش، که توسط اوربان در زادگاهش تأسیس شده، بیشترین بهره را برده است، در نوامبر ۲۰۲۱، تخمین زده شد که این باشگاه طی دهه گذشته ۳۶/۳ میلیارد فورینت مجارستانی (۷۸ میلیون پوند) دریافت کرده است.

اکثر باشگاه‌های لیگ برتر مجارستان تحت مالکیت یا مدیریت متحدان اوربان یا مقامات حزب او هستند.

دولت اوربان سعی کرده است اطلاعات دقیق ارقام و هویت افرادی را که از برنامه معافیت مالیاتی تائو استفاده می‌کنند مخفی نگه دارد.

اما اوربان صریحاً از این برنامه حمایت کرده است و آن را یک موفقیت می‌داند: «این برنامه نه تنها منابع بیشتری برای ورزش فراهم کرده و کار اتحادیه‌ها را آسان‌تر کرده است، بلکه مهم‌تر از آن، رابطه‌ای بین نهادهای اقتصادی و شرکت‌ها با ورزش ایجاد کرده است. در صورتی که تا پیش از آن هیچ ارتباطی با هم نداشتند. ما هرگز از هزینه برای زمین‌های ورزشی یا بازی کودکان پشیمان نمی‌شویم.»

بیش از پنجاه هزار هوادار مجارستان در یورو ۲۰۲۴ حضور داشتند. در میان آنها، «بریگاد کارپات»، گروه افراطی مشهور این کشور که از هواداران باشگاه‌های مختلف مجارستان تشکیل شده است، هم حضور داشت.

از سال ۲۰۰۹، این گروه در تمام بازی‌های خانگی و خارج از خانه مجارستان حاضر بوده‌اند و هواداران را رهبری کرده‌اند. با وجود حمایت اوربان از بریگاد کارپات، یوفا بارها رفتارهای تبعیض‌آمیز و نژادپرستانه آن‌ها را مجازات کرده است.

اما فدراسیون فوتبال مجارستان با سوء استفاده از خلأ قانونی در مورد پذیرش کودکان و نیاز به همراهی بزرگسالان، موفق شد تا در بازی ماه مه سال ۲۰۲۲ مقابل انگلیس که باید پشت درهای بسته برگزار می‌شد، نزدیک سی هزار هوادار را به ورزشگاه راه دهد.

پس از آنکه بازیکنان جمهوری ایرلند برای ابراز همبستگی با برابری نژادی در یک بازی دوستانه با مجارستان در ژوئن ۲۰۲۱ زانو زدند و هواداران میزبان آن‌ها را هو کردند، اوربان تیم مهمان را به تحریک هواداران متهم کرد و گفت که با احساسات موجود در سکوها همدل است، اما با نحوه بیان آن مخالف است.

اوربان گفت: «مجارها فقط در مقابل خدا، وطن و وقتی که به معشوقه خود پیشنهاد ازدواج می‌دهند، زانو می‌زنند.»

هسته مرکزی بریگاد کارپات علاوه بر ورزش در فعالیت‌های گوناگونی سیاسی از جمله برای حمایت از اوربان، حضور دارند. برای مثال، آنها از ثبت درخواست همه‌پرسی یک نماینده حزب سوسیالیست جلوگیری کردند و یا با فعالان محیط‌زیستی که علیه قطع درختان در پارک شهر بوداپست اعتراض کرده بودند، درگیر شدند.

مجارستان تا پیش از آخرین دیدار دوستانه خود قبل از یورو ۲۰۲۴ و مقابل ایرلند، در چهارده مسابقه شکست‌ناپذیر بود و توانست دوره‌ای بی‌سابقه از زمان پوشکاش داشته باشد. اما در یورو ۲۰۲۴ با دو شکست برابر آلمان و سوئیس و پیروزی مقابل اسکاتلند، در گروه خود سوم شد و از راهیابی به مرحله بعد باز ماند.

پذیرش شکست مقابل آلمان در رسانه‌های دوستدار اوربان بسیار سخت بود، زیرا آنها همیشه آلمان را به‌عنوان نماد «غرب فاسد» به تصویر می‌کشند.

پیش از دیدار مجارستان و آلمان در مرحله گروهی یورو ۲۰۲۰، یوفا از شهردار مونیخ خواست تا از نورپردازی استادیوم آلیانز آره‌نا به رنگ‌های رنگین‌کمان اجتناب کند. دلیل آن تا حدی به خاطر ممنوعیت ترویج یا نمایش همجنس‌گرایی به افراد زیر هجده سال در مجارستان مطرح شده بود.

منتقدان می‌گویند که قانون حفاظت از کودکان که توسط دولت اوربان وضع شده است، همجنس‌گرایی و پدوفیلیا (اختلال تمایل جنسی به کودکان) را یکی می‌داند.

با این حال برای همبستگی با جامعه ال‌جی‌بی‌تی‌کیو، یکی از هواداران آلمان در هنگام پخش سرود ملی مجارستان با پرچم رنگین‌کمانی به زمین دوید.

موضوع حقوق همجنس‌گرایان همیشه در فوتبال مجارستان مسئله‌ای مناقشه‌انگیز بوده است.

پیتر گولاچی، دروازه‌بان مجارستان و بازیکن سابق لیورپول، که اکنون در لایپزیگ بازی می‌کند، چند ماه قبل در فیسبوک از خانواده‌های رنگین‌کمانی حمایت کرده بود.

