چلپاسه؛ رامشگران ژاپنی موسیقی افغانستان

زمانی‌که برای اولین‌‌بار یکی از دوستان کئیچی ساتو، خبرنگار، برایش از اردوگاه پناهجویان افغان در پاکستان ربابی خرید و آن‌را به توکیو در ژاپن آورد، او با یک آلت موسیقی آشنا شد که پیش از این هیچ‌گاه آن را ندیده بود.

کئیچی ساتو که خود گیتارنواز حرفه‌ای است و در گروه‌های راک و پاپ در ژاپن گیتار می‌نوازد، می‌گوید که پیش از آن در زمان دانشجویی در دانشگاه با عود عربی آشنا شده بوده و نواختن عود را آموخته بوده و با برخی از گرو‌ه‌های اهل خاورمیانه در ژاپن عود می‌نواخته است.

اما رباب متفاوت بود، کئیچی ساتو حتی کوک کردن آن‌را هم بلد نبود. این بود که او در پی آموختن این آلت موسیقی جادویی برآمد.

جستجو در سایت‌های اینترنتی مانند یوتیوب، دنیای موسیقی افغانستان را بر روی او گشود. کئیچی ساتو آهنگ‌هایی را که می‌شنید با همسرش چی‌ساتو یاگی شریک می‌ساخت؛ و در این مسیر همسرش هم با نغمه‌‌های افغانی آشنا شد.

کئیچی ساتو می‌گوید نغمه‌های آهنگ‌های افغانی او را شیفته خود ساخت چون خیلی زیبا بود و او در صدد یافتن تصنیف این آهنگ‌ها برآمد. او برخی‌ آهنگ‌ها را از روی نوار و لوح‌های فشرده و برخی‌ها را از روی یوتیوب می‌شنید و تصنیف‌های آن‌ها را می‌نوشت تا یاد بگیرد.

این زوج هنرمند می‌گویند که آنها گاهی برای فهم تصنیف آهنگ‌های افغانی از دوستان افغان خود در ژاپن نیز کمک می‌گیرند.

با آشنایی با موسیقی افغانستان چی‌ساتو یاگی دلبسته زبان فارسی (که در افغانستان به آن فارسی‌دری نیز می‌گویند) نیز شد و تصمیم گرفت تا فارسی را بیاموزد تا به معنای آهنگ‌های افغانی نیز پی ببرد.

او اکنون زبان فارسی می‌آموزد و قدری هم می‌تواند حرف بزند. او همچنین یادگیری زیربغلی/تنبک را نیز شروع کرد تا در کنسرت‌ها در کنار آوازخوانی، همسرش را نیز با زیربغلی همراهی کند.

اما چی‌ساتو چون زیر بغلی ندارد در عوض ساز‌های افغانی‌را با تنبک ایرانی می‌نوازد. این دو هنرمند معمولا‌ با رباب و زیربغلی/تنبک آهنگ‌های افغانی را اجار می کنند. اما موسیقی افغانی آنها تنها به موسیقی فارسی افغانستان محدود نماند.

دیری نگذشت که آنها راه خود را به موسیقی پشتوی افغانستان نیز باز و اکنون چی‌ساتو نه تنها به زبان فارسی آهنگ‌های افغانی را می‌خوانند بلکه آهنگ‌های پشتو را نیز اجرا می‌کند.

اسم غیرمتعارف برای یک گروه موسیقی سنتی

در مواجهه با گروه چلپاسه آنچه در ابتدا بیش ازهمه توجه مخاطبان افغان را جلب می‌کند، اسم این گروه موسیقی است؛ چلپاسه.

چلپاسه که در ایران به آن مارمولک می‌گویند خزنده حشره‌خواری است که در میان برخی از مردم افغانستان به عنان موجودی ناخوش‌آیند و چندش‌آور شناخته می‌شود.

وقتی از این زوج هنرمند در مورد نام گروه‌شان پرسیدم گفتند که آنها یک لغت‌نامه فارسی دری-انگلیسی دارند و یکی از روز‌ها زمانی‌که آن‌ را به منظور آموزش ورق می‌زدند با واژه "چلپاسه" مواجه شدند.

آنها می‌گویند این واژه خیلی خوش آهنگ بود. در ضمن آنها می‌گویند در زبان ژاپنی به چلپاسه "یموری" گفته می‌شود که به معنی نگهبان خانه است.

