Harare, Luanda, Bruxelles…Uko iki cyumweru gitangiye ari ingenzi ku ntambara muri DR Congo

Intangiriro z'iki cyumweru zirarangwa n'ibikorwa by'ingenzi ku ntambara mu burasirazuba bwa DR Congo, mu nama zo gushaka umuti i Harare n'i Luanda no mu nama y'i Buruseli (Bruxelles) bivugwa ko ishobora gufata ibihano.

Ikibazo cy'intambara mu burasirazuba bwa DR Congo kimaze igihe kinini gihangayikishije ibihugu byo mu karere, cyane ko iki gihugu cya kabiri mu bunini bw'ubuso muri Afurika kandi cya 11 ku isi, kiri mu muryango w'ibihugu bya Afurika y'Iburasirazuba(EAC), mu muryango w'iterambere ry'ibihugu by'Afurika y'Amajyepfo (SADC) ndetse n'umuryango w'iterambere ry'ibihugu bya Afurika yo hagati.

Umuhate w'imiryango y'ibihugu by'akarere ubu ni kimwe mu bitanga icyizere kurangira kw'iyi ntambara, nk'uko inzobere zitandukanye zibivuga.

Mu gihe umuhuza mu kibazo cya Congo, Perezida João Lourenço wa Angola ku wa gatandatu yari yasabye ko guhera saa sita z'ijoro ry'uwo munsi rishyira ejo hashize ku cyumweru impande zirwana zigomba gutangira kubahiriza agahenge, mbere y'uko ibiganiro bitangira, ku cyumweru hamwe na hamwe muri Kivu ya Ruguru na Kivu y'Epfo havuzwe imirwano.

EAC na SADC i Harare

Kuri uyu wa mbere i Harare muri Zimbabwe hateganyijwe inama y'abashinzwe ububanyi n'amahanga b'ibihugu bigize imiryango ya EAC na SADC biga ku kibazo cya DR Congo.

Iyi nama yagombaga kuba mu mpera z'ukwezi kwa kabiri irasubikwa, uyu munsi iriga ku ngingo zatanzwe n'abakuru ba gisirikare bo mu bihugu bigize iyo miryango yombi batanze ku ntambwe zaterwa mu gukemura aya makimbirane.

Abakuru b'ingabo b'ibihugu biva muri iriya miryango ku cyumweru bateraniye i Harare – inama yabo ya kabiri nyuma y'iyabereye i Nairobi muri Kenya mu mpera z'ukwezi gushize – inama yabo y'ejo ku cyumweru yari "igamije ahanini kongera gusuzuma" ibizigwaho n'inama y'abaminisitiri ba EAC na SADC iterana none ku wa mbere i Harare, nk'uko bivugwa n'ubunyamabanga bwa SADC.

Amakuru avuga ko abakuru b'ingabo b'ibihugu byo muri iyi miryango yombi bateguye imyanzuro y'ibijyanye n'ibyakorwa ngo habeho guhagarika imirwano n'inzira zo gusohoka mu kibazo.

Ingingo zafashwe n'aba bakuru b'ingabo, bongeye kongera gusuzuma ku cyumweru, ni zo biteganyijwe ko zigwaho n'abashinzwe ububanyi n'amahanga mu nama yabo kuri uyu wa mbere, mbere y'uko na bo batanga imyanzuro yabo nyuma yazemezwa n'abakuru b'ibihugu mbere yo gushyirwa mu bikorwa.

Ibirimo kuganirwaho i Harare, birahita byerekeza ku gikorwa cy'ingenzi giteganyijwe i Luanda muri Angola.

Kinshasa na M23 i Luanda

Umuvugizi wa Perezida Félix Tshisekedi wa DR Congo, Tina Salama, yasubiwemo n'ibiro ntaramakuru Reuters yemeza ko Kinshasa izohereza itsinda mu biganiro bitaziguye na M23.

Abazaba bagize intumwa za Kinshasa mu biganiro biteganyijwe gutangira ku munsi w'ejo ku wa kabiri ntabwo baramenyekana.

Umutwe wa M23 wemeje ko umukuru wawo w'ishami rya politike, Bertrand Bisimwa, ari we watumiwe guhagararira uwo mutwe ubu ugenzura imirwa mikuru y'intara za Kivu ya Ruguru – Goma, na Kivu y'Epfo – Bukavu, n'ibice bimwe by'izi ntara.

