مبارزه علیه ممنوعیت تحصیل دختران از سوی طالبان؛ معلمی که از بریتانیا دست به کار شد

حدود سه ماه است که طالبان قدرت را در افغانستان به دست گرفته‌اند؛ گروهی که با یک دستور بسیاری از دختران دانش‌آموز را خانه‌نشین کرده‌اند. دختران مقطع متوسطه به جز در چند ولایت محدود اجازه رفتن به مدرسه/مکتب را ندارند و زنان به جز در مشاغل ضروری اجازه ندارند به سر کار بروند.

فعلا نه اعتراض‌های زنان و دختران در داخل نظر طالبان را عوض کرده و نه فشارها از خارج از کشور. همزمان با آغاز قدرت‌گیری طالبان در تابستان گذشته و اعمال محدودیت‌ها بر دختران، ایده‌ای در ذهن یک زن افغان ساکن بریتانیا جرقه زد که می‌تواند سرنوشت صدها دختر افغان را تغییر بدهد.

آنجلا غیور به فکر راه اندازی مدرسه‌ای آنلاین برای دختران محروم از تحصیل افتاد. "مدرسه آنلاین هرات" که او کارش را با یک پست اینستاگرامی شروع کرد، حالا حدود هزار دانش‌آموز و بیش از ۴۰۰ معلم داوطلب دارد.

زمانی که جنگ داخلی افغانستان در دهه نود میلادی آغاز شد، آنجلا فقط هشت سال داشت. خانواده‌اش که ساکن هرات در غرب کشور بودند با شروع جنگ به ایران فرار کردند. او در پنج سال اول اقامتشان در ایران به دلیل آنکه خانواده‌اش با ویزای موقت آنجا بودند، اجازه رفتن به مدرسه را نداشت.

آنجلا می‌گوید: "در آن زمان این مساله‌ای کاملا عادی بود که کودکان افغان که خانواده شان به ایران گریخته بودند به دلیل نداشتن مدارک لازم اقامت، از رفتن به مدرسه محروم بودند. کسانی که یا پناهجو بودند یا با ویزای موقت آنجا ساکن بودند."

آنجلا حالا ساکن شهر ساحلی برایتون در بریتانیاست. فرسنگ‌ها دور از کشور مادری‌اش و همینطور از ایران. اما هرگز خاطرات آن دوران را فراموش نمی‌کند.

او می‌گوید پدرش بالاخره بعد از پنج سال و زمانی که او ۱۳ ساله بود، توانست با دوندگی بسیار مدارک مورد نیاز را تهیه کند و آنجلا اجازه رفتن به سر کلاس را پیدا کرد.

آنجلا که خودش پنج سال درد و رنج محرومیت از تحصیل را چشیده بود، بعد از رفتن به مدرسه به ذهنش رسید برای کودکان افغان محروم از تحصیل ساکن ایران کاری بکند؛ کودکانی که در اطرافش کم نبودند.

پدر آنجلا در ایران باغبان بود. آنجلا هر روز که از مدرسه بر می‌گشت کودکان افغان را در باغ جمع می‌کرد و به آنها سواد خواندن و نوشتن یاد می‌داد. در آن زمان او حدود ۱۴ دانش‌آموز داشت.

آنجلا سال‌ها بعد و پس از برگشت خانواده‌اش به افغانستان، تحصیلاتش را در هرات ادامه داد و توانست معلم مقطع متوسطه شود.

او ۱۲ سال پیش تصمیم به مهاجرت گرفت، ابتدا راهی هلند شد و سپس به بریتانیا مهاجرت کرد.

او تجربه چند مهاجرت و خانه‌به‌دوشی را دارد، از این کشور به آن کشور رفته اما یک دغدغه همیشه با او مانده، دغدغه تحصیل و آموزش.

آنجلا می‌گوید: :"مشاهده رویدادهایی که در افغانستان در حال اتفاق افتادن بود، برام خیلی دردناک بود. اینکه می‌دیدم پیشرفت‌هایی که در سال‌های گذشته در زمینه تحصیل دختران رخ داده است، دارد به یکباره از بین می‌رود."

طالبان ادعا می‌کنند محدودیت‌هایی که برای آموزش دختران و کار کردن زنان وضع کرده‌اند "موقتی" است و آنها می‌خواهند اطمینان کسب کنند که شرایط برای برگشت زنان و دختران به کار و تحصیل فراهم شده است.

برای آنجلا اما همه این اتفاقات زنده شدن خاطرات خانه‌نشینی خودش و نرفتن به مدرسه بود.

