ફૈસલ મોહમ્મદ અલી
બીબીસી સંવાદદાતા, દિલ્હી

ભારતમાં ઘટી રહેલી ઠંડી વચ્ચે ચૂંટણીની ગરમી વધી રહી છે. એક તરફ એનડીએ દિવસરાત મજબૂત થતું દેખાય છે; તો બીજી તરફ, વિપક્ષી ગઠબંધન ઇન્ડિયાની ગાંઠ ઢીલી પડી રહી હોવાની વાતો થઈ રહી છે.

2024ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં મુખ્ય ટક્કર વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના સત્તાધારી ભાજપ અને 50 બેઠકોમાં સીમિત થઈ ગયેલી કૉંગ્રેસ પાર્ટી વચ્ચે જ હોવાનું દેખાઈ રહ્યું છે.

અને કદાચ આ જ કારણે, વડા પ્રધાન મોદીએ પોતાનાં મોટા ભાગનાં રાજકીય ભાષણોને નહેરુ, રાહુલ ગાંધી, અને કૉંગ્રેસ પર કેન્દ્રિત રાખ્યાં છે.

મોદી અને તેમની પાર્ટીના અન્ય નેતાઓ કૉંગ્રેસ, અને ખાસ તો રાહુલ ગાંધી પર સતત હુમલા કરતા રહ્યા છે. રાહુલ ગાંધીની એક ખાસ પ્રકારની છબી ઊભી કરવાની કોશિશ કરતા રહ્યા છે. સવાલ એ છે કે આવું કરવા પાછળ ખરેખર કયું કારણ હોઈ શકે?

કંઈક છએક વર્ષ જૂની વાત છે, લોકસભામાં અવિશ્વાસના પ્રસ્તાવ પર વાદવિવાદ ચાલતો હતો. રાહુલ ગાંધી કહી રહ્યા હતા,

જોકે, બાદમાં નરેન્દ્ર મોદીએ પોતાના ભાષણમાં રાહુલ ગાંધીના ‘ગળે મળવા’ને ‘ગળે પડવું’ ગણાવ્યું.

રાહુલ ગાંધી પોતાની કૉંગ્રેસ પાર્ટીને ધર્મનિરપેક્ષ વિચારધારાવાળા વર્તુળમાં મૂકે છે, જે તેમના અનુસાર, ‘આરએસએસ–ભાજપ જેવી નફરત ફેલાવનારી શક્તિઓ’ વિરુદ્ધ ઊભી છે.

રાહુલ ગાંધીનું માનવું છે કે તેમની વિચારધારા પ્રેમ વહેંચવામાં વિશ્વાસ ધરાવે છે, જેના માટે તેમણે ‘મહોબતની દુકાન’ ખોલી છે.

તેઓ કહે છે,

“નફરતના બજારમાં મહોબતની દુકાન ખોલી રહ્યો છું. તમે મને નફરત કરો, તમે મને ગાળ દો, એ તમારા મનની વાત છે. તમારું બજાર નફરતનું, મારી દુકાન મહોબતની. અને હું માત્ર પોતાની વાત નથી કરી રહ્યો,”

તેમણે આગળ કહ્યું,

“એવું ન વિચારો કે આ માત્ર રાહુલ ગાંધી બોલે છે. આ જે આખેઆખું સંગઠન છે, જેણે દેશને આઝાદી અપાવી, મહાત્મા ગાંધી જેવા લોકો, જવાહરલાલ નેહરુ, સરદાર પટેલ, આંબેડકરજી, આઝાદ, આ બધાએ મહોબતની દુકાન ખોલી હતી. તે જ અમે કરી રહ્યા છીએ.”

ભાષણના એક ભાગમાં તેમણે ભાજપના લોકોને પણ મહોબતની દુકાન ખોલવાનું આમંત્રણ આપ્યું.

