تحولات افغانستان در آیینه مطبوعات ایران

با روی ‌کار آمدن مجدد امارت اسلامی طالبان در افغانستان، این روزها تحولات غیرمنتظره این کشور در رسانه‌های دولتی و غیردولتی ایران نیز بازتاب گسترده یافته است.

پرسش اصلی در اکثر روزنامه‌های اصلی ایران این است که حالا جمهوری اسلامی ایران از کدام دو جناح در افغانستان حمایت می‌کند، امارت اسلامی طالبان یا جبهه موسوم به مقاومت ملی به رهبری احمد مسعود؟

ایران در دوره گذشته امارات اسلامی طالبان روابط خوبی با آن‌ها نداشت و برعکس از حامیان ائتلاف شمال به رهبری احمد شاه مسعود بود. روابط ایران پس از کشته شدن دیپلمات‌های ایرانی به دست طالبان در مزارشریف به تنش‌های بیشتر انجامیده بود.

روزنامه آرمان ملی چاپ تهران در یک مقاله در باره تحولات افغانستان نوشته است که فضای عمومی و مجازی جامعه ایران نشان می‌دهد که مردم این کشور از جبهه مقاومت و احمد مسعود حمایت می‌کنند. این روزنامه توییت محمدعلی ابطحی فعال سیاسی اصلاح‌طلب این کشور را برجسته کرده است که در آن نوشته: "دقت کردید مردم و فرهیختگان ایران پشت مقاومت پنجشیر هستند و سیاست رسمی حکومت پشت طالبان. تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل".

آرمان ملی همچنین به اعتراضات اخیر مردمی در افغانستان پرداخته و نوشته است که "افغانستان همچنان آماج تغییر و تحولات است و از زمان تسلط طالبان مردم این کشور هنوز روی آرامش را ندیده‌اند. این در حالی است که طالبان دولت خود را که دولت انتقالی و موقت است اعلام کرده و کابینه را نیز معرفی کرده‌اند و در این راستا از بسیاری از کشورها برای حضور در معرفی حکومت جدید افغانستان دعوت کرده‌اند. امری که به جز روسیه هنوز هیچ کشور دیگری آن را اجابت نکرده و طالبان را به رسمیت نشناخته است".

روزنامه شرق در همین زمنیه گفتگویی را با محسن روحی‌‌صفت، دبیر سابق ستاد افغانستان در دولت ایران انجام داده و از او پرسیده که چطور سیاست ایران با همه کشورهایی که رقیب یا با برخی دشمن یا مخالف تهران است، تقریبا همسو و یکسان شده است؟

محسن روحی‌صفت به این روزنامه گفته است: "درباره جمهوری اسلامی و حمایت ‌نکردنش از پنجشیر، تصورم این است که یک شکاف رأی و تصمیم‌گیری در داخل ایران در قبال این موضوع هست که برخی از تحلیل‌ها و دیدگاه‌ها مبتنی بر این است که از آقای احمد مسعود حمایت شود و برخی دیدگاه‌ها نسبت به این موضوع منفی است".

او گفته است که "به نظر من سیاست توازن، بهترین سیاستی است که می‌توانیم در این زمینه داشته باشیم. ما هم باید با طالبان ارتباطاتی داشته باشیم که از هر‌گونه دشمنی با ما احتراز کند و هم با جبهه‌ای که در واقع دنباله تمدن ایران است، ارتباط قوی، محکم و معناداری داشته باشیم تا آنها بتوانند به حیات و بقای خودشان ادامه دهند و بتوانند در حکومت نیز تأثیرگذاری کافی را داشته باشند".

حسین شریعتمداری، مدیر مسئول و نماینده رهبر جمهوری اسلامی در موسسه کیهان، در یادداشتی در روزنامه کیهان، برخی اعضای جناح اصلاح‌طلب جمهوری اسلامی را متهم کرده است که در راستای منافع آمریکا در افغانستان عمل می‌کنند و انگیزه حمایت آنان از جبهه مخالف طالبان در پنجشیر رفع و رجوع شکست آمریکا در افغاستان است.

