Uburusiya bubaye igihugu cya mbere cyemeye ubutegetsi bw'aba Talibani muri Afghanistan

Ahavuye isanamu, Getty Images
- Umwanditsi, Tabby Wilson
- Igikorwa, BBC News
Uburusiya bwabaye igihugu cya mbere cyemeye ku mugaragaro ubutegetsi bw'aba-Talibani, Minisitiri w'ububanyi n'amahanga wa Afghanistan Amir Khan Muttaqi avuga ko ari icyemezo cya "gitwari".
Ku wa kane, yahuye n'ambasaderi w'Uburusiya muri Afghanistan, Dmitry Zhirnov, mu murwa mukuru Kabul, mu gihe Zhirnov yamugezagaho ku mugaragaro icyemezo cya leta ye cyo kwemera Emira ya Kisilamu ya Afghanistan.
Minisitiri Muttaqi yavuze ko iki ari "icyiciro gishya cy'umubano mwiza, ubwubahane, n'ubufatanye bwubaka", ndetse ko iyo mpinduka izabera "urugero" ibindi bihugu.
Aba-Talibani bashatse kwemerwa mu mahanga no kubona ishoramari kuva basubiye ku butegetsi muri Kanama (8) mu mwaka wa 2021, nubwo hari amakuru avuga ko barimo kugenda barushaho guhonyora uburenganzira bwa muntu.
Mu itangazo minisiteri y'ububanyi n'amahanga y'Uburusiya yasohoye, yagize iti: "Twemera ko igikorwa cyo kwemera ku mugaragaro leta ya Emira ya Kisilamu ya Afghanistan kizatera imbaraga ishyirwaho ry'ubufatanye bw'ingirakamaro hagati y'ibihugu byacu byombi."
Iryo tangazo rivuga ko Uburusiya bwabonye amahirwe y'ubufatanye "mu bucuruzi n'ubukungu" mu rwego rw'"ingufu [z'amashanyarazi], gutwara abantu n'ibintu, ubuhinzi n'ibikorwa-remezo", ndetse ko Uburusiya buzakomeza gufasha Afghanistan kurwanya inkeke z'iterabwoba n'ubucuruzi bwa magendu bw'ibiyobyabwenge.

Ahavuye isanamu, Reuters
Uburusiya bwabaye kimwe mu bihugu bicye cyane bitafunze ambasade zabyo muri Afghanistan mu mwaka wa 2021, ndetse bwatangaje ku rubuga nkoranyambaga rwa Telegram ko "kwagura ibiganiro na Kabul" ari ingenzi ku mutekano wo mu karere no ku iterambere ry'ubukungu.
Uburusiya bwanabaye igihugu cya mbere cyasinyanye amasezerano mpuzamahanga y'ubukungu n'aba-Talibani mu mwaka wa 2022, ubwo bwemeraga kujya bugurisha ibitoro, gaze ('gas') n'ingano kuri Afghanistani.
Muri Mata (4) uyu mwaka, aba-Talibani bakuwe ku rutonde rw'Uburusiya rw'imiryango y'iterabwoba, bugamije gucira inzira ishyirwaho ry'"ubufatanye bwuzuye" na Afghanistani, nkuko minisiteri y'ububanyi n'amahanga y'Uburusiya ibivuga.
Muri Nyakanga (7) mu mwaka ushize, Perezida Vladimir Putin w'Uburusiya yavuze ko aba-Talibani ari "inshuti" yabwo mu kurwanya iterabwoba. Abahagarariye aba-Talibani bajyaga mu biganiro i Moscow no mu mwaka wa 2018.
Ibihugu byombi bifitanye amateka y'urusobe, nyuma yuko ubwahoze ari Ubumwe bw'Abasoviyeti (URSS) – ahanini ni Uburusiya bwo muri iki gihe – buteye icyo gihugu mu mwaka wa 1979, bukarwana na Afghanistan mu ntambara yamaze imyaka icyenda yiciwemo abasirikare 15,000 b'Ubumwe bw'Abasoviyeti.
Icyemezo cya URSS ('Union des Républiques Socialistes Soviétiques') cyo gushyiraho ubutegetsi i Kabul bushyigikiwe na URSS, cyatumye Abasoviyeti baba igicibwa mu mahanga, nuko amaherezo bava muri Afghanistan muri Gashyantare (2) mu mwaka wa 1989.

Leta zo mu burengerazuba bw'isi n'imiryango y'ubutabazi, byamaganye cyane leta y'aba-Talibani, by'umwihariko kubera ishyirwa mu ngiro ry'amategeko akaze ya kisilamu ya Sharia, abuza ibintu byinshi abagore n'abakobwa.
Mu myaka ine ishize, abagore babujijwe kwiga mu mashuri yisumbuye no muri kaminuza, ndetse ntibashobora kuva mu ngo zabo batari kumwe n'umuntu w'igitsina gabo ubaherekeje, kandi bategetswe gukurikiza amategeko akaze y'imyambarire.
Amategeko yarushijeho kugira ibintu abuza, ndetse amategeko mashya agenga "imyitwarire myiza" abuza abagore kuvugira hanze yo mu rugo rwabo.
Umuryango w'Abibumbye (ONU) wavuze ko ayo mategeko ari "'apartheid' [ivangura] ishingiye ku gitsina", ukomoza kuri politike y'ivangura ya 'apartheid' ba gashakabuhake b'abazungu, ba nyamucye, bahoze bakora muri Afurika y'Epfo.
ONU yanavuze ko ubutegetsi bw'aba-Talibani bwakubitiye mu ruhame ndetse bukorera urugomo abahoze ari abategetsi ba leta ya Afghanistan.
Akanama k'Umutekano ka ONU kafatiye Afghanistan ibihano bikomeye mu mwaka wa 2021, birimo cyane cyane gufatira umutungo wa miliyari hafi 9 z'amadolari y'Amerika w'ubutegetsi bwari buriho bwa Afghanistan.
Mu gihe Ubushinwa, Emira Zunze Ubumwe z'Abarabu (UAE), Uzbekistan na Pakistan byose byagennye aba-ambasaderi babihagarariye i Kabul, Uburusiya ubu ni cyo gihugu cyonyine cyemeye ubutegetsi bw'aba-Talibani kuva basubiye ku butegetsi mu myaka hafi ine ishize.