ભાજપે રાહુલ ગાંધીની ‘મહોબતની દુકાન’ને ‘નફરતનો મૉલ’ ઠરાવી દીધી, એક એવી જગ્યા જ્યાં ભાજપ અનુસાર, ‘પરિવારવાદ’, ‘જાતિવાદ’, ‘નફરત’, અને ‘તુષ્ટીકરણ’ જેવી વસ્તુઓ મળે છે.

અંગ્રેજી અખબાર ‘હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ’ના રાજકીય સંપાદક વિનોદ શર્મા માને છે કે રાહુલ ગાંધીને લાગે છે કે ભારત આ જ વિચારોના પાયા પર ઊભું છે.

જાણીતા ચૂંટણી વ્યૂહરચનાકાર અને જનસુરાજ અભિયાનના સંયોજક પ્રશાંત કિશોર રાહુલ ગાંધીની અત્યારે ચાલી રહેલી યાત્રાને યોગ્ય નથી ગણાવતા.

તેઓ કહે છે,

“જ્યારે તમારે મુખ્ય મથક (દિલ્હી)માં હોવું જોઈતું હતું ત્યારે તમે યાત્રા લઈને ક્ષેત્રમાં છો”.

જનતા દળ (યૂનાઇટેડ)ના મહાસચિવ કેસી ત્યાગી કહે છે,

“ધર્મનિરપેક્ષતા માત્ર આરએસએસને ગાળ દેવામાં જ નથી, ન તો મુસ્લિમ-પરસ્તી ધર્મનિરપેક્ષતા છે, તે એક સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા છે જે આઝાદીના આંદોલનથી તૈયાર થઈ છે”.

બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં તેમણે કહ્યું,

“તે માટે વૉક ધ ટૉકની જરૂર છે, એટલે કે, જે કહી રહ્યા છો તેને કરી બતાવવાની”.

આ સિલસિલામાં તેઓ મુલાયમસિંહ યાદવનું ઉદાહરણ આપે છે, જેમણે બાબરી મસ્જિદને બચાવવાના પ્રયાસો બદલ ભારે વિરોધ સહન કરવો પડ્યો હતો. અથવા જેવી સ્થિતિનો સામનો ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન વી.પી. સિંહે મંડલ કમિશનની ભલામણોને લાગુ કરવા માટે કર્યો, જેના કારણે તેમની સરકાર સુધ્ધાં પડી ગઈ.

કેસી ત્યાગીની પાર્ટી હમણાં સુધી કૉંગ્રેસની સાથે ‘ઇન્ડિયા’ ગઠબંધનનો ભાગ હતી પણ, તાજેતરમાં જ તેમના નેતા નીતીશકુમારે ફરી એક વાર ભાજપ સાથે જવાનો નિર્ણય કર્યો; અને હવે જેડીયૂ એનડીએમાં છે. કેસી ત્યાગી સાથે બીબીસીની વાતચીત એ સમયે થઈ હતી જ્યારે તેમની પાર્ટી ‘ઇન્ડિયા’ ગઠબંધનનો ભાગ હતી.

રાહુલ ગાંધી ભલે આરએસએસ અને ભાજપ પર હુમલા કરતા રહે, પણ ખુદ તેમના પર અને તેમની પાર્ટી પર સૉફ્ટ હિન્દુત્વના માર્ગે ચાલવાના આરોપ થતા રહ્યા છે.

રાહુલ ગાંધી ‘સૂટ-બૂટની સરકાર’, ‘અમે બે, અમારાં બે’, ‘મોદી સરકાર નહીં, અદાણી-અંબાણીની સરકાર’ જેવાં સૂત્રો સાથે મોદી પર હુમલા કરતા રહ્યા છે. આ સૂત્રો દ્વારા રાહુલ ગાંધી કદાચ એમ કહેવા માગે છે કે મોદી સરકાર હકીકતમાં અમીરો માટે છે.

પણ તેનાથી એવો સંદેશ પણ ગયો અથવા ફેલાવાયો કે રાહુલ ગાંધી કૉર્પોરેટ-વિરોધી છે.

