چطور می‌توان نشانه‌های تقلب در انتخابات را تشخیص داد؟

الیزابت بلانت انتخابات زیادی را در آفریقا از نزدیک رصد کرده است؛ هم به عنوان خبرنگار بی‌بی‌سی و هم در مقام ناظر انتخابات. او در این یادداشت، شش نشانه از تقلب در انتخابات را توضیح می‌دهد.

تعداد رأی‌دهندگان بیش از حد است

فقط یک لحظه توجه کنید، ببینید چند درصد از مردم در انتخابات شرکت کرده‌اند. امکان ندارد، هیچ‌وقت در یک انتخابات آزاد، ۹۸٪ یا ۹۹٪ واجدان شرکت نمی‌کنند. اصلاً جور در نمی‌آید!

در گابن، رأی‌ دادن اجباری است. البته بر اساس قانون، اجباری است، اما اگر شهروندان رأی ندهند، آن‌ها را مجازات نمی‌کنند. ولی حتی در استرالیا هم که در صورت عدم شرکت در انتخابات مجازات‌هایی برای افراد در نظر گرفته شده، درصد شرکت‌کنندگان از ۹۰ تا ۹۵٪ بیشتر نمی‌شود.

عملاً امکان ندارد که همه واجدان در انتخابات شرکت کنند؛ دلیل اصلی‌اش هم این است که فهرست واجدان هیچ‌وقت ۱۰۰٪ به‌روز نمی‌شود.

حتی اگر هیچ‌کس هم مریض نشود یا به مسافرت نرود، به هر حال از دنیا که می‌رود. رأی‌دهندگان جدید تمایل پیدا می‌کنند تا نام خود را به فهرست واجدان اضافه کنند. منتها هیچ‌کس چندان میلی ندارد که اسم کسانی را که از دنیا رفته‌اند پاک کند؛ و به همین دلیل، به مروز زمان، به تعداد این رأی‌دهندگان ناموجود اضافه می‌شود.

یک بار انتخاباتی را در دلتای رود نیجر پوشش می‌دادم. تعداد شرکت‌کنندگان در بعضی از مناطق بیش از ۱۲۰٪ اعلام شده بود. یکی از مقامات محلی به من اطمینان داد که "افرادی که در این مناطق زندگی می‌کنند بسیار در شرایط خوبی هستند و از ذهنیت مدنیِ بالایی برخوردار هستند". ولی وقتی در منطقه یا حوزه‌‌ای انتخاباتی، درصد شرکت‌کنندگان بالای ۱۰۰٪ باشد، نشانه بسیار بدی است و باید انتخابات را ابطال و انتخابات مجددی برگزار کرد.

درصد بالای شرکت‌کننده در حوزه‌ها یا مناطقی خاص

درصورتی‌‌که آمار اعلام شده در مورد تعداد شرکت‌کنندگان یک منطقه تفاوت فاحشی با تعدادِ شرکت‌کنندگانِ منطقه دیگری داشته باشد، باید این را زنگ خطری برای امکان تقلب دانست، حتی اگر آمار مربوطه عملاً ممکن و معقول باشد.

چرا باید در یک منطقه مشخص یا در یک حوزه رأی‌گیری خاص ۹۰٪ واجدین شرکت کنند ولی در بیشتر حوزه‌های دیگر تعداد شرکت‌کنندگان کمتر از ۷۰٪ باشند؟

قطعاً یک جای کار خراب است، به خصوص اگر شرکت‌کنندگان به حوزه یا منطقه‌ای تعلق داشته باشد که از یک نامزد یا حزب خاص طرفداری می‌کند.

تعداد زیاد آراء باطله

راه‌های ظریف و پیچیده‌ دیگری نیز هست که با پایین آوردن یا بالا بردن تعداد آراء، در انتخابات تقلب می‌کنند.

حواس‌تان به تعداد آرایی که باطل اعلام می‌شود باشد. حتی در کشورهایی که نرخ سواد در آن‌ها پایین است، معمولاً آرای باطله از ۵٪ بیشتر نمی‌شود.

تعداد بالای آرای باطله می‌تواند به این معنا باشد که مسئولین برگه‌های رأی را در صورتی که کوچکترین ایرادی در آن‌ها باشد و حتی اگر نیت رأی‌دهنده کاملاً روشن باشد باطله اعلام می‌کنند تا رأی مخالفان خود را سرشکن کنند.

تعداد آراء از تعرفه‌‌‌ها بیشتر باشد

وقتی رأی‌گیری به پایان می‌رسد، پیش از آن‌که صندوق‌های یک حوزه را باز کنند، مسئولان برگزارکننده انتخابات معمولاً وارد مرحله پیچیده و نسبتاً طولانی طبقه‌بندی آراء می‌شوند.

