BBC yafashe amashusho mu ibanga y'abashukanyi mu gutanga visa z'akazi mu Bwongereza

Abashakira abantu akazi bashuka abanyamahanga barimo gushaka akazi mu Bwongereza mu byo kwita ku barwayi n'abantu bashaje bashyizwe ahagaragara na BBC yabafashe amashusho mu ibanga.
Umwe muri abo bashukanyi ni umuganga wo muri Nigeria wahoze akorera ikigo gishinzwe ubuzima mu Bwongereza mu ishami ry'indwara zo mu mutwe.
Minisiteri y'ubutegetsi mu Bwongereza yemera ko harimo icyuho mu byo gusaba akazi ku banyamahanga, gusa icukumbura rya BBC rirerekana uburyo abo bashukanyi biborohera, bihisha, kandi bagakomeza kubivanamo inyungu.
Amashusho yacu yafashwe mu ibanga yerekana uburyo bakoresha, burimo;
- Kugurisha bitemewe imirimo mu Bwongereza ya kompanyi zita ku barwayi n'abashaje
- Guhimba intonde n'imishahara y'abakozi mu guhisha ko iyo mirimo itabaho
- Guhindura bakajya no mu tundi tuzi, nk'ubwubatsi, na bwo bufite ikibazo cy'ubuke bw'abakozi
Amakuru y'ubushukanyi mu gushaka kujya mu Bwongereza yariyongereye kuva mu 2022 ubwo leta y'Ubwongereza yaguraga gahunda yo guha visa abakozi b'abanyamahanga, barimo abakora mu kwita ku barwayi.
Mu gusaba visa, ababyifuza bagomba kubanza kubona "Certificate of Sponsorship" (CoS) [icyemezo cyo kwishingira] bahabwa n'umuntu ukora mu Bwongereza mu buryo bwemewe na leta.
Iki cyangombwa nkenerwa cya CoS ni cyo abashukanyi bakoreraho amayeri yabo.
Dora-Olivia Vicol ukuriye kompanyi ya Work Rights Centre ifasha abimukira n'abandi badafite ubushobozi mu Bwongereza kubona ubutabera, agira ati: "Igipimo cy'ubu bushukanyi mu bijyanye na visa z'abashaka akazi ko kwita ku barwayi kiri hejuru."
Yongeraho ati: "Nibaza ko byahindutse ikibazo gikomereye igihugu".
BBC yohereje itsinda ry'abanyamakuru biyoberanyijebagana aba bashukanyi bavuga ko bashakira abantu akazi mu Bwongereza.
Umwe yahuye na Dr Kelvin Alaneme, umuganga wo muri Nigeria washinze kompanyi ya CareerEdu ikorera i Harlow muri Essex mu Bwongereza.
Urubuga rwe (website) ruvuga ko business ye ari "intango y'amahirwe kw'isi hose ku rubyiruko rwa Afurika", avuga ko yafashije "abakiliya bishimye" 9,800.
Mu kwizera ko umunyamakuru wa BBC wiyoberanyije aziranye n'abantu benshi mu gisata cyo kwita ku barwayi mu Bwongereza, Dr Alaneme yagerageje kumuha akazi ngo amubere 'agent' wa business ye, amubwira ko irimo inyungu nyinshi.
Aramubwira ati: "Wowe nshakira inzu zita ku barwayi n'abakuze. Naguhindura umuntu utunze za miliyoni".
Nk'umuntu yabonaga ko bagiye gukorana, umunyamakuru wacu yahawe amakuru arambuye y'uko ubushukanyi bwe (Dr Alaneme) n'abandi bukora.
Dr Alaneme yizeje uyu munyamakuru kumuhemba £2,000 (hafi miliyoni 4 Frw) kuri buri kazi yazana, akongeraho na £500 ya 'komisiyo'.
Avuga rero ko utwo tuzi ari two agurisha ku bakandida batwifuza muri Nigeria.