પણ તેનાથી એવો સંદેશ પણ ગયો અથવા ફેલાવાયો કે રાહુલ ગાંધી કૉર્પોરેટ-વિરોધી છે.

દિલ્હીને અડીને આવેલાં બે ગામ ભટ્ટા પરસૌલના ખેડૂતોની જમીનના વળતર મામલે, કે પછી ઓડિશાના નિયમગિરિમાં ખનન બંધ કરાવવાના આંદોલનમાં રાહુલ ગાંધી આગળ પડતા દેખાયા હતા. બંને આંદોલનોમાં તેઓ સામેલ થયા ત્યારે કેન્દ્રમાં તેમની પાર્ટીની જ સરકાર હતી. જોકે, બંને મામલાનો સીધો સંબંધ કેન્દ્ર સરકાર સાથે નહોતો.

ભારતના એક મોટા કૉર્પોરેટ હાઉસમાં ઊંચા પદ પર રહેલી એક વ્યક્તિ કહે છે કે રાહુલ 1960-70ના દાયકાનું રાજકારણ કરી રહ્યા છે, ભારતની આર્થિક પ્રગતિનું કોઈ મૉડલ તેમની પાસે નથી.

મુંબઈસ્થિત ઔદ્યોગિક ગૃહના અધિકારીનું કહેવું છે કે આ મૂડીવાદ પછીનો (પોસ્ટ કૅપિટલિસ્ટ) સમય છે, જેમાં દરેક વ્યક્તિની એક આકાંક્ષા છે, રાહુલ ગાંધી પાસે એનો જવાબ નથી કે આવનારા સમયમાં ભારતને તેઓ ક્યાં જોવા માગે છે. અને નરેન્દ્ર મોદી આ સપનું જગાડવામાં સક્ષમ છે.

કૉર્પોરેટ ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલાં અને ઘણી મૅનેજમૅન્ટ સ્કૂલોમાં ભણાવનારાં જયશ્રી સુંદર કહે છે કે વેપારગૃહો આ બધી બાબતે થોડાં ચિંતિત જરૂર થયાં હશે.

કૉંગ્રેસ મહાસચિવ દિગ્વિજયસિંહ તેનો બચાવ કરતાં કહે છે કે, કૉંગ્રેસ પાર્ટી પૂંજીપતિઓની વિરોધી નથી. તેઓ કહે છે, “અમે જાણીએ છીએ કે તેનાથી રોજગાર ઊભા થાય છે અને અમારા જ પક્ષની સરકારોએ દેશમાં આર્થિક ઉદારીકરણની શરૂઆત કરી અને તેને આગળ પણ લઈ ગયા”.

દિગ્વિજયસિંહને અમે પહેલાં એક સવાલમાં પૂછેલું કે, રાહુલ ગાંધી આજે જે રીતે ગૌતમ અદાણીની બાબતમાં વડા પ્રધાન મોદી પર પક્ષપાતનો આરોપ કરે છે, એક સમયે કૉંગ્રેસ અને ધીરુભાઈ અંબાણીના સંબંધોને લઈને પણ આવા જ સવાલો બીજાઓ ઊભા કરતા હતા.

તેનો જવાબ આપતાં દિગ્વિજયસિંહે કહ્યું,

“અમે (કૉંગ્રેસ પાર્ટી) થોડાક હાથોમાં પૈસા જમા રહે તેના વિરોધમાં છીએ. ઉદ્યોગ કે વેપારગૃહોની પ્રગતિની બાબતમાં અમારી નીતિ હંમેશાં સ્પષ્ટ રહી છે, અમે તેને આગળ વધતાં જોવા માગીએ છીએ.”

બીજી તરફ, ભારતીય કમ્યૂનિસ્ટ પાર્ટીના નેતા અતુલ અંજાન એવો આરોપ કરે છે કે કૉંગ્રેસ પાર્ટીએ 2023ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં છત્તીસગઢના બસ્તર ક્ષેત્ર અને બીજી કેટલીક બેઠકો એટલા માટે વામપંથી ઉમેદવારો માટે ન છોડી, કેમ કે, પાર્ટી ખનન લૉબીની સાથે હતી.

