افسیکو؛ پرورشگاه هنر و هم‌پذیری

عصر یک روز آفتابی و روشن با اشتیاق فراوان به دیدار دختربچه‌های خلاق در پرورشگاهی ‌می‌رفتم که یکی دو هفته پیش، نامی از آن شنیده بودم. پشت در که رسیدم نگهبان که از قبل در جریان آمدنم بود، با گشاده‌رویی از من و همکارم پذیرایی کرد. چمن سبزی که دورادور آن را گل‌های رنگارنگ حلقه زده بود، نمای ساختمان سه طبقه‌ای 'افسیکو ' را زیباتر می‌کرد.

پرورشگاه دخترانه افسیکو که در کوچه دنج و نه‎چندان پُررفت‌و‎آمد در غرب کابل جا خوش کرده، مکانی شده برای آموزش، سرگرمی و زندگی نزدیک به صد دختری که از گوشه و کنار کشور به این مرکز پناه آورده اند. این دختران در کنار فراگیری آموزش‌های رسمی در مکتب‌های دولتی کابل، بیشتر وقت شان در این پرورشگاه هم صرف مشق و یادگیری می‌شود.

ساختمان افسیکو ( مرکز آموزش‌دهی و حمایت از کودکان افغان) در کنار صنف‌های آموزش رسامی، نقاشی، کامپیوتر و زبان؛ خوابگاهی برای دانش‌آموزان،درمانگاه کوچک، سالُنی برای تمرین موسیقی، نمایش فیلم و اجرای نمایش‌ها‌ هم دارد.

ده سال تلاش برای دستیابی به یک هدف

نخستین پرورشگاه افسیکو دوازده سال پیش با تلاش «اندیشه فرید» بانوی مهاجر افغان، برای کودکان آواره و نیازمند افغان در پاکستان ایجاد شد. پس از سال ۲۰۰۷ میلادی افسیکو با راه‌اندازی پرورشگاه‌هایی در کابل، هرات و شهر جلال‌آباد نزدیک به ۷۰۰ کودک را زیر سقف خود جا داد. کودکانی که اغلب متعلق به خانواده‌های کم‌بضاعت و شماری هم بی‌سرپرست بوده‌اند.

اما در سه چهار سال پسین به دلیل کم‌رنگ شدن کمک‌های حامیان خارجی افسیکو، از ۱۱ پرورشگاه، تنها دو پرورشگاه در کابل فعال است و بس. از نزدیک به ۷۰۰ کودک اکنون حدود ۱۰۰ کودک در پرورشگاه پسرانه و دخترانۀ افسیکو در کابل پرورش داده می‌شوند.

مینا عسکری از مسوولان پرورشگاه‌های افسیکو می‎گوید: "در افسیکو کودکان از اقوام و زبان‌های مختلف گردآمده اند. هدف ما این است که در کنار تعلیم و تربیۀ یک نسل نو برای آینده افغانستان، به این کودکان درس همدیگرپذیری بدهیم. تا وقتی بزرگ می‌شوند بیاموزند چگونه در کنار هم به گونۀ مسالمت‌آمیز زنده‌گی‌ بکنند و یکدیگر را تحمل کنند."

افسیکو و انتستیتیوی ملی موسیقی

هنرجویانی که در افسیکو رشتۀ موسیقی را دنبال می‌کنند، از سوی این پرورشگاه برای آموزش در بیش از ۱۰ رشته‌ از جمله پیانو، ویلون، سه‌تار، ترمپت، تبله، رباب، هارمونیه، دهل و... به انتستیتیوی ملی موسیقی افغانستان معرفی شده اند و آموزش می‌بینند.

نگین خپلواک، نخستین رهبر ارکستر دختر در افغانستان؛ هما، نخستین دختر سه‌تار نواز؛ مینه، نخستین دختر ترمپت نواز، نمونه‌های موفق از دست‌پرورده‌های افسیکو و انتستیتیوی ملی موسیقی افغانستان هستند.

بیشتر دختران افسیکو از ولایت‌های دوردست و اغلب ناامن افغانستان هستند. ظاهر شدن در صحنه در نقش نوازنده، در کنار این‌که فرصتِ کم‌نظیری را برای آن‌ها ایجاد کرده، آنها را محدود هم کرده. مینه که ۱۴ سال دارد و از ۶ سالگی در افسیکو زنده‌گی می‌کند، می‌گوید: "خانواده ام در کنر زندگی می‌کند. هشت سال می‌شود من در افسیکو هستم. از پنج سال به این‌سو «ترمپت» می‌نوازم. اما دیگر نمی‌توانم به دیدار خانواده ام به کنر بروم. از ترس طالبان و بدامنی. آنها اگر مرا شناسایی کنند، هم خودم و هم خانواده ام در خطر می‌افتیم. اما این همه مانع نمی‌شود که من موسیقی را ترک کنم. من به مبارزه ام ادامه می‌دهم."

خاله پری؛ مادر افسیکو

بانوی میان‌سال و مهربانی که مسوولیت مراقبت و رسیدگی به امور شخصی دختران را دارد، به‌ نام مادر افسیکو شناخته می‌شود. مادر افسیکو که شوهرش در جنگ‌ها ناپدید شده و دو پسرش از ناچاری در یکی از پرورشگاه‌های افسیکو بزرگ شده اند؛ حالا خودش را وقف این مرکز کرده و برای دخترانی مادری می‌کند که یا مادران شان از دست رفته‌اند، یا هم در روستاهای دور دست در بند دیوارهای سنت هستند.

در جامعۀ سنتی افغانستان که صدها هزار دختر اجازۀ رفتن به مکتب و فرصت فراگیری آموزش‌های اولیه را ندارند؛ پرورشگاه افسیکو فرصت‌های آموزشی را برای گروهی از این دختران فراهم کرده که نظام آموزشی افغانستان هم به آن توجه چندان نداشته است.

هرچند در سال‌های پسین تلاش‌های برای تغییر جایگاه زنان در افغانستان صورت گرفته، با آن هم آمار حضور زنان افغان در بخش‌های مختلف در مقایسه با مردان اندک و ناچیز است.