او نوشت: «هرچه بیشتر در خارج از کشور یا در میان افرادی از فرهنگ‌های مختلف وقت می‌گذرانم، بیشتر متوجه می‌شوم که جهان به دلیل اینکه همه ما یکسان نیستیم رنگارنگ‌تر است و اینکه عشق، پذیرش و تحمل مهم‌ترین مسائل در زندگی هستند.»

در مقابل، زولت پتری، مربی مجارستانی دروازه‌بانان هرتا برلین در مصاحبه‌ای گفت که اگرچه گولاچی حق دارد نظر خود را داشته باشد، اما: «اروپا قاره‌ای مسیحی است و به‌سختی می‌توانم فروپاشی اخلاقی‌ که قاره ما را فرا گرفته تحمل کنم.»

هرتا برلین هم در واکنش به این اظهارات، پتری را اخراج کرد.

حتی دومینیک سوبوسلای، درخشان‌ترین ستاره مجارستان که اهل همان منطقه‌ای است که اوربان از آن آمده، با وجود آن که سعی کرده از جنجال‌ها و بحث‌های فرهنگی دوری کند، به دلیل زانو نزدن در دو بازی لیگ ملت‌ها مقابل انگلیس در تابستان ۲۰۲۲، مورد انتقاد قرار گرفت، با اینکه پیش از آن و در هنگامی که برای لیورپول بازی می‌کرد، زانو زده بود.

در زمین فوتبال، سؤال بی‌پاسخ در مورد پروژهٔ اوربان این است که چه میزان از موفقیت تیم ملی فوتبال به دلیل پولی است که او در ورزش سرمایه‌گذاری کرده است؟

با اینکه بازیکنان جوان در باشگاه‌های کوچک محلی از امکانات و تجهیزات جدید و لباس‌های نو بهره‌مند شده‌اند. اما اعضای کلیدی تیم ملی مانند ویلی اوربان از باشگاه لایپزیگ و کالم استایلز از بارنزلی، در خارج از کشور بزرگ شده‌اند و به دلیل والدین خود به تیم ملی مجارستان پیوسته‌اند.

لویک نگوی که در پاریس متولد شده، هیچ ارتباطی با مجارستان نداشت، اما پس از هشت سال بازی در آنجا تابعیت گرفت. مارتون داردای هم در آلمان متولد و بزرگ شده و حتی در سطح جوانان هم برای تیم ملی آلمان بازی کرده است.

اما شاید مهم‌ترین آنها، مربی ایتالیایی، مارکو روسی باشد که طی شش سال گذشته مجارستان را هدایت کرده و باعث پیشرفت آنها شده است.

اما برای اوربان، نمادها شاید قوی‌تر از افراد باشند.

پروژهٔ فوتبال او برگ جدیدی به تاریخ مجارستان اضافه کرده است، جایی که مجتمع‌های مسکونی دوران کمونیسم، ساختمان‌های باشکوه دوره اتریش-مجارستان و حمام‌های عثمانی، گویای گذشته‌ پر تلاطم این کشور هستند.

اگرچه اوربان، پانچو آره‌نا را بسیار دوست دارد، اما استادیوم ملی در بوداپست، مهم‌ترین نماد پروژه آنها در فوتبال است.

این استادیوم که از نظر اندازه و طراحی شبیه به آلیانز آره‌نا مونیخ است، با سه برابر هزینه به جای استادیوم تاریخی نپس‌تادیون ساخته شده است.

در دیدار دوستانه که با پیروزی یک بر صفر مجارستان برابر استونی در مارس ۲۰۲۳ همراه بود، پرچم‌ها برافراشته شدند و شعار «مرگ بر تریانون، مرگ بر تریانون» از بلندگوهای استادیم پخش شد. پیمان تریانون، قراردادی بود که در سال ۱۹۲۰ وسعت مجارستان را به دو سوم کاهش داد.

هنوز میلیون‌ها مجارستانی، در محدوده مرزهای قدیمی مجارستان که قلمرو امپراتوری اتریش-مجارستان قبل از شکست در جنگ جهانی اول بود، زندگی می‌کنند.

دلیل پخش این شعار، حمایت از اوربان بود که چهار ماه قبل از آن، ویدیویی از خود منتشر کرد و در آن شالی با نقشه قلمرو قدیمی مجارستان دور گردن خود انداخته بود.

اوکراین که در آن سال مورد تهاجم روسیه قرار گرفته بود، سفیر مجارستان را فراخواند تا در این مورد توضیح دهد. رومانی هم که در سال ۱۹۲۰ ترانسیلوانیا را با یک میلیون و دویست هزار مجارستانی تسخیر کرد، نارضایتی شدید خود را از این اقدام اوربان اعلام کرد.

اما برای بسیاری از هواداران مجارستان، این حرکت همصدا با احساسات عمیق آنها نسبت به یک بی‌عدالتی تاریخی بود.

به نظر می‌رسد خطوط بین فوتبال و سیاست‌های ملی‌گرا و تنش‌زا در مجارستان اوربان محو شده‌اند.

اوربان که برجسته‌ترین طرفدار روسیه در اتحادیه اروپا است، می‌گوید: «جوهره فوتبال مانند سیاست است، سوال این نیست که توپ اکنون کجاست، چون همه آن را می‌بینند، بلکه سوال این است که توپ به کجا خواهد رفت...»

«اگر زودتر از دیگران بفهمید که چه اتفاقی خواهد افتاد، می‌توانید زودتر واکنش نشان دهید و پیروز شوید.»