Bisimwa ari mu bakuriye M23 minisiteri y'ubutabera ya DR Congo iherutse gushyiriraho igihembo cya miliyoni 5$ ku watanga amakuru yo kumuta muri yombi kuko, kimwe na bagenzi be, yakatiwe urwo gupfa mu rubanza rwabereye i Kinshasa adahari.

Ibiganiro by'i Luanda biteganyijwe gutangira ku wa kabiri, ni impinduka ikomeye muri iki kibazo ishobora kugeza ku gisubizo, nk'uko abategetsi b'ibihugu bakomeje kubisaba no kubivuga.

Kubyemeza, byafashwe n'abasesenguzi nk'intambwe ikomeye nyuma y'igihe kinini ubutegetsi bwa Kinshasa bwaratangaje ko butazigera buganira n'umutwe wa M23.

Bimwe mu bibazo nyamukuru bishobora kuganirwaho hagati ya Kinshasa na M23 i Luanda birimo;

Abasesenguzi batandukanye bavuga ko ibi biganiro bishobora kuzaba birebire mbere y'uko bigera ku mwanzuro, ndetse ko kugera ku bwumvikane bishobora kugorana. Bakemeza ko akazi gakomeye gafitwe n'abahuza.

'Ibihano' i Buruseli

Mu gihe muri Afurika havugwa umuhate wo gushaka amahoro n'igisubizo kuri iyi ntambara, uyu munsi i Bruxelles hateganyijwe inama y'abaminisitiri b'ububanyi n'amahanga b'ibihugu bigize umuryango w'Ubumwe bw'Uburayi(EU/UE).

Iyi nama iraba iyobowe na Kaja Kallas, intumwa ya EU ishinzwe ububanyi n'amahanga n'ibijyanye n'umutekano – mu cyumweru gishize wahuye n'abategetsi batandukanye b'u Rwanda mu ruzinduko barimo i Bruxelles – akavuga ko yabasabye ko "u Rwanda ruvana ingabo zarwo muri DR Congo".

Ku rutonde rw'ibyigwa n'iyi nama ya none ya EU ntihariho ikibazo cya DR Congo, gusa ibinyamakuru bitandukanye bivuga ko iyi nama iza kwemerezwamo ibihano byari byarateguwe mbere ku bantu bagera ku icyenda – barimo n'Abanyarwanda – na za kompanyi kubera uruhare bashinjwa mu ntambara mu burasirazuba bwa DR Congo.

Radio RFI ivuga ko urutonde rw'abo bantu rwari rwarateguwe mu bihano byari byitezwe gutangwa n'Ubumwe bw'Uburayi mu kwezi gushize ariko bigahagarikwa na Luxembourg ikoresheje ububasha ifite bwa 'veto'muri uwo muryango.

Ibinyamakuru bitandukanye i Burayi byemeza ko ibyo bihano ku bantu ku giti cyabo – batatangajwe kugeza ubu – bishobora kwemezwa uyu munsi aho mu bihano bafatirwa harimo kubuzwa kugera i Burayi no gufatira imitungo yabo, nk'uko ibinyamakuru bibivuga.

Mu gihe mu kwezi gushize Ubumwe bw'Uburayi byavuzwe ko bwari bugiye gufatira ibihano u Rwanda byarimo guhagarika inkunga n'imikoranire n'u Rwanda, n'ibihano ku bantu ku giti cyabo, byavuzwe ko Luxembourg yahagaritse iyo ngingo itanze ingingo ko uyu muryango ukwiye guha amahirwe umuhate w'imiryango ya SADC na EAC mu gukemura ikibazo.

Mu bihe bya vuba bishize, leta y'u Rwanda ntiyahakanye byeruye cyangwa ngo yemeze gufasha umutwe wa M23, gusa ivuga ko yafashe ingamba zo gucunga umutekano w'imbibi z'igihugu kubera inkeke itejwe n'umutwe wa FDLR ishinja Kinshasa gukorana na wo, ibyo Kinshasa ihakana.

Abategetsi b'u Rwanda, bakomoza ku bihano byafashwe n'ibyari bigiye gufatwa, muri iyi minsi bavuze ko "ingamba zifatirwa uruhande rumwe" zitazageza ku gukemura ikibazo, ko ahubwo "zinaniza umuhate w'ubuhuza bwa Afurika".

Mu ijambo rye ku cyumweru ari i Kigali, Perezida Paul Kagame yanenze Ububiligi ko ari bwo buyoboye umuhate wo "guhamagarira isi yose ngo iteranire ku Rwanda".