કૉંગ્રેસમાં ભટકતી વિચારધારાની વાત તેઓ ભારપૂર્વક જણાવે છે,

“દ્વિધા એ છે કે નેહરુની સોશિયલિસ્ટિક પૅટર્નને અપનાવાય કે મનમોહનસિંહના સમયમાં લાગુ કરાયેલા બજારવાદને”.

દિલ્હી યુનિવર્સિટીની મૅનેજમૅન્ટ સ્કૂલમાંના પ્રોફેસર હર્ષ વર્મા કહે છે કે દરેક બ્રાન્ડની પોતાની એક ઓળખ અને ઇમેજ હોય છે, “જેમ કે, ક્લોઝ-અપ ટૂથ પેસ્ટને ગ્રાહક તાજગી સાથે જોડે છે કે લક્સ સાબુને ખૂબસૂરતી સાથે”.

પ્રોફેસર વર્મા રાહુલ ગાંધીને ‘અસ્થિર’ ગણાવતાં કહે છે,

“ક્યારેક તેઓ ખેડૂતો, આદિવાસીઓની વાત કરવા લાગે છે, પછી થોડા દિવસો બાદ જાતિગત વસતિગણતરીનો મુદ્દો ઉઠાવી લે છે, પણ તેની સાથે તેઓ લાંબા સમય સુધી ટકતા નથી. ઘણા મુદ્દા—જેમ કે, જાતિ-આધારિત વસતિગણતરી—એમના છે જ નહીં. એ તો વી.પી. સિંહ, મુલાયમ, લાલુના રહ્યા છે. હવે તેઓ તેને અપનાવવાની કોશિશમાં છે.”

વરિષ્ઠ પત્રકાર વિનોદ શર્મા માને છે કે રાહુલ ગાંધીએ મુદ્દા પર લાંબા સમય સુધી ટકી રહવાની ટેવ પાડવી પડશે; પણ, તે માટે તેઓ રાહુલ ગાંધી કરતાં વધારે તો કૉંગ્રેસ પાર્ટીને જવાબદાર ઠરાવે છે.

ગયા વર્ષે પૂરી થયેલી રાહુલ ગાંધીની ભારત જોડો યાત્રાની વાત કરતાં વિનોદ શર્મા કહે છે કે યાત્રાની પહેલાં કે બાદમાં શું કોઈ પ્રકારની કશી બ્લૂ પ્રિન્ટ તૈયાર કરવામાં આવી કે રાહુલ ગાંધી 4,500 કિમીની ભારત જોડો યાત્રામાં જે જે લોકોને મળશે તેમને પછીથી પાર્ટીનો કોઈ કાર્યકર જઈને મળશે, તેમના વિચાર જાણવાની કોશિશ કરશે, પોતાની વાતો તેના સુધી પહોંચાડશે, શું કોઈ પ્રકારનું ફૉલો-અપ થયું?

રાહુલ ગાંધી ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન અટલ બિહરી વાજપેયીની સમાધિ પર પણ ગયા, સાથે જ તેમણે લાલુ પ્રસાદના ઘરે માંસ પણ બનાવ્યું પણ આ બંને મહત્ત્વનાં પ્રતીકોને રાહુલ ગાંધીની મીડિયા ટીમ લોકો સુધી એ રીતે પહોંચાડી શકી નહીં.

