چرا پرچم فراری نماد اعتراضات ضددولتی صربستان شد؟

شاید به نظر برسد که فراری، سازنده مشهور خودرو لوکس ایتالیایی نباید هیچ ربطی به صربستان، کشوری در ناحیه بالکان و بیشتر اوقات درگیر ناآرامی‌های سیاسی داشته باشد.

اما حدود ۳۰ سال است یکی از لوگوها و نماد‌های آن، اسب سیاه روی سپر زرد‌رنگ بر زمینه‌ای با حاشیه قرمز و سیاه و سفید به طور شگفت‌آوری حضوری ثابت و ماندگار در تظاهرات و اعتراضات صربستان داشته است.

ماه قبل وقتی صد‌ها هزار دانشجو در تظاهرات مهمی به خیابان‌های بلگراد، پایتخت صربستان سرازیر شدند و از دولت خواستند که در مورد سقوط سقف ایستگاه قطار در ماه نوامبر که باعث کشته شدن ۱۶ نفر شد، پاسخگو باشد پرچم مشهور سرخ‌رنگ فراری همچنان با سماجت در اهتزار بود.

ایگور بالمازوویچ، ۵۴ ساله و صاحب این پرچم در گفتگو با بخش خبر بی‌بی‌سی صربستان می‌گوید: «هر زمانی که ما به بی‌عدالتی‌ها اعتراض کنیم این پرچم در اعتراضات حضور دارد».

او می‌گوید: «من هرگز فکر نمی‌کردم باز هم به آن نیاز پیدا کنیم. وضعیت هولناکی است چندین دهه گذشته است و ما هنوز هم با همان بی‌عدالتی‌ها و همان آدم‌ها باید مبارزه کنیم».

به دنبال فاجعه مرگبار ایستگاه راه‌آهن در شهر نووی‌ساد واقع در شمال صربستان اعتراضات در صربستان شدت پیدا کرده است و الکساندر ووچیچ، رئیس‌جمهور این کشور با شدیدترین بحران‌ها از زمان روی کار آمدنش در سال ۲۰۱۲ روبه‌روست. او ابتدا نخست‌وزیر و سپس رئیس‌جمهور شد.

پیدایش نماد

ماجرای پرچم فراری در صربستان از زمستان سال ۱۹۹۶ و در جریان اعتراضات علیه اسلوبودان میلوشویچ شروع شد که بعد رئیس‌جمهور شد.

امتناع او از پذیرش پیروزی‌های مخالفان در انتخابات محلی باعث شروع تظاهرات هر روزه در سراسر صربستان شد.

ایگور بالمازوویچ، طرفدارمسابقات اتومبیلرانی فرمول یک تصمیم گرفت تا پرچم فراری خود را به راهپیمایی ببرد که نه فقط به عنوان نشانه‌ای برای تجمع دوستان بلکه به عنوان «نماد قدرت و ایستادگی» استفاده شود.

او به خاطر می‌آورد: «ما فکر کردیم این پرچم کمک می‌کند همدیگر را راحت‌تر پیدا کنیم اما چیزی نگذشت که نقشی مهم‌تر پیدا کرد».

«در برف و باران، حتی وقتی پلیس تظاهر‌کنندگان را کتک می‌زد این پرچم حضور داشت و مردم هر روز آن را می‌دیدند و به آنها امید می‌بخشید. آنها فکر می‌کردند وقتی این تظاهر‌کنندگان از پا نمی‌نشینند پس ما هم باید ادامه دهیم».

سرانجام میلوشویچ در برابر فشار مردم کوتاه آمد و نتایج انتخابات را پذیرفت. به مرور زمان ماجرای پرچم فراری تبدیل به افسانه‌ای با قصه‌ها و روایت‌های گوناگون درباره آن شد.

یکی از این قصه‌ها این بود که شرکت فراری به ایگور بالمازوویچ یک خودرو جایزه داده است.

او با لبخندی بر لب می‌گوید: «بله، این موضوع حقیقت دارد اما یک اتومبیل اسباب‌بازی بود».

این ماجرا در سال ۱۹۹۷ پس از حضور کانال تلویزیونی ایتالیایی در صربستان و تهیه گزارشی از حضور این پرچم در تظاهرات بود.

«شرکت فراری هدایایی فرستاد، چند کتاب، کلاه و دو اتومبیل اسباب‌بازی و نامه‌ای از مدیر شرکت که نوشته بود مایل به دیدار با من است ولی ما هرگز همدیگر را ملاقات نکردیم».

کشور در اعتراض

در دهه‌های پس از آن پرچم فراری در تمام اعتراضات مهم صربستان حضور داشته است. از تظاهرات سال ۲۰۰۰ که باعث سرنگونی میلوشویچ شد تا تظاهرات اخیر که ضد رئیس‌جمهور ووچیچ است.

