تغییر مسیر اخراج پناهجویان افغان از ایران؛ مسیری خطرناک و پرهزینه

مقام‌های محلی در هرات می‌گویند مدتی است که دولت ایران شهروندان افغانستان را که فاقد اسناد قانونی کار و اقامت در آن کشور هستند به جای مرز اسلام قلعه در هرات، از طریق نیمروز به صورت گروهی از مرز رد می‌کند.

آنان می‌گویند تغییر مسیر انتقال افراد رد مرزی مشکلات فراوانی به وجود آورده است.

کمبود امکانات پذیرایی در نیمروز و ناامن و پرهزینه بودن مسیر نیمروز تا دیگر ولایات شمال‌غربی افغانستان از دلایل اعتراض مقام‌های افغان به این تغییر بوده است.

عزیز احمد، مردی که با خانواده شش نفری‌اش به طور قاچاق راهی اروپا بود در جریان سفر در مرز ترکیه گرفتار پلیس ایران شد و بعد شهر به شهر تا نیمروز در جنوب‌غرب افغانستان انتقال یافت و از آنجا رد مرز (اخراج) شد.

او می‌گوید: "ما را مشهد آوردند. از مشهد و اردوگاه سفید سنگ تا هرات یک قدم راه است. می‌توانستند از این راه ما را رد مرز کنند اما ما را به زابل زاهدان بردند. من چهار تا بچه دارم. یکی حتی شیرخوار است. (مامور ایرانی) بالا می‌شد، می‌گفت کرایه همین کودک شیری را باید ۶۵ هزار تومان بدهی، می‌گفتم این کودک خردسال است و کرایه ندارد. می‌گفت نه حتما باید بپردازی."

عزیز احمد ممکن است اثرات منفی این سفر پرمخاطره و پر دردسر را تا مدتها احساس کند.

کمپ انصار در شمال‌شرق شهر هرات از طرف ریاست امور مهاجرین برای پذیرایی کوتاه مدت از مهاجرانی ساخته شده که به شدت آسیب پذیرند و از ایران رد مرز می‌شوند؛ مثل کودکان و زنان بی سرپرست، معتادان، افراد مجروح یا بیمار.

این کمپ در گذشته بسیار مزدحم بود اما حالا خالی است.

عین الدین اسلمی کارمند اداره عودت مهاجرین هرات و مسئول کمپ انصار هم نگران تغییر مسیر انتقال افراد ردمرزی است.

او می‌گوید: "قبلا وقتی مهاجران از مرز اسلام قلعه رد مرز می‌شدند کرایه‌شان کم بود؛ چهل یا پنجاه هزار تومان بود. اما حالا می‌گویند ۳۵۰ تا ۴۰۰ هزار تومان هزینه می‌کنند. مرز نیمروز مشکلات دیگر هم دارد. آنجا امکانات ما کم است. درست رسیدگی نمی‌شود. راه‌ها هم پس از آن که از مرز رد می‌شوند تا هرات و بادغیس با مشکلاتی برخورد می‌کنند و از ناامنی راه‌ها هم شکایت دارند."

پیش از این روزانه بین پنجصد تا هزار نفر از افغان‌هایی که فاقد اسناد اقامت قانونی در ایران هستند یا به صورت غیرقانونی برای یافتن کار به ایران رفته‌اند از مرز اسلام قلعه رد مرز می‌شدند.

حالا هم به گفته مقام‌های محلی شمار افرادی که هر روز از ایران از طریق نیمروز رد مرز می‌شوند، کاهش نیافته است.

مسئولان کمپ انصار می‌گویند مقام‌های ایرانی به آنان گفته‌اند که به دلیل شروع کارهای ساختمانی در مسیری که به مرز هرات منتهی می‌شود، افغان‌ها را از طریق نیمروز رد مرز می‌کنند. ادعایی که مقام‌های محلی با شک و تردید به آن نگاه می‌کنند.

شماری از تاجرانی که از طریق اسلام قلعه به ایران سفر می‌کنند، نیز گفته‌اند که در این مسیر آثار کارهای ساختمانی را ندیده‌اند.

ایران اما به صورت رسمی در این مورد اظهار نظر نکرده. بی‌بی‌سی تلاش کرد تا نظر مقام‌های کنسولی ایران در هرات را به دست آورد اما موفق نشد.

شماری به این باورند که هدف ایران از تغییر این مسیر، نشان دادن دشواری‌های بازگشت دوباره به ایران است تا مهاجران اخراج شده، دوباره به آن کشور نروند.

اما به نظر می‌رسد این هدف نیز چندان عملی نباشد.

یکی از افغان‌هایی که پس از سی سال اقامت در ایران به صورت ناگهانی بازداشت و رد مرز شده و به سختی خودش را تا هرات رسانده، می‌گوید اگر کاری پیدا نکند دوباره برای یک سفر دشوار و خطرناک آماده خواهد شد.

او که حاضر نیست، نامش در گزارش درج شود، می‌گوید در افغانستان زمینه کار وجود ندارد و اگر به ستوه بیاید دوباره به صورت غیرقانونی به ایران خواهد رفت.

پیش از این عبدالرضا رحمانی فضلی وزیر کشور ایران نیز در گفت‌وگو با خبرگزاری دانشجویان ایران، ایسنا گفته بود که اکثر مهاجران اخراج شده افغان به دلیلاین که افغانستان تسلط کافی بر مرزهایش ندارد، دوباره به ایران بازگشته‌اند.

به گفته مقامات ایرانی، در آن کشور حدود ۸۰۰ هزار مهاجر افغان غیرمجاز شناسایی شده است.