برای همین به فکر تاسیس "مدرسه آنلاین هرات" افتاد. او یک روز پستی در اینستاگرام گذاشت و از معلمان برای آموزش دختران بازمانده از تحصیل درخواست کمک کرد.

آنجلا می‌گوید: "دوستان زیادی پستم را به اشتراک گذاشتند. یکی دو تا اکانت‌های ایرانی فعال در زمینه حقوق زنان پستم را بازنشر کردند و همین باعث شد درخواستم را افراد بیشتری ببینند. نتیجه اش این شد که حالا حدود ۴۰۰ معلم به صورت داوطلبانه با ما همکاری می‌کنند."

بیشتر معلمانی که با آنجلا همکاری می‌کنند، از داخل ایران هستند. معلمانی که بین دو تا حتی هشت ساعت از وقتشان در روز را در اختیار مدرسه آنلاین می‌گذارند.

حالا "مدرسه آنلاین هرات" بیش از ۱۷۰ کلاس مختلف برگزار می‌کند. کلاس‌ها در ابتدا در کانال تلگرام برگزار می‌شوند اما چگونگی ادامه آن به نظر معلمان بستگی دارد، مثلا اینکه می‌خواهند آیا کلاس‌ها را از طریق اسکایپ یا اپلیکیشن زوم برگزار کنند یا در همان کانال‌های تلگرام ادامه بدهند.

آنجلا با اشاره به اینکه "احساس می‌کنم این کار نتیجه همه دردها و تجربه هایم است" اضافه می‌کند: "شعار ما در این مدرسه این است: قلم به جای اسلحه."

بارقه‌ای از امید

"مدرسه آنلاین هرات" حدود هزار دانش آموز دارد. یکی از آنها نسرین ۱۳ ساله ساکن کابل پایتخت افغانستان است.

او با چهار خواهر و پدر و مادرش زندگی می‌کند.

با قدرت گرفتن طالبان هر چهار خواهر از تحصیل در مدرسه و دانشگاه محروم شدند. دو خواهر بزرگش منتظر باز شدن در دانشگاه‌ها به روی دختران هستند و نسرین و خواهر دیگر منتظر رفتن به کلاس‌های درس در دبیرستان.

نسرین با ناراحتی می‌گوید: "همه رویاهایم با خاک یکسان شده. حتی اگر مدرسه‌ها باز شوند شرایط دیگر مثل گذشته نخواهد بود."

او اضافه می‌کند: "دلم می‌خواست روزی خلبان شوم اما هرگز به رویاهایم نمی‌رسم، چرا که طالبان اجازه نمی دهند که دختران خلبانی بخوانند."

برای دخترانی مثل نسرین اما "مدرسه آنلاین هرات" بارقه امیدی است.

نسرین همیشه دلش می‌خواست روزی به استانبول مهاجرت کند و به همین دلیل علاقه داشت زبان ترکی را یاد بگیرد.

حالا این مدرسه آنلاین فرصتی را برای او فراهم کرده تا زبان ترکی را یاد بگیرد. موضوعی که شاید در این شرایط دشوار امکان رویابافی دوباره را برایش فراهم می‌کند.

آینده‌ای نامعلوم

در هفته‌های اخیر طالبان اجازه داده‌اند که دانش‌آموزان دختر در مقطع متوسطه در پنج ولایت از ۳۴ ولایت افغانستان به سر کلاس‌های‍‌شان برگردند.

دختران در دانشگاه‌های خصوصی هم اجازه یافته‌اند به دانشگاه‌ها برگردند. برای نسرین و بسیاری از دختران شبیه او اما در همچنان بر همان پاشنه می‌چرخد. فعلا خانه‌نشین هستند و باید منتظر بمانند و ببینند طالبان چه تصمیمی می‌گیرند.

بسیاری از معلمان زن هم خانه نشین شده اند.

بر اساس تخمین های سازمان ملل متحد ۷۰ درصد معلمان در کابل را زنان تشکیل می‌دهند.

افغانستان پیش از حکومت طالبان هم مشکلاتش کم نبود، از جمله مشکلات ریشه‌دار دسترسی به آموزش و تحصیل.

بر اساس اطلاعات وزارت معارف افغانستان در سال ۲۰۱۹ میلادی، بیش از یک سوم جمعیت بالای ۱۵ سال این کشور بی‌سواد بودند.

به نظر می‌رسد حالا و با خانه‌نشینی شمار زیادی از دختران، این رقم بیشتر هم بشود.