آنها می‌گویند "چلپاسه‌ها حشرات مضر را می‌خورند و به نحوی نگهبانان زمین ما هستند. ما ژاپنی‌ها چلپاسه‌ها را دوست داریم اما می‌دانیم برخی از افغان‌ها دوست ندارند و از ما می‌پرسند چرا برای نام گروه‌تان یک اسم زشت و چندش‌آور را انتخاب کرده‌اید. چون اسم چلپاسه در میان افغان‌ها خوش‌آیند نیست، اما ما چلپاسه‌ها را دوست داریم."

با تشکیل گروه چلپاسه این هنرمندان با لباس‌های سنتی افغانستان در محافل متعدد رسمی و غیررسمی در توکیو و دیگر شهر‌های ژاپن حضور یافتند.

آنها برای مردم ژاپن و گاهی هم برای افغان‌های مقیم آن کشوراز جمله دانشجوان افغان، آهنگ‌های افغانی می‌خوانند. کئیچی ساتو و چی‌ساتو یاگی می‌گویند که در محافل سفارت افغانستان در روز استقلال افغانستان و مراسم تجلیل از نوروز رفتیم و موسیقی افغانی نواختیم.آنها در حضور حامد کرزی، رئیس جمهوری سابق افغانستان، عمرخان مسعودی رئیس موزیم (موزه) ملی افغانستان و گل‌زمان هنرمند سرشناس پشتون کنسرت اجرا کردند.

چی‌ساتو یاگی می‌گوید: "زمانی که استاد گل‌زمان به ژاپن آمد با او کنسرت مشترک داشتیم، استاد گل‌زمان برای من چند ریتم/راگ زیر بغلی را یاد داد."

چی ساتو همچنین این حرف عمر‌خان مسعودی را الگوی کار فرهنگی خود قرارداده است: "یک ملت تا زمانی زنده می‌ماند که بتواند فرهنگ و زبان خویش‌را زنده نگه‌دارد"؛ جمله‌ای که بر روی سنگی در مقابل موزیم ملی افغانستان در کابل نیز حک شده است.

این زوج هنرمند می‌گویند که چون افغانستان، فرهنگ افغانستان و مردم افغانستان را دوست دارند، آنها هم می‌خواهند در حفظ و ترویج میراث موسیقایی افغانستان سهمی داشته باشند.

آرزوی سفر به افغانستان

کئیچی ساتو چهار سال پیش به افغانستان سفر کوتاهی داشت و توانست با خود آلات موسیقی افغانستان مانند تنبور،دوتار، غجک و رباب را به ژاپن ببرد. اما چی ساتو هرگز به افغانستان نیامده و می گوید که افغانستان را تنها از طریق کتاب‌ها ، آهنگ‌ها و اخبار می‌شناسد.

این زوج آرزو دارند که روزی به افغانستان بروند و به مردم افغانستان کنسرت اجرا کنند. آنها می‌گویند: "دوست داریم به مردم افغانستان موسیقی افغانی به سبک ژاپنی اجرا کنیم و بیبینیم که آنها در مورد کار ما چه فکر می‌کنند."

این زوج هنرمند همواره تلاش می‌کنند با برگزاری محافل متعدد، فرهنگ افغانستان را در ژاپن ترویج کنند. در این اواخر گروه موسیقی آنها بزرگ‌تر شده و شمار دیگری از هنرمندان ژاپنی را هم تشویق کرده‌اند تا آلات موسیقی افغانستان را بنوازند.

اکنون در برخی از کنسرت‌های آنها علاو بر خودشان، نوانده‌های دیگر با نی، آرمونیه (هارمونیه) و چند نفر از دختران ژاپنی با لباس‌های افغانی در میدان رقص آنها را همراهی می‌کنند.

با آنکه می‌گویند که مردم ژاپن خیلی با موسیقی افغانستان آشنایی ندارند. تنها افراد کهنسالی که در گذشته‌های دور قبل از درگیرهای در این کشور به عنوان گردشگر به افغانستان رفته اند قدری با موسیقی و فرهنگ افغانستان آشنایی دارند بقیه مردم تنها از طریق خبر‌ها افغانستان را شناخته اند و چیز زیادی در مورد موسیقی و فرهنگ افغانستان نمی‌دانند.

اما کئیچی ساتو و چی‌ساتو یاگی تلاش می کنند از افغانستان چهره متفاوتی برای ژاپنی‌ها ارائه کنند.

اعضای گروه چلپاسه در واقع سفیران غیررسمی فرهنگ و هنر افغانستان و مداح‌های بی‌صله (افتخاری) این کشور جنگ‌زده در ژاپن هستند.