Burkina Faso: Agatsiko ka gisirikare kaciye umubano w'abatinganyi

Agatsiko ka gisirikare kari ku butegetsi muri Burkina Faso katangaje ko kaciye ibikorwa by'ubutinganyi, bituma iki gihugu kiba igishya cyo muri Afurika kirwanyije umubano w'abatinganyi nubwo ibihugu bikomeye byo mu burengerazuba bw'isi byamagana bikomeye abibasira abatinganyi.

Ubutinganyi bwari busanzwe bwangwa muri iki gihugu gikomeye ku mibereho ya kera cyo muri Afurika y'uburengerazuba, ariko nta na rimwe bwari bwarigeze butangazwa ko butemewe n'amategeko.

Minisitiri w'ubutabera Edasso Rodrigue Bayala yavuze ko leta y'aka gatsiko ubu yemeje itegeko rigira ubutinganyi icyaha gihanwa n'amategeko, ariko nta yandi makuru yatanze.

Igisirikare cyafashe ubutegetsi muri Burkina Faso mu mwaka wa 2022, ndetse cyahinduye icyerekezo cy'igihugu, cyerekeza amaso ku Burusiya nyuma yo gucana umubano n'Ubufaransa bwahoze bukoloniza Burkina Faso.

Ibikorwa by'ubutinganyi ntibihanwa n'amategeko mu Burusiya kuva mu mwaka wa 1993, ariko ubutegetsi bwa Perezida Vladimir Putin bumaze igihe bwibasira abatinganyi, banazwi nk'aba LGBTQ, harimo no guca icyo bwita "icengezamatwara ry'imibonano mpuzabitsina itari gakondo".

Icyemezo cya Burkina Faso cyuko ubutinganyi buhanwa n'amategeko kiri muri gahunda yo kuvugurura amategeko yayo ajyanye no gushyingirwa.

Iri tegeko rishya, rigitegereje kwemezwa n'inteko ishingamategeko igenzurwa n'igisirikare ndetse rigashyirwaho umukono n'umukuru w'agatsiko ka gisirikare kari ku butegetsi Kapiteni Ibrahim Traoré, ryemera gusa gushyingirwa kwo mu idini hamwe no gushyingirwa kwa gakondo.

Ibiro ntaramakuru AFP byasubiyemo amagambo ya Minisitiri w'ubutabera Bayala agira ati: "Kuva ubu ubutinganyi n'imigenzo ijyanye na bwo bizajya bihanwa n'amategeko."

Kapiteni Traoré yafashe ubutegetsi muri Nzeri (9) mu 2022, nyuma yo guhirika undi mutegetsi wa gisirikare, Liyetona Koloneli Paul-Henri Damiba, amushinja kunanirwa guhagarika intagondwa zigendera ku mahame akaze yiyitirira Isilamu zibasiye Burkina Faso kuva mu mwaka wa 2015.

Ahandi muri Afurika byifashe gute?

Burkina Faso yari iri mu bihugu 22 mu bihugu 54 byo muri Afurika, aho umubano w'abatinganyi udahanwa n'amategeko.

Bitandukanye no mu bihugu byahoze bikolonizwa n'Ubwongereza, nta mategeko ahana ubutinganyi yasigaranye nk'umurage w'ubukoloni nyuma yuko ibonye ubwigenge mu 1960 ku Bufaransa bwahoze buyikoloniza.

Abayisilamu bagize 64% by'abaturage ba Burkina Faso, naho abakristu ni 26%. Abandi baturage basigaye bangana na 10% baba mu madini gakondo cyangwa nta dini bagira.

Mu myaka ya vuba aha ishize, ibihugu byinshi byo muri Afurika byarushijeho kurwanya abatinganyi.

Uganda ni kimwe muri ibyo bihugu biherutse gushyiraho amategeko yo kurushaho guhashya abatinganyi, nubwo yamaganwe n'imiryango iharanira uburenganzira y'imbere mu gihugu hamwe n'ibihugu bikomeye byo mu burengerazuba.

Muri Mata (4) uyu mwaka, urukiko rwa Uganda rurinda iremezo ry'itegekonshinga rwashyigikiye itegeko rishya rihana abatinganyi ryemera ko hatangwa igihano cy'urupfu ku "butinganyi bukabije", burimo nk'imibonano y'ubutinganyi irimo umuntu ufite munsi y'imyaka 18 cyangwa aho umuntu yandujwe indwara y'ubuzima bwose nka virusi ya VIH (HIV) itera SIDA.

Impirimbanyi zavuze ko zizajuririra icyo cyemezo cy'urukiko.

Banki y'Isi yahagaritse inguzanyo nshya ku butegetsi bwa Perezida Yoweri Museveni, mu gihe Amerika yahagaritse gusonera imisoro ibicuruzwa bya Uganda ku masoko y'Amerika, nyuma yuko iryo tegeko ryemejwe mu mwaka ushize.

Museveni yashyigikiye iryo tegeko avuga ko ribungabunga indangagaciro z'umuryango gakondo, anavuga ko Uganda itazemerera uburengerazuba kugira ibyo buyihatira.

Hagati aho, umukobwa wa Perezida wa Cameroun yateje imbamutima zitandukanye nyuma yuko mu cyumweru gishize atangaje ko ari umutinganyi.

Brenda Biya, uba mu mahanga, yavuze ko yizeye ko uko gutangaza ko ari umutinganyi kuzafasha mu guhindura itegeko rihana ubutinganyi muri Cameroun.

Cameroun itegekwa na se Paul Biya, w'imyaka 91, umaze imyaka 42 ku butegetsi.

Muri Gashyantare (2) uyu mwaka, inteko ishingamategeko ya Ghana yemeje umushinga w'itegeko rishya riteganya igifungo kigera ku myaka itatu ku muntu uwo ari we wese uhamijwe n'urukiko ko yavuze ko ari umutinganyi.

Ariko Perezida wa Ghana Nana Akufo-Addo ntiyashyize umukono kuri iryo tegeko, avuga ko azategereza ko inkiko zifata icyemezo niba ryubahirije itegekonshinga.

Minisiteri y'imari ya Ghana yamuburiye ko mu gihe uwo mushinga waba uhindutse itegeko, Ghana ishobora gutakaza miliyari 3.8 z