نړۍ ته د ټیک ټاک درې لوی خطرونه کوم دي؟

چین د امریکا په کانګرس کې د ټیک ټاک فعالیتو بندیز په تړاو پر وړاندې شوي پلان سخته نیوکه کړې، چې که تصویب شي، په امریکا کې پر ټیک ټاک بندیز لګولی شي. چین دا چاره غیر عادلانه بولي.

ټیک ټاک د یوه چینایي شرکت ملکیت او اپلیکېشن دی.

په ډېری لویدیځو هېوادونو کې چارواکي، سیاستوال او امنیتي کارپوهان په خپلو کاري تلیفونونو کې د ټیک تاک له کارولو منع شوي دي.

خو د ټیک ټاک کارولو په اړه درې اصلي اندېښنې څه دي او دوی ته د چینایي شرکت ځواب څه دی؟

۱ ـ ټیک ټاک له "معمول څخه ډېر" د کاروونکو ډېټا راټولوي

ټیک ټاک ویلي، د دې اپ لخوا د راټولې شوې ډېټا اندازه "په صنعت کې د عامو او مروجو کړنو سره سم دي."

نیوکه کوونکي اکثرا په ټیک ټاک تور لګوي چې په پراخه کچه ډېټا راټولوي.

د اسټرالیا په یوه شرکت کې د سایبري امنیت څېړونکو یوې ډلې د ۲۰۲۲ کال جولای کې یو راپور خپور کړ، چې ډیری وختونه یې حواله ورکول کېږي.

د اپلیکېشن کوډونو تر ارزونې وروسته، دوی راپور ورکړ چې دا اپلیکېشن "ډېره ډېټا راټولول" لري او ویلي یې و، ټیک ټاک توضیحات راټولوي لکه د ځای، هغه ځانګړې وسیله چې پکې کارول کېږي، او نورې هغه وسیلې چې پکې نصب شوې دي.

د سیټزن لب لخوا ترسره شوې ورته ارزونې هم موندلې، "د نورو مشهور ټولنیزو رسنیو پلټ فارمونو پرتله، ټیک ټاک د کاروونکو چلند څارلو لپاره ورته ډېټا راټولوي."

همدارنګه، تېر کال د جورجیا د ټیکنالوژۍ انسټیټیوټ لپاره ترسره شوې څېړنه دې پایلې ته رسیدلې وه چې: "دلته کلیدي حقیقت دا دی چې ډېری ټولنیز ‎ې رسنۍ او د ګرځنده ټیلیفون نور اپونه ورته کار کوي."

۲ ـ د چین حکومت کولای شي د کاروونکو جاسوسۍ لپاره ټیک ټاک وکاروي

ټیک ټاک وايي، شرکت په بشپړ ډول خپلواک دی او "له غوښتنې سره سم د چین حکومت سره د کارونکي ډېټا نه لري او نه به یې شریکه کړي."

د محرمیت متخصصینو له ناخوښۍ سره سره، ډېری دا مني چې زموږ د شخصي معلوماتو د برخې سپارل د ټولنیزو شبکو د کارولو د شرطونو یوه برخه ده.

موږ ته د وړیا خدماتو چمتو کولو په بدل کې، دا شبکې زموږ په اړه معلومات راټولوي او په خپل پلټ فارم کې یې د اعلانونو او عاید راټولولو لپاره کاروي، یا زموږ ډېټا پر نورو شرکتونو پلوري.

هغه ستونزه چې پر ټیک ټاک نیوکه کوونکي یې په ګوته کوي دا ده چې دا شرکت د بایټ ډانس مالکیت دی، په بیجینګ کې میشت او یوازینی لوی غیر امریکايي اپ دی.

د بېلګې په توګه، فېسبوک، انسټاګرم، سنپچټ، او یوټیوب ټول ورته اندازه ډېټا راټولوي، خو دا ټول هغه شرکتونه دي چې په امریکا کې تاسیس شوي.