اول تعداد تعرفه‌هایی را که صبح پیش از شروع رأی‌گیری دریافت کرده‌اند می‌شمارند، بعد تعداد برگه‌های باقی‌مانده را، و سپس تعداد برگه‌هایی را که پاره یا ضایع شده‌اند. نتیجه این شمارش تعداد برگه‌هایی را که باید درون صندوق‌ها باشد در اختیار آن‌ها می‌گذارد. این عدد باید با تعداد کسانی که در آن حوزه شرکت کرده اند یکی باشد.

وقتی صندوق‌ها را باز کردند، اولین وظیفه شمارندگان، قبل از آن‌که تعداد آراء نامزدها را بشمارند، این است که تعداد کاغذهای درون صندوق را بشمارند.

اگر این اعداد با هم مطابقت نداشتند، حتماً اشتباهی صورت گرفته است. و اگر تعداد برگه‌های درون صندوق از تعداد تعرفه‌ها بیشتر باشد، به احتمال بسیار زیاد، کسی به اصطلاح صندوق‌ها را "پر" کرده است. این نکات شواهد و دلایلی کافی به دست می‌دهند تا نتایج ابطال و انتخابات مجددی برگزار شود.

نتایجی که همخوانی ندارند

تلفن‌های همراه، روند انتخابات را بسیار شفاف‌تر از پیش ساخته‌اند.

امروزه نمایندگان نامزدها، ناظرین و حتی در مواردی رأی‌دهندگان اجازه می‌یابند تا بر روند سرشماری آراء نظارت داشته باشند و با تلفن‌های همراه خود از برگه‌هایی که نتایج در آن نوشته شده عکس بگیرند.

به این ترتیب، در صورتی که نتایجی که در مراحل بعدی توسط کمیته انتخابات اعلام می‌شود با آمار و ارقام آن‌ها همخوانی نداشته باشد، آن‌ها اسناد و مدارک دقیق و معتبری از آراء حوزه‌های خود در اختیار دارند.

به عنوان نمونه، در جنوب شرق توگو، نمایندگان یکی از احزاب محلی به من گفتند که در سال ۲۰۰۵ بر سرشماری آراء نظارت می‌کردند و نتیجه را هم تأیید کردند؛ حتی دیدند که مقام مسئول محل را به سمت پایتخت ترک کرد و برگه‌های امضا شده و به تأیید رسیده را با خود برد. منتها نتایجی که بعدتر از رادیو اعلام شد با آن‌چه آن‌ها دیده بودند فرق می‌کرد.

همین اتفاق در سال ۲۰۱۱ در استان کاتانگا، جنوبی‌ترین استان جمهوری دموکراتیک کنگو، پیش آمد. نتایجی که از رادیو اعلام شده بود با آمار و ارقامی که ناظران بین‌المللی در حوزه‌های رأی‌گیری ثبت کرده بودند فرق می‌کرد.

به هر حال، این نوع از شفافیت تنها زمانی مؤثر است که در اعلام رسمی نتایج، اعداد و ارقام دقیقِ مراکزِ مختلفِ رأی‌گیری ذکر شود. یکی از مشکلات انتخابات اخیر گابون نیز همین نکته بوده است.

تأخیر در اعلام نتایج

در پایان باید به نکته‌ای اشاره کنم که لزوماً نشانه تقلب نیست، ولی معمولاً شائبه آن را ایجاد می‌کند.

کمیته‌های انتخاباتی، به خصوص در آفریقا، گاهی برای اعلام نتایج رسمی انتخابات به زمان زیادی نیاز دارند. البته شبکه‌های ناظران محلی و احزاب سیاسی، نتایج و آمارهای انتخابات را که نمایندگان‌شان از طریق تلفن‌های همراه خود برای‌شان می‌فرستند محاسبه می‌کنند و در نتیجه، پیش از آن‌که فرایندهای پیچیده سیاسی به پایان برسد، تصورِ نسبتاً روشنی از نتیجه انتخابات دارند.

با همه این اوصاف، اعلام رسمی نتایج زمان می‌برد، به خصوص در کشورهایی که سیستم‌های ارتباطی و مخابراتی ضعیفی دارند. استفاده از سیستم‌های مدرن و الکترونیک مخابراتی نیز لزوماً شرایط را بهتر نکرده است.

در بعضی موارد، مثل انتخابات سال گذشته در مالاوی، استفاده از این سیستم‌های جدید مخابراتی مهارت‌‌های زیادی را می‌طلبد و در نتیجه می‌تواند به تأخیر بیشتری در اعلام نتایج دامن بزند. در این مورد خاص، مقامات در نهایت مجبور شدند نتایج را به همان شیوه‌های قدیمی مخابره کنند، به این ترتیب که آراء را در پاکت‌هایی گذاشتند و با همراهی و نظارت پلیس به پایتخت بردند. البته به همین دلیل، اتهامات و شایعاتی نیز در مورد تقلب مطرح شده بود.

شکی نیست که تأخیر در اعلام نتایج خطرناک است و به شایعات درباره «دستکاری» در انتخابات و افزایش تنش دامن می‌زند؛ با این حال نباید تأخیر را سندی قطعی دال بر تقلب در انتخابات دانست.