'برادر' خواندن طالبان از سوی حکمتیار؛ راه از پیش آزموده؟

گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی افغانستان، در مراسمی در کابل، که به مناسبت پیوستن وی به روند صلح کشور برگزار شده بود طالبان را "برادر" نامید.

آقای حکمتیار پس از حدود نزدیک به ۱۵ سال مخالفت با نشست بن آلمان در سال ۲۰۰۱ در نهایت به این روند پیوست و در توافق نامه‌ای با دولت ابتدا به لغمان، در شرق افغانستان و سپس به جلال‌آباد رفت و روز پنجشنبه (۴ مه/۱۴ ثور) به کابل آمد.

وی در سخنان خود در این مراسم گفت که طالبان که افغان و از این خاک هستند، به جنگ "مجبور" شدند. او از طالبان دعوت به صلح کرد و گفت "بیاید و به صلح بپیوندید تا بهانه‌ای برای حضور نیروهای خارجی تمام شود."

او با اشاره به اینکه نیروهای نظامی خارجی نمی‌توانند امنیت را در افغانستان تأمین کنند، گفت "تنها مردم افغانستان می‌توانند امنیت را تأمین نمایند و باید فاصله بین دولت و ملت از بین برود.

آقای حکمتیار از مقام‌های دولتی و رهبران جهادی خواسته که طالبان را "برادران" خطاب کنند و تصریح کرد که در میان آنها خوب و بد وجود دارد.

تغییر دیدگاه آقای حکمتیار و بازگشت وی به روند صلح کشور را البته و علیرغم دو دیدگاه کاملا متضاد درباره وی که عده‌ای او را "امیر جهاد" و عده‌ای دیگر "جلاد کابل" خطاب می‌کنند، بسیاری مثبت ارزیابی می‌کنند.

اگرچه با توجه به جدا شدن برخی از رهبران و فرماندهان حزب اسلامی از این گروه در چند سال گذشته در عمل این گروه یکی از طرفهای عمده درگیریهایی داخلی نبوده است. اما می‌توان آن را دستکم تلاشی دیگر برای ایجاد صلح و ثبات در افغانستان ارزیابی کرد. صلحی که بیش از سه دهه از این کشور دور بوده است.

در چارچوب کشورهایی مانند افغانستان با تجربه سالها خشونت و جنگ، نوعی مصالحه بین طرفهای درگیر قابل پذیرش است.

ولی در این روند و در چارچوب اظهارات آقای حکمتیار نکاتی را نیز باید مورد توجه قرار داد.

تقریبا به نوعی این اجماع وجود دارد که طالبان بخشی از ملت افغانستان هستند. این نکته جدای از نیروهای افراطی و اغلب غیرافغانی است که به دلایل مختلف جذب این گروه شده‌اند. در واقع برخی کنار گذاشتن طالبان را در روند بن در سال ۲۰۰۱ بخشی از یک خطا که شاید بتوان آن را خطایی استراتژیک خواند، می‌نامند.

اما فعالیت گروه طالبان در حدود ۱۵ سال گذشته هیچگاه نشانگر پیوستن آنها به روند صلح و ایجاد ثبات در افغانستان نبوده است.

حزب اسلامی آقای حکمتیار نیز در دستکم بیشتر این دوران در این روند صلح شرکت نداشته است؛ و این در حالیست که بسیاری دیگر از گروههای اصلی "جهادی" افغانستان که در دوران "جهاد" در کنار حزب اسلامی و مقابله با رژیم سابق و ارتش سرخ شوروی می‌جنگیدند، در این روند شامل شده‌اند.

اما به هر صورت و علیرغم آنچه که می‌توان آن را با نگاهی به گذشته "اشتباه" کنفرانس بن خواند، دولتهای افغانستان پس از توافق‌نامه نهایی این کنفرانس تلاش کرده‌اند حتی در توفان انتقادهای زیاد داخلی و همچنین برخی از کشورهای منطقه، با طالبان از سر دوستی کنار بیایند.

بدون اشاره به جزئیات این تلاشها و حمایت‌ها و انتقاد از آنها، اوج این اقدامات را شاید بتوان در دو محور دید: یکی، "برادر" خواندن طالبان از سوی حامد کرزی، رئیس جمهور پیشین افغانستان، که آنها را البته "برادران ناراضی" خواند و دیگری تلاشها برای خارج کردن نام بسیاری از رهبران و فرماندهان طالبان از فهرست سیاه بین‌المللی و همزمان ایجاد دفتر طالبان در قطر برای داشتن مکانی رسمی و با هدف ارتباط با آنها تا بتوان روند مصالحه با آنان را تسهیل‌تر و رسمی‌تر کرد.