کلونه کېږي چې په امریکا او د نړۍ په ډېری نورو هېوادونو کې حکومتونو لږترلږه ډاډ ترلاسه کړی، چې د دغو پلټ فارمونو لخوا راټول شوي معلومات به داسې نه کارول کېږي چې ملي امنیت ته ګواښ پېښ کړي.

تر دې دمه موجود شواهد ښيي، چې دا خطر یوازې د نظر تر کچې دی، که څه هم په چین کې د جنجالي قانون تصویبېدو سره اندېښنې ډیرې شوي.

د چين د ملي استخباراتو د قانون په اوومه ماده کې راغلي، ټول چينايي سازمانونه او وګړي بايد د دغه هېواد د استخباراتي فعاليتونو ملاتړ، مرسته او همکاري وکړي.

له ۲۰۲۰ کال راهیسې، د ټیک ټاک مشرانو په وار وار هڅه کړې، خلکو ته ډاډ ورکړي چې د شرکت چینایي کارکوونکي نه شي کولای د غیر چینایي کاروونکو معلوماتو ته لاسرسی ومومي. او په دې تړاو یې په ۲۰۲۲ کال کې دوه تنه کارکوونکي له کاره ګوښي کړي هم وو.

۳ ـ ټیک ټاک د "مغز مینځلو" وسیلې په توګه کارول کېدای شي

ټیک ټاک استدلال کوي چې د دې لارښوونې " هغه ناسم معلومات یې منع کړي چې کولای شي، کارونکي، ټولنې یا عامو وګړو ته زیان ورسوي."

د ۲۰۲۲ کال په نومبر کې، د ایف بي ای مشر کریسټوفر ری د امریکا قانون جوړونکو ته وویل: "د چین حکومت کولی شي ... وړاندیز شوی الګوریتم کنټرول کړي ، او دا الګوریتم د معلوماتو د نفوذ لپاره کارول کېدای شي."

دا نظر څو ځله تکرار شوی.

په چین کې ټولې ټولنیزې رسنۍ په پراخه کچه سانسور شوي، او انټرنیټي پولیس هر هغه منځپانګه لېرې کوي، چې پکې پر حکومت نیوکه کوي یا سیاسي ناکرارۍ ته لمن وهي.

د ټیک ټاک د راپورته کېدو په پیل کې، پدې اپ کې د سانسور ځینې پېښې موجودې وې. د بېلګې په توګه، په امریکا کې د یوه کارونکي اکاونټ د شینګجیانګ د مسلمانانو سره د چین د حکومت د چلند په اړه د بحث کولو له امله وځنډول شو. خو د عامه غبرګون وروسته، شرکت بښنه وغوښته او حساب یې بېرته پرانیست.

نظري خطر

عمومي انځور دا دی، چې دا وېره او اندېښنې نظري جنبه لري او په تیوري کې ممکنې دي.

ښايي د نیوکه کوونکو استدلال دا وي، ټیک ټاک د تړلي اس په څېر دی، چې ظاهرا بې ضرره ښکاري، د اړتیا په وخت کې دا قوي وسله کېدای شي، د بېلګې په توګه د جګړې پرمهال.

پر دې اپلیکیشن وار دمخه په هند کې بندیز لېګدلی دی. په ۲۰۲۰ کال کې، د هند حکومت د دې پروګرام او لسګونو نورو چینایي پلټ فارمونو پر وړاندې ګام اوچت وکړ.

خو په امریکا کې پر ټیک ټاک بندیز کولای شي پر دغه پلټ فارم سخت اغېز وکړي.

دا د یادونې وړ ده چې دا خطرونه د یو طرفه سړک په شان دي.

چین د امریکايي اپلیکېشنونو او اپونو په اړه اندېښنې ته اړتیا نه لري، ځکه چینایي وګړي له کلونو راهیسې دې پروګرامونو ته له لاسرسي منع شوي دي.