چرا کابلی‌ها درحسرت برق شب را به روز می‌رسانند؟

یکی از شادمانی‌های خانواده‌های شهر کابل آمدن برق است. با توجه به مصرف صدها میلیون دلار در ۱۸ سال گذشته دولت قادر نشده که برق کافی به شهروندان پایتخت برساند. ساکنان کابل در روز کمتر از شش ساعت برق دارند.

نیاز شهر کابل، پایتخت افغانستان، در سال ۲۰۰۳میلادی حدود ۱۲۰ مگاوت برق برآورد شده بود. در آن زمان ۷۰ مگاوات برق در داخل افغانستان تولید می‌شد.

میزان تولید و نیازمندی به برق در این شهر بیشتر موازی هم بود. بعد از سقوط طالبان در سال ۲۰۰۱ و توسعه شهر، نیاز به انرژی در این شهر رشد صعودی یافت ولی منابع تامین آن همچنان محدود باقی ماند.

دولت در سال ۲۰۰۷ تصمیم گرفت که در کنار تولید برق از منابع آبی، کمبود برق کابل را با بکارگیری ژنراتورهای بزرگ دیزلی تامین کند، این کار برای دولت بسیار پرهزینه تمام شد.

حکومت افغانستان برای حل مشکل در سال ۲۰۰۸ میلادی۳۰۰ مگاوات برق از ازبکستان وارد کرد.

هزینه واردات برق هرچند که سرسام آور بود ولی دولت به فکر تولید برق از منابع داخلی نشد.

دو سال قبل وزارت انرژی و آب افغانستان اعلام کرد که این وزارت‌خانه برنامه دارد تا ۴ سال آینده از منابع تجدیدپذیر مانند آب، باد و نور خورشید حدود دو هزار مگاوات برق تولید و این کشور در تولید انرژی برق خود کفا خواهد شد.

هزینه تولید این مقدار برق شش میلیادر دلار اعلام شد و زمان آن چهار سال اعلام شد. این طرح نیز چندان عملی نشد، در حالی که افغانستان سالانه برای خرید برق از کشورهای همسایه خود ۲۷۰ الی ۳۲۰ میلیون دلار می‌پردازد.

براساس اعلام شرکت ملی برق افغانستان (برشنا) اکنون سالانه از کشورهای ایران، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان یک هزار مگاوات برق خریداری می‌شود.

برای انتقال برق از کشورهای آسیایی میانه به کابل دولت افغانستان تاکنون حدود ۸۰۰ میلیون دلار در ۱۷ سال گذشته هزینه کرده است.

در کنار واردات یک هزار مگا وات برق از خارج، تولید داخلی این کشور نیز بین ۲۸۰ الی ۳۲۰ مگاوات در سال اعلام شده است.

کل نیاز افغانستان به انرژی برق حدود دو هزار مگاوات تخمین می‌شود.

نه در تابستان برق داریم و نه در زمستان

در گذشته برق شهر کابل معمولا تنها در فصل سرما، با مشکل جیره‌بندی رو به رو می‌شد ولی درسال‌های اخیر در فصل بهار که میزان تولید داخلی بیشتر می‌شود، نیزمردم به برق مورد نیاز خود دسترسی ندارند.

افغانستان به شدت به برق وارداتی متکی است. ناامنی، کاهش آب در سدهای تولید برق و کاهش بارندگی در سال‌های اخیر باعث شده که تامین برق به چالش جدی برای حکومت افغانستان بدل شود.

علاوه بر اینها، شورشیان مخالف دولت نیز هر از چند گاهی با صدمه زدن به دکل‌های/پایه‌های انتقال برق، سبب قطع برق در ولایت‌های مختلف می‌شوند.

در کنار وارد کردن برق، این کشور نیروگاه‌های آبی خود را هم بازسازی و فعال ساخت. محمد گل خلمی، سرپرست وزارت انرژی و آب می‌گوید که با توجه به تمام این تلاش‌ها، به دلیل افزایش مصرف و نیازمندی، کمبود برق در افغانستان محسوس است.

آقای خلمی می‌گوید که مصرف برق در خانواده‌ها نامتوازن شده و آنان برای گرم کردن منازل از برق استفاده می‌کنند.

سرپرست وزارت انرژی و آب افغانستان گفت: "چالش جیره بندی (برق) در کابل زمانی مدیریت می‌شود که شرکت ملی برق(برشنا)، این وزارت و مردم مشکل را شناسایی کنند."