کیهان نوشته است که نکند همانگونه که "برخی سران طالبان با فرستادگان آمریکا فالوده می‌خورند و برنامه می‌ریزند، مدعیان اعتدال و اصلاحات در ایران هم نقش مشابهی را بازی می‌کنند."

این روزنامه افزوده است که "غربگرایان باید پاسخ دهند اگر جنگ را - حتی در موقعیت دفاعی- تخطئه می‌کنند، حالا چرا طرفدار ورود جمهوری اسلامی به خاک افغانستان و جنگ با طالبان شده‌اند؟"

کیهان نوشته است که "عقده ناگشوده آمریکا این است که ایران، خبط شوروی و آمریکا را در افغانستان تکرار کند و مثلا روزانه ٣٠٠ میلیون دلار (۹ میلیارد دلار در ماه/ ۱۰۸ میلیارد دلار در سال!) هزینه کند و این البته، غیر از خسارت‌های مستقیم جنگ" خواهد بود.

روزنامه دولتی ایران پیام توییتری محمدجواد ظریف، وزیر پیشین امور خارجه ایران را بازتاب داده است که نوشته: "بار دگر افغانستان شاهد یک فاجعه راهبردی است. ‏هیچ قدرت داخلی یا خارجی نتوانسته با زور بر این ملت غیور چیره شود. سه ابرقدرت این روش را آزمودند و با ذلت شکست خوردند. فرجام هر مدعی حکومت زورمحور جز این نخواهد بود.‏زمان آن است تا باز ورق برنگشته، فراگیری و مشارکت جمعی پذیرفته شود".

ایران در همین حال گفتگویی را با مارکوس پاپادوپولوس، تحلیل‌گر مسائل سیاسی و سردبیر مجله پولیتیکس فرست، انجام داده که وی گفته باور دارد "توافق پشت پرده و غیر رسمی میان بریتانیا و آمریکا با طالبان وجود داشته که آن‌ها تواستند در کابل پیشروی کنند و قدرت را به دست بگیرند. این تحلیل‌گر به ایرنا گفته است که در عوض "طالبان تعهد کرده‌اند که منافع اقتصادی و نفوذ استراتژیک واشنگتن و لندن در افغانستان حفظ شود".

روزنامه دنیای اقتصاد در مورد افغانستان مطلبی نوشته زیر عنوان "جعبه سیاه سقوط افغانستان".

آرش رئیسی‌نژاد، نویسنده و استاد روابط بین‌الملل دانشگاه تهران در گفت‌وگو با روزنامه دنیای‌اقتصاد تحولات شتابان افغانستان، خروج آمریکا، چگونگی شکل‌گیری طالبان، رویکرد بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی و راهبرد ایران را مورد تحلیل قرار داده است. این استاد دانشگاه گفته معتقد است که "افغانستان ورای آنکه چه نوع حکومتی بر آن حکمفرماست، همواره دچار سه مشکل هویتی دولت، نظام و ملیت بوده است".

آرش رئیسی‌نژاد به این روزنامه گفته است که "طالبان یک گروه قومی است تا یک گروه مذهبی". وی گفته است که معتقد است این گروه افغانستان را تنها برای خود می‌خواهند. رئیسی‌نژاد یکی از مهم‌ترین عوامل خروج آمریکا از افغانستان را عدم توان و اراده لازم برای فشار بر مسیر زمینی راه ابریشم نوین چین می‌داند. او در این گفت‌وگو همچنین به راهبرد بازیگران منطقه‌ای از جمله ایران پرداخته و تاکید کرده است که "حفظ احمد مسعود"، باید خط قرمز ایران در معادلات افغانستان باشد.

آرش رئیسی‌نژاد، به روزنامه دنیای اقتصاد گفته است که تاریخ طولانی استیلای یک قوم و تبعیض گسترده در زمینه حق مشارکت دیگر اقوام در این کشور باعث شده است که مثلث پشتون‌های غربگرا حاضر شدند کشور را به هم قوم خود یعنی طالبان بدهند اما با تاجیکان و هزاره‌ها در یک صف برای دفاع از کشور نایستند چرا که آنان افغانستان را تنها برای خود می‌خواهند.