રાહુલ ગાંધી કહેતા રહ્યા છે કે તેમની લડાઈ વિચારધારાની છે, વ્યક્તિગત નહીં. રાષ્ટ્રીય જનતા દળના નેતા લાલુ પ્રસાદના ઘરે જઈને માંસ રાંધવાની રાહુલની છબીને જોકે એક જબરજસ્ત સિમ્બૉલ માનવો જોઈએ—ખાસ કરીને એક એવા સમયે, જ્યારે ભોજનના નામે જ ઘણા મુસલમાનોનું લિંચિંગ થયું છે ત્યારે. પરંતુ કૉંગ્રેસે આનો ફાયદો ઉઠાવવાનું તો દૂર, ભાજપે આ મામલે રાહુલ ગાંધી પર જ નિશાન સાધ્યું.

ભાજપ પ્રવક્તા શહઝાદ પૂનાવાલાએ સવાલ ઉઠાવ્યો કે કોઈ પણ સાચો સનાતની શ્રાવણના પવિત્ર મહિનામાં નૉન-વેજ ભોજન વિશે વિચારી પણ કઈ રીતે શકે? ભાજપના જ સંબિત પાત્રાએ સવાલ ઉઠાવ્યો કે રાહુલ ગાંધી, જે એક જનોઈધારી બ્રાહ્મણ છે તે, શ્રાવણમાં બકરાનું માસ કઈ રીતે ખાઈ શકે છે?

53 વર્ષના રાહુલ ગાંધીમાં યાત્રા દરમિયાન એક જુદી જ છબી પણ જોવા મળી, જે ’56 ઇંચ’ની છાતીવાળા નૅરેટિવ કરતાં અલગ હતી.

ફિલ્મ-મેકર અને લેખિકા પરોમિતા વોહરાએ લખ્યું,

“યાત્રાના વીડિયોઝે એક બિલકુલ ભિન્ન પૌરુષની ભાવનાને જગાડી. આ એ પ્રચંડ અધિકારવાદી પુરુષ નહોતો જે તમે એની સામે ઝૂકો એવી ઇચ્છા રાખે. આ એક મર્દાનગી હતી, જેમાં ખુલ્લાપણું હતું, સ્મિત હતું, મધુરતા હતી, આલિંગન હતું.”

તેઓ આગળ લખે છે,

“તેમાં દોસ્તી હતી, સાથે રહેવાનો ભાવ હતો, પોતાની જાતને શોધવાની ભાવના હતી—કોઈ પણ પ્રકારના મોટા વાયદાથી પર—એક એવી શોધ, જે અનિશ્ચિતતા અને તમામ નબળાઈઓ છતાં ઊભા રહેવાની જીદ પર અડગ છે. તેણે એક ભાવના જગાડી, અગર નમો એક શક્તિશાળી, પ્રભાવી, અને એકરૂપતાનું સૂત્ર છે, તો રાહુલ સંગીત સમાન છે, જેની સાથે સંપર્ક થયા બાદ તે ધીમે ધીમે પ્રસરે છે, તેને અર્થ આપતાં આપતાં.”

જોકે, પરોમિતા વોહરા પોતાના લેખમાં એમ પણ કહે છે કે ગયા વર્ષે થયેલી વિધાનસભા ચૂંટણીનાં પરિણામો બાદ એવા લોકોએ—જેમને રાહુલ ગાંધી સારા લાગવા માંડ્યા હતા—ફરીથી કહેવાનું શરૂ કરી દીધું કે તેઓ સારા માણસ છે, પણ રાજકારણ તેમના હાથની વાત નથી.

થોડા દિવસો પહેલાં સોશિયલ મીડિયા પર એક તસવીર ખૂબ વાઇરલ થઈ. ઘણાં વર્ષો પહેલાંની એ તસવીરમાં રાહુલ ગાંધીના નિકટતમ ગણાતા જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા, સચિન પાઇલટ, આરપીએન સિંહ, જિતિન પ્રસાદ, અને મિલિંદ દેવડા સાથે ઊભા છે અને કોઈ વાત પર હસી રહ્યા છે.

મુંબઈથી સાંસદ રહેલા મિલિંદ દેવડાએ કૉંગ્રેસનો હાથ છોડીને મહારાષ્ટ્રના રાજકીય દળ અને ભાજપની સહયોગી પાર્ટી શિવસેના (શિંદે જૂથ)નું તીર-કામઠું ઝાલ્યું છે.