به گفته او برقی که در فصل زمستان برای شهروندان شهر کابل توزیع می‌شود، به اندازه برقی است که در فصل تابستان توزیع می‌شود. دلیل کمبود برق در زمستان استفاده مردم از برق برای گرم کردن خانه‌هاست.

دولت افغانستان برای تامین انرژی برق کابل در حال حاضر۲۷۰ مگاوات برق از کشورازبکستان وارد می‌کند.

هرچند که این مقدار برق برای تمام ولایت کابل در نظر گرفته شده ولی بیشتر در محدوده شهر کابل توزیع می‌شود.

یعقوب حیدری، والی کابل می‌گوید: توزیع و قیمت برق در کابل عادلانه نیست. برای ساکنان ولسوالی‌های کابل برق به یک پدیده "دست نیافتی" تبدیل شده است.

او با انتقاد از روند توزیع در کابل گفت که "برق کابل به سفارش وکیل یا مقام توزیع نشود، برق کابل عادلانه توزیع نشده است". به گفته او مردم در روستاها و ولسوالی‌های کابل برای روشنای از چراغ نفتی استفاده می‌کنند.

کمبود برق حل شدنی نیست

افزایش نیاز روز افزون به انرژی اکنون این سوال را مطرح کرده که چه زمان مشکل برق کابل حل و جیره بندی در این شهر پایان می‌یابد.

مسئولان شرکت برشنا در پاسخ به این سوال می‌گویند: "تولید برق آبی در داخل به دلیل خشکسالی‌های پی‌هم کاهش یافته و تولید برق حرارتی نیز به دلیل هزینه بالای آن دشوار است."

وکیل ناصری، رئیس اجرایی شرکت برشنا درباره اینکه امکان افزایش میزان برق وارداتی برای حل مشکل بی‌برقی وجود دارد؟ گفت که کابل‌های/لین‌های انتقال برق ورادتی نیز ظرفیت‌ مشخص دارند و افزایش برق واراتی بیشتر از ظرفیت این خطوط، می‌تواند خطرناک باشد.

شرکت برشنا، مسئول اصلی توزیع برق در افغانستان است، این شرکت نیازمندی شهر کابل را ۶۷۰ مگاوات می‌داند و می‌گوید که اکنون ۴۴۰ مگاوات برق به شهروندان کابل توزیع می‌شود.

افزایش مصرف و کاهش قابل ملاحظه توزیع برق باعث شده که خیلی از شهرندان افغانستان بخصوص شهروندان کابل به ستوه آمده‌اند.

عارفه یکی از ساکنان کابل می‌گوید که بی‌نظمی و قطع برق کابل زندگی عادی او و خانواده‌اش متاثر کرده است، می‌گوید که "شب برق نیست، ما درس خوانده نمی‌توانیم، وسایل برقی قابل استفاده نیست".

برق کابل از کجا تامین می‌شود؟

شرکت برشنا پس از مواجه با کمبود برق در زمستان راه حل را نوبتی کردن برق کابل دانسته است.

این شرکت می‌گوید که برای تامین روشنایی شهر کابل حدود ۲۷۰ مگاوات از ازبکستان وارد می‌کند. میزان تولید برق از نیروگاه‌های آبی نغلو، ماهی‌پر و سروبی در شرق کابل به هفتاد مگاوات می‌رسد و حدود ۷۰ میگاوات برق نیز از نیروگاه حرارتی تولید می‌شود.

افغانستان به شدت به برق وارداتی وابسته است و ۷۷ درصد برق افغانستان از کشورهای تاجیکستان، ازبیکستان، ترکمنستان و ایران وارد می‌شود.

میزان تولید برق تولید شده در داخل افغانستان نیز حدود ۱۹ درصد از نیازمندی این کشور را تامین می‌کند. چهار درصد از تولید داخلی از طریق نیروگاه حرارتی و انرژی تجدید پذیر و بقیه نیز در نیروگاه های آبی تولید می‌شود.

مسئولان شرکت برق افغانستان دو سال قبل اعلام کرده که بود که با واردات برق تازه از ترکمنستان با ظرفیت بالا و فعال شدن برق آفتابی در سد نغلو، مشکل جیره‌بندی برق در شهر کابل تا ختم ۲۰۱۸ "کاملا حل خواهد شد". ولی این وعده نیز تحقق نیافت و شهروندان شهر کابل همچنان در حسرت داشتن برق کافی ماندند.