ولی در همه این موارد و در خلاصه کلام پاسخ طالبان به این اقدامات در عمل حمله به اهداف نظامی و البته غیرنظامی در افغانستان بوده است.

گزارش دفتر سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) حاکی از آن است که تعداد غیرنظامیانی که در سال ۲۰۱۶ در این کشور کشته یا زخمی شده‌اند از زمان ثبت تلفات در سال ۲۰۰۹ بی‌سابقه بوده است.

در اوایل ماه فوریه سال جاری میلادی گزارش تازه دفتر سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) حاکی از آن است که تعداد غیرنظامیانی که در سال ۲۰۱۶ در این کشور کشته یا زخمی شده‌اند از زمان ثبت تلفات در سال ۲۰۰۹ بی‌سابقه بوده است. یوناما در گزارش سالانه خود از ثبت تلفات غیرنظامیان در جنگ، نوشته که تلفات غیرنظامیان (کشته و زخمی) در این کشور در سال ۲۰۱۶ سه درصد نسبت به سال قبل افزایش یافته است.

یوناما ۶۱ درصد از تلفات غیرنظامیان در سال ۲۰۱۶ را به عناصر ضددولتی (عمدتا گروه طالبان) و ۲۴ درصد دیگر را به نیروهای طرف‌دار دولت نسبت داده و افزوده که ۱۰ درصد دیگر در جنگ مسلحانه بین دو طرف قربانی شدند و مسئول تلفات پنج درصد دیگر قابل تشخیص نیست.

شدت و گستردگی حملات طالبان و در بسیاری از موارد کورکورانه بودن آنها باعث انتقاد شدید بسیاری شده است تا جاییکه شاید در اثر این فشارها بوده باشد که هبت‌الله آخوندزاده، رهبر گروه طالبان، از اعضای این گروه خواسته تا با مسلمانان برخورد "ملایم‌تر" داشته باشند.

این سخنان رهبر طالبان چند روز پس از آن منتشر می‌شود که ده بمبگذار انتحاری طالبان در حمله‌ای به قول اردو (سپاه) ۲۰۹ شاهین، دست کم ۱۳۵سرباز ارتش افغانستان را که تازه از ادای نماز جمعه در مسجد این قول اردو تمام شده بودند، کشتند.

شدت این حمله و روش آن به حدی بود که آقای کرزی نیز در واکنشی به این حمله گفت که بعد از این طالبان را "برادران ناراضی" خطاب نمی‌کند. به گفته آقای کرزی، هر گروهی که به افغانستان آسیب می‌رساند، گروه "تروریستی" است.

اکنون بار دیگر آقای حکمتیار اما در سخنان خود از مقام‌های دولتی و رهبران جهادی خواسته که طالبان را "برادران" خطاب کنند و آگاهانه و یا ناآگاهانه راه پیموده را می‌رود، آنهم در حالیکه گروه طالبان اخیرا با نشر اعلامیه‌ای از آغاز عملیات بهاری "منصوری" خود خبر داده است.

گروه طالبان گفته است که با توجه به دستاوردهای‌شان در زمان رهبری ملا اختر محمد منصور، رهبر پیشین طالبان، نام "منصوری" را برای عملیات بهاری امسال‌شان انتخاب کرده‌اند.

البته این سخنان آقای حکمتیار را می‌توان تلاش وی برای کمک به صلح در افغانستان ارزیابی کرد. در واقع صرف پیوستن گروه آقای حکمتیار به روند صلح و اینکه آقای حکمتیار گفته است که تمایل به میانجی بین دولت و طالبان دارد می‌تواند نگاهی جدید از زاویه دیگر و تلاشی دوباره برای مصالحه با طالبان باشد.

این تحولات در چارچوب استراتژی دولت تازه آمریکا در قبال افغانستان می‌تواند روزنه امیدی برای کمک به پایان دادن به سالها جنگ در افغانستان تلقی شود.

اما اینکه گروه طالبان تا چه حد به این تلاشها پاسخ خواهد داد و بازیگران منطقه‌ای با این روند احتمالی تازه چگونه رفتار می‌کنند را فقط زمان پاسخگو خواهد بود.