મિલિંદ દેવડાએ (પાર્ટી છોડી) જવા માટે એ જ દિવસ પસંદ કર્યો જે દિવસે રાહુલ ગાંધીની ન્યાય યાત્રા 14 જાન્યુઆરીએ મણિપુરથી શરૂ થવાની હતી.

‘રાહુલ બ્રિગેડ’ના બીજા એક સભ્યએ કૉંગ્રેસ છોડ્યા પછી કૉંગ્રેસના પૂર્વ અધ્યક્ષની લોકોને જોડવાની ક્ષમતા પર ફરી એક વાર સવાલ ઊભા થયા.

મિલિંદ દેવડાએ પાર્ટી છોડ્યા પછી રાહુલની નિકટની મનાતી યુવા બ્રિગેડમાંથી ફક્ત એક, સચિન પાઇલટ, જ કૉંગ્રેસમાં રહી ગયા.

અને ફક્ત થોડા દિવસ પહેલાં જ મહારાષ્ટ્રના પૂર્વમુખ્ય મંત્રી અને કૉંગ્રેસના કદાવર નેતા અશોક ચૌહાણે પણ કૉંગ્રેસનો હાથ છોડીને ભાજપની આંગળી પકડી લીધી.

રાજકીય વિશ્લેષક રશીદ કિદવઈ કહે છે, “રાહુલ પોતાને રાજકીય શક્તિનો ઉપયોગ કરનારી વ્યક્તિના બદલે તેના ટ્રસ્ટીરૂપે જુએ છે, અને આશા રાખે છે કે તેમના સહયોગી પણ એવી વસ્તુઓથી દૂર રહે જેને રાજકીય શક્તિ તરીકે જોવામાં આવે છે, જેમ કે, લાલ બત્તીવાળી ગાડીઓ.”

કિદવઈ આગળ કહે છે,

“રાહુલ ગાંધી કાં તો એ વાતને સમજ્યા નથી અથવા સમજવા નથી માગતા કે વ્યાપક સ્તરે રાજકીય વફાદારીઓ આપ-લે પર આધારિત હોય છે.”

પરંતુ તારિક અનવર કહે છે,

“જેઓ સાથ છોડી ગયા તેમને કૉંગ્રેસ અને રાહુલ ગાંધીના નિકટતમ હોવાના ઘણા લાભ થયા. પ્રથમ વખત જીતીને આવેલા નેતાઓને પણ મંત્રીમંડળમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું. રાહુલ ગાંધીના પક્ષમાં એ સારું થયું કે આવા લોકો સાથ છોડીને જતા રહ્યા. તેઓનું જવું કોઈ વિચારધારાના પરિણામે તો નહોતું; તેઓ કાં તો દબાણમાં અથવા તો પદ કે કશી બીજી લાલચ માટે.”

જે વ્યક્તિને પોતાની જ સરકારના કાયદાની નકલ ફાડવા માટે ઘમંડી કહેવાઈ હોય, જેના પર ‘પપ્પુ’નું લેબલ લગાડવાની કોશિશ કરવામાં આવી હોય, જેને વારંવાર નામદાર તરીકે બોલાવાતી હોય, કેવી છે એ વ્યક્તિ?

મૅનેજમૅન્ટ ભણાવતાં જયશ્રી સુંદર ભારપૂર્વક કહે છે કે રાહુલ ગાંધીમાં તેમને કોઈ પણ પ્રકારનો ઘમંડ જોવા નથી મળતો. ભાજપના ઘણા નેતાઓ પણ—જેઓ રાહુલ ગાંધીને સારા રાજનેતા માનવા તૈયાર નથી—તેમને એક સારા માણસ માને છે.