Mu Bwongereza bihanwa n'amategeko guca amafaranga umuntu ngo ahabwe akazi.
Avuga agabanyije ijwi, ati: "Ubundi [abakandida] ntabwo bagomba kwishyura kuko ni ubuntu. Bikwiye kuba ari ubuntu.
"Bishyura kuko bazi neza ko ari nkaho ari yo nzira yonyine ishoboka".
BBC yatangiye kumukoraho iperereza nyuma y'abavuga uko bashutswe na we ko agiye kubakura muri Afurika bakajya gukora mu Bwongereza.
Praise – wo mu majyepfo ya Nigeria uri mu kigero cy'imyaka 30 – ni umwe mu bicuza, avuga ko yishyuye Dr Alaneme arenga £10,000 (hafi 20,000,000Frw) kugira ngo amuhe akazi mu Bwongereza.
Uyu avuga ko yizejwe ko agiye gukora muri kompanyi ifasha abarwayi n'abashaje yitwa Efficiency for Care iri ahitwa Clacton-on-Sea. Ahageze ni bwo yasanze ako kazi ntagahari.
Ati: "Iyo menya ko nta kazi gahari, sinari kuza hano.
"Nibura iwacu muri Nigeria, iyo ntacyo mfite, ndeba mushiki wanjye cyangwa ababyeyi banjye nkajya kurya ku buntu. Ntabwo ari nka hano, aha inzara irakwica".
Praise avuga ko mu mezi ashize yagiye yandikira ubutumwa Efficiency for Care na Dr Alaneme ababaza niba yatangira akazi. Nubwo Dr Alaneme yamwizeje kumufasha akazi ntikigeze kaza.

Hashize hafi umwaka umwe, yabonye indi kompanyi itanga serivisi zo kwita ku barwayi n'abashaje yifuza kumufasha nibura kuguma mu Bwongereza.
Iperereza ryacu ryasanze Efficiency for Care mu 2022 yarakoreshaga abantu 16, n'abagera ku 152 mu 2023. Nyamara ibaruwa Minisiteri y'ubutegetsi yoherereje iyi kompanyi mu 2023 – yabonywe na BBC – yerekana ko iyi kompanyi yishingiye abakozi 1,234 bo mu mahanga ibaha ya 'Certificates of Sponsorship' hagati ya 2022 na 2023.
Uburenganzira bwo gukora bwa Efficiency for Care yaje kubwamburwa mu 2023. Ubu ntabwo ikivana abakozi hanze, ariko iracyakora.
Iyi kompanyi yabwiye BBC ko ihakana ibirego byo gukorana mu bushukanyi na Dr Alaneme. Ko yari izi ko irimo izana mu buryo bwemewe n'amategeko abakozi bava muri Nigeria no mu bindi bihugu.
Iyi kompanyi kandi yaregeye mu nkiko icyemezo cyo kuyambura uburenganzira bwayo bwo gukorera mu Bwongereza.
Mu yandi mashusho yafashwe mu ibanga mu guhura na Dr Alaneme, yatubwiye birambuye ubundi bushukanyi bukabije bwo guha umuntu 'CoS' idafite akazi ihujwe na ko.
Avuga ko "ibyiza" by'iyo CoS idafite akazi bijyanye "ni uko ushobora guhitamo umujyi wose wifuza".
Ati: "Ushobora kujya i Glasgow. Ushobora kuguma i London. Watura aho ushaka hose".
Nyamara ibi si ko bimeze. Iyo umwimukira ageze mu Bwongereza kuri visa yo gukora mu bigo byita ku barwayi n'abashaje maze ntakore ako kazi, visa ye ishobora gukurwaho akaba yasubizwa aho yavuye.
Mu kuganira na Dr Alaneme, yanavuze uko bahimba urutonde rw'abakozi n'imishahara mu guhisha ko iyo mirimo itabaho.
