Menya Ilhan Omar, umudepite wa Amerika uvuka muri Somalia Trump yongeye kwibasira mu ijambo rye i Davos

Trump yamaye ikoti ry'ubururu bwijimye, ishati yera na karuvati y'umutuku inyuma ye hari 'background' y'ubururu

Ahavuye isanamu, White House

Insiguro y'isanamu, i Davos mu Busuwisi Trump yavuze ijambo ryamaze isaha irenga aho mu byo yavuze harimo kwibasira Somalia, igihugu cyo mu muryango wa Afurika y'iburasirazuba

Perezida Donald Trump yongeye kwibasira igihugu cya Somalia n'abaturage bacyo ndetse n'umudepite w'umunyamerikakazi ukomoka muri icyo gihugu yavuze ko "kidafite guverinoma, ntikigire n'inzego z'ubutegetsi".

Mu ijambo ryamaze isaha n'iminota 10 yavugiye i Davos mu nama ya World Economic Forum ku wa gatatu, Trump yibasiye abimukira bo muri Somalia avuga ko ari abantu "bafite igipimo gito cy'ubwenge (IQ)", ndetse ati: "Somalia si igihugu".

Amuvuze mu mazina, Trump yibasiye umudepite wa Amerika Ilhan Omar, amuhuza n'igihugu cya Somalia avukamo, yakomeje kuvuga nabi.

Ni nyuma y'uko ku wa kabiri, ari muri Amerika na bwo yari yibasiye igihugu cya Somalia mu ijambo rye, ibintu byamaganywe n'abategetsi ba Somalia bavuze ko ari amagambo y'ivangura n'irondaruhu no kwibasira igihugu cyigenga.

Muri iyi minsi, Donald Trump agaruka ku bujura bw'amafaranga agera kuri miliyari 18$ buteguwe kandi bwakozwe igihe kirekire mu bufasha ubutegetsi buha abaturage muri leta ya Minnesota, leta ifite umubare munini w'abaturage bafite inkomoko muri Somalia kurusha izindi muri Amerika.

Trump akoresha iki kibazo mu gushimangira politike ye ikakaye ku bimukira ndetse no kwirukana abo ubutegetsi bwe budashaka muri Amerika.

Mu ijambo rye i Davos ubwo yavugaga ku bibazo abona abimukira bateje ibihugu by'i Burayi na Amerika, nanone yagarutse ku kibazo kiri muri Minnesota, maze ahera aho yibasira Somalia.

Yagize ati: "Turimo gukurikirana ubujura bw'arenga miliyari 19$ yibwe n'amabandi y'Abasomali. Mwakwibaza ko Somalia…ubu noneho bafite IQ (intelligent quota) iri hejuru kurusha uko twabitekerezaga? Ubundi turavuga ngo, aba bantu bafite IQ iri hasi, ni gute bagiye muri Minnesota bakiba yo mafaranga yose?"

Skip podcast promotion and continue reading
WhatsApp channel ya BBC Gahuza

Amakuru ya BBC Gahuza ako kanya kuri WhatsApp yawe

Kanda hano ujyeho

End of podcast promotion

Trump yavuze ko ibyabaye muri Minnnesota bikwiye gutuma "uburengerazuba butazana mu gihiriri imico mvamahanga."

Yongeraho ati: "Turimo kwakira abantu bavuye muri Somalia, Somalia ntabwo ari igihugu…nta guverinoma igira, nta polisi, nta gisi…[gisirikare], nta kintu na kimwe".

Abategetsi ba Somalia nta kintu baravuga kuri ibi Trump yatangaje, gusa mbere bagiye banenga ubutegetsi bwe kwibasira iki gihugu no kugihuza n'ibyabaye muri Minnesota.

Somalia ni igihugu cyigenga, gifite abaturage hafi miliyoni 20, inzego z'ubutegetsi, n'ubukungu bushingiye ku bucuruzi, ubworozi, n'amafaranga yoherezwa na 'diaspora' ya Somalia iba mu mahanga.

Iki gihugu, mu myaka igera kuri 20 ishize, cyashegeshwe n'abarwanyi ba Al-Shabab, kiri mu muryango w'ibihugu bya Afurika y'iburasirazuba, uyu muryango nawo ntacyo uravuga ku byatangajwe na Trump ko Somalia atari igihugu.

Mu cyumweru gishize leta ya Washington yatangaje ko ikuyeho uburyo bwo kurengera no gufasha abimukira bakomoka muri Somalia bageramiwe no kwirukanwa muri Amerika. Icyemezo gifite ingaruka ku baturage bagera ku 80,000.

Ku rundi ruhande, ubutegetsi bwa Trump bwongereye ibikorwa bya gisirikare muri Somalia aho bamaze gukora ibitero by'indege birenga 120, ibitero byinshi kurusha iby'igihe cy'ubutegetsi bwa George W. Bush, Barack Obama na Joe Biden. Ibyo bitero ingabo za Amerika zivuga ko zibigaba ku barwanyi ba al-Shabab bafitanye ihuriro na Al Qaeda.

Ni nde uyu mugore Ilhan Omar Trump yongeye kwibasira?

Akomeza kuvuga kuri Somalia i Davos mu ijambo rye, Trump w'imyaka 79, yakomeje ati: "Kandi dufite uyu mudepite wa ntawe ('fake congress person') baherutse kuvuga ko afite umutungo wa miliyoni 30$ ibyo mwabyemera? Ilhan Omar uvuga ku Itegekoshinga rimpa…Ava mu gihugu kitari igihugu, none ari kutubwira uko dutegeka Amerika."

Yongeraho ati: "Reka mbabwire, ntabwo ibi azabikira noneho".

Ilhan Omar ntacyo arasubiza kuri ibi Trump yavugiye i Davos ariko asanzwe azwiho kunenga yeruye politiki ya Trump ku bimukira, n'ingingo zitandukanye z'ubutegetsi bwe.

Ku wa kabiri asubizaku byoTrump yari yavuze akiri muri Amerika, Ilhan Omar yavuze ko amagambo ya Trump ari ayo "kwibasira ubwoko bwose [bw'Abasomali] no guhindura politike iperereza ririmo kuba ku cyaha" [ubujura muri Minnesota].

Ilhan ni umugore w'imyaka 43 w'umwimukira wageze muri Amerika afite imyaka 10 ari kumwe n'umuryango we, arahigira, arakora, agera aho atorerwa kujya mu nteko ishinga amategeko ya Amerika.

Ilhan Omar ni umudepite wa Amerika wavukiye i Mogadishu uzwiho kuba umwe mu banenga cyane Trump na politike ze

Ahavuye isanamu, Getty Images

Insiguro y'isanamu, Ilhan Omar ni umudepite wa Amerika wavukiye i Mogadishu uzwiho kuba umwe mu banenga cyane Trump na politike ze

Mu ntangiriro za 2019, yabaye Umunyamerika wa mbere wavukiye muri Somalia, Umunyafurika wa mbere wahawe ubwenegihugu wabaye umudepite wa Amerika, n'umugore wa mbere utari umuzungu uhagarariye Leta ya Minnesota mu nteko.

Yavukiye i Mogadishu ari we mwana muto iwabo, apfusha nyina afite imyaka ibiri gusa, mu bwana bwe babaga i Baidoa umujyi uri mu majyepfo ya Somalia.

Afite imyaka itandatu iwabo bahunze intambara bajya mu nkambi ya Dadaab mu burasirazuba bwa Kenya aho bamaze imyaka ine.

Mu 1992 nibwo bavuye mu nkambi bajya muri Amerika, aho babanje kuba muri leta ya Virginia, nyuma bimukira muri Minnesota, mu 2000 nibwo yabonye ubwenegihugu bwa Amerika agize imyaka 17 kuko bari bakiri impunzi.

Ilhan Omar mbere yavuze uburyo mu mashuri muri Amerika yagowe cyane kubera ko – bitandukanye n'abandi - we yahoraga yitandiye (hijab) kandi agendera ku mabwiriza ya se wahise atangira gukora akazi ko gutwara 'taxi'.

Yize ibijyanye n'imirire (nutrition) aba ari nabyo akoramo mbere yo kujya muri politiki.

Mu 2013 yabaye 'manager' mu kwiyamamaza k'umugabo witwa Andrew Johnson watsinze amatora muri Minneapolis, umujyi wo muri Minnesota, bituma nyuma amubera umujyanama. Nuko nawe yinjira muri politiki mu ishyaka ry'Abademokarate.

Mu 2017 ubwo yari afite imyaka 35, yabanje gutorerwa kwinjira mu nteko ishingamategeko ya leta ya Minnesota

Ilhan ni ikirango cyo kutavugarumwe na Trump

Nk'umuntu uzi ibibazo by'abimukira, ntavuga rumwe na Perezida Donald Trump kuri iki kibazo, byatumye aboneka cyane mu badashyigikira ibikorwa na politiki ze.

Ilhan Omar avuga ko aharanira uburenganzira n'ubwisanzure bw'abantu bose cyane cyane ababangamiwe kugeza no ku bagira amahitamo anyuranye mu bitsina (LGBTQI).

Muri Amerika bamwe bavuga ko Ilhan ari "ikirango gikomeye" cy'abanenga ubutegetsi bwa Trump, ndetse babasha guhangara Perezida Trump ubwe badaciye ku ruhande.

Ilhan Omar afite abana batatu barimo Isra Hirsi, w'imyaka 22, umunyamerika umaze kumenyekana nk'impirimbanyi yo kurengera ibidukikije.

Ilhan yibukwa cyane mu 2019 kuri manda ya mbere ya Trump ubwo yari mu b'imbere mu rugamba rwo kumweguza ku mwanya w'umukuru w'igihugu, ibitarashobotse icyo gihe.

Icyo gihe, Ilahn yavuze ko Trump "antinya" kuko "asigaye ankurikirana cyane".