જયશ્રી સુંદર દિલ્હીમાં લિયો બ્રનેટ નામની ઇમેજ મૅનેજમૅન્ટ કંપનીમાં દિલ્હીમાં પ્રમુખ હતાં, જેણે 2004માં કૉંગ્રેસ પાર્ટીનાં પ્રચારઅભિયાન અને રણનીતિ તૈયાર કર્યાં હતાં.

કૉંગ્રેસની ટક્કર ત્યારે અટલ બિહારી વાજપેઈ જેવા નેતા સાથે હતી, જેઓ સમાજના એક મોટા વર્ગમાં સ્વીકાર્ય હતા; જ્યારે કૉંગ્રેસ લાંબા સમયથી સત્તાથી દૂર હતી.

‘ડોન્ટ ફૉર્ગેટ 2004, ઍડ્વર્ટાઇઝિંગ સીક્રેટ્સ ઑફ એન ઇમ્પૉસિબલ ઇલેક્શન વિક્ટરી’ પુસ્તકમાં જયશ્રી સુંદર ગાંધી–નહેરુ પરિવાર, જયરામ રમેશ, સલમાન ખુર્શીદ, અને બીજા નેતાઓ સાથેની મુલાકાતો અને સંપૂર્ણ વ્યૂહરચના તૈયાર કરવાથી લઈને ચૂંટણીમાં સફળતા સુધીની વાત કરે છે.

પુસ્તક શરૂ થાય છે છઠ્ઠી જાન્યુઆરીની એ સવારથી જ્યારે કૉંગ્રેસ કાર્યકર્તા શમીમનો ફોન આવે છે, જેને તેઓ પહેલી વાર કોઈ પ્રકારની મજાક સમજે છે.

ફિલ્ટર કૉફીની ચુસકીઓ સાથે જયશ્રી અમને એ દિવસ વિશે જણાવે છે જે દિવસે પહેલી વાર તેઓ રાહુલ અને પ્રિયંકા ગાંધીને મળ્યાં હતાં. સોનિયા ગાંધીને તો તેઓ પહેલાં જ મળી ચૂક્યાં હતાં.

તેઓ કહે છે,

“સોનિયા ગાંધીએ રાહુલ અને પ્રિયંકા સાથે મારો પરિચય કરાવ્યો. મેં મનમાં વિચાર્યું કે આ બંનેને કોણ નથી ઓળખતું? પણ સોનિયા ગાંધીએ પોતે નહોતું માની લીધું કે તેમનાં બાળકોને તો બધા જાણે છે. મારા માટે આ, તેમની શાલીનતાનું એક ઉદાહરણ હતું.”

પછી રાહુલ અને પ્રિયંકા સાથે વારંવાર તેમની મુલાકાત થતી રહી, જેમાં રાહુલને તેમણે હંમેશાં કોઈ ને કોઈ પુસ્તક સાથે જોયા, અને દરેક વાતને તેઓ સૂક્ષ્મતા અને વિસ્તારથી સમજવાની કોશિશ કરતા જણાયા.

તો શું રાહુલ ગાંધી કોઈ એવી રાજકીય બ્રાન્ડ છે જે ભવિષ્યમાં એક પડકાર સાબિત થઈ શકે છે?

બ્રાન્ડ ગુરુ સંદીપ ગોયલ કહે છે કે દરેક બ્રાન્ડની જેમ રાહુલ ગાંધીનાં પણ થોડાંક નકારાત્મક અને થોડાંક સકારાત્મક પાસાં છે.

સંદીપ ગોયલ કહે છે,

“તેઓને નવયુવાઓના પ્રતીક તરીકે જોવામાં આવે છે, ગાંધી–નહેરુની વંશાવલીના છે, અને તેમની યાત્રાએ તેમનામાં લોકો સાથે સરળતાથી હળીભળી જવા સિવાય તેમને એક જનસમુદાયના નેતા તરીકે રજૂ કર્યા છે. આ રીતે જોઈએ તો તેઓ એક એવી બ્રાન્ડ છે જે વર્ક ઇન પ્રોગ્રેસ છે.”