Ati: "Ibi [uko amafaranga yishyurwa abakozi] ni cyo leta iba ikeneye kubona gusa".
BBC yafashe amashusho mw'ibanga no ku wundi mu 'agent' w'akazi uba mu Bwongereza witwa Nana Akwasi Agyemang-Prempeh nyuma y'uko abantu benshi babwiye BBC ko bamwishyuye ibihumbi za mirongo by'amapawundi ku kazi ko kwita ku barwayi n'abashaje ariko bagasanga katabaho.
Bavuga ko zimwe muri Certificates of Sponsorship (CoS) Nana Akwasi yatangaga basanze ari mpimbano – kopi z'izindi CoS zatanzwe n'izindi kompanyi.
Twaje gusanga Nana Akwasi yaratangiye no gutanga za CoS mu mirimo y'ubwubatsi mu Bwongereza – urundi rwego rwemerera abakoresha kuzana abakozi bo mu mahanga.

Yabashije gushinga kompanyi ye y'ubwubatsi abona uburenganzira bwo kwishingira abakozi ahawe na Minisiteri y'ubutegetsi.
Umunyamakuru wacu, wigize umuntu ukora business ukorera muri Uganda ushaka kumuzanira abubatsi aho mu Bwongereza, abaza Nana Akwasi niba ibyo bishoboka.
Yamubwiye ko bishoboka – ku giciro cya £42,000 (miliyoni hafi 80Frw) ku bantu batatu.
Nana Akwasi yatubwiye ko yagiye kwinjira mu rwego rw'ubwubatsi kuko amategeko arimo "gukazwa" mu kwita ku barwayi n'abashaje – kandi ko aba 'agent' barimo kujya mu bindi bice by'imirimo.
Ati: "Abantu ubu barimo kujya muri IT".

Mu Bwongereza, uburenganzira bwo gukora bugera kuri 470 mu bijyanye no kwita ku barwayi n'abashaje leta yabwambuye abo yabuhaye hagati ya 2022 na 2024.
Abari barahawe uburenganzira bwo kwishingira abakozi bazanye abakozi mu buvuzi no kwita ku bantu barenga 39,000 kuva mu 2020.
Nana Akwasi nyuma yasabye uyu munyamakuru wigize 'businesman' wo muri Uganda ngo amwishyure ay'ibanze mbere yo kubona Certificates of Sponsorship. Ibyo atakoze.
Minisiteri y'ubutegetsi y'Ubwongereza ubu yamwambuye uburenganzira yari yarahawe.
Nyuma, Nana Akwasi abajijwe na BBC impamvu akora ubushukanyi, yasubije ko na we ubwe yashutswe n'abandi ba 'agents' kandi ko atari azi ko agurisha inyandiko mpimbano za CoS.
Mu nyandiko bahaye BBC, Ministeri y'ubutegetsi y'Ubwongereza yavuze ko yatangije "igikorwa gikomeye cyo kurwanya abaha abantu akazi bakoresha nabi 'system' yo gutanga visa" kandi "izafunga business zihonyora amategeko y'umurimo mu Bwongereza" mu kwishingira abakozi bo mu mahnga.
Iperereza rya BBC mbere ryavumbuye ubushukanyi nk'ubu muri visa ku bantu bo mu Buhinde, n'abanyeshuri bo mu mahanga baba mu Bwongereza bifuza gukora mu bigo bifasha abarwayi n'abashaje.
Mu Ugushyingo (11) 2024, leta yatangaje ko yahagaritse abakoresha benshi 'b'abashukanyi' bazana abakozi bo mu mahanga.
Hejuru y'ibyo, kuva tariki 09 Mata(4), ibigo bifasha abarwayi n'abashaje mu Bwongereza bizajya bisabwa guha akazi mbere na mbere abakozi bo mu mahanga basanzwe baba mu Bwongereza mbere yo gushaka abari hanze y'igihugu.