حزب ووچیچ، حزب ترقیخواه صربستان، در سال ۲۰۲۳ توانست ۴۷ درصد آرای مجلس را کسب کند و در انتخابات محلی هم در همان سال به پیروزی رسد و به قدرت یکپارچه دولتی دست پیدا کند. هرچند ووچیچ می‌گوید تلاش می‌کند صربستان را در مسیر پیوستن به اتحادیه اروپا پیش ببرد اما منتقدان او را متهم به اقتدار‌گرایی و استبداد و زیر پا گذاشتن اصول دموکراسی و فساد می‌کنند.

در پی سقوط سقف ایستگاه قطار در نووی‌ساد چند مقام دولتی دستگیر شدند از جمله وزیر سابق ساخت‌و‌ساز و مسکن اما بسیاری از مردم این اقدامات را کافی نمی‌دانند.

ووچیچ منکر هرگونه اقدام نادرستی است و می‌گوید تظاهر‌کنندگان در تلاش برای بی‌ثباتی دولت هستند و نیرو‌های خارجی را به دست داشتن در تظاهرات متهم می‌کند.

اما تظاهر‌کنندگان همچنان پیش می‌تازند. دانشجویان به ائتلاف بزرگ بازیگران، وکلا، استادان دانشگاه، آموزگاران و کشاورزان پیوستند.

بنا بر نظر‌سنجی گروه پژوهشی مستقل مرکز پژوهش و شفافیت و پاسخگویی ۶۱٪ از شهروندان صربستان از تظاهرات حمایت می‌کنند.

پرچمی برای آینده

یک بار دیگر پرچم فراری به عرصه خیابان‌ها بازگشته است و برای بسیاری مشاهده آن یادآور خاطرات دیرین است.

بالمازوویچ می‌گوید:«وقتی من و همسرم پرچم را در تظاهرات اخیر بیرون بردیم مردم دور ما جمع شدند و عکس گرفتند. مردی حتی از من خواست تا پرچم را ببوسد».

«بعضی از من می‌پرسیدند این همان پرچم اصلی و قدیمی است و من به آنها می‌گفتم بیایید و از نزدیک سوراخ‌هایی که بر اثر وزش باد بر آن ایجاد شده است را ببینید».

تظاهر‌کنندگان جوان که پس از اولین حضور پرچم در اعتراضات متولد شده‌اند آن را در آغوش می‌گرفتند و عزیز می‌داشتند. بعضی از آنها پرچم‌های مشابهی به تظاهرات آورده بودند.

این موضوع برای بالمازوویچ اهمیتی ندارد. او می‌گوید:«آنها روح این کار را زنده نگه می‌دارند».

اکنون به معنای واقعی کلمه مشعل به دست جوان‌ها رسیده است. در ماه آوریل گروهی از دانشجویان سفر ۱۳۰۰ کیلومتری خود را به سوی استراسبورگ، مقر اتحادیه اروپا شروع کردند تا توجه جهانی را به بحران صربستان جلب کنند. نیکولا بوکا، فرزند‌خوانده ۲۱ ساله بالمازوویچ هم در میان آنهاست.

بوکا در زمان کوتاه استراحت در میان رکاب‌ زدن می‌گوید: «وقتی اعتراضات شروع شد من شیفته داستان پرچم شدم. پدرم به من گفت پدر تعمیدی من برای اولین بار این پرچم را به اعتراضات برده است».

بوکا که پرچم را در کوله‌پشتی خود همراه دارد آن را نماد تداوم و اراده می‌داند و می‌گوید:«بعضی از مردم هنوز تردید دارند اما من به آنها می‌گویم این همان پرچم اصلی است».

در آرزوی بازنشستگی

بالمازوویچ نمی‌داند چه زمانی سرانجام پرچم می‌تواند آرام گیرد. او امیدوار است که این زمان به زودی از راه برسد.

او می‌گوید: «آنچه بیش از همه مهم است این است که دانشجویان بیدار شده‌اند. آنها از پشت صفحه‌های نمایش و کتاب‌ها بیرون آمده‌اند و به قدرت واقعی خودشان پی برده‌اند و این شگفت‌‌انگیز است».

او در آرزوی روزی است که دگرگونی حقیقی پدید آید و داد‌خواهی قربانیان نووی‌ساد و به دنبال آن برقراری حکمرانی قانون فرا رسد.

او به بی‌بی‌سی صربستان می‌گوید: «وقتی چنین زمانی فرا رسد پرچم را به دیوار آویزان می‌کنم و می‌گویم دیگر تمام شد».

گرچه هنوز اسب راهوار در خیابان‌های بلگراد می‌تازد و اعتراضات دانشجویان سراسر صربستان را به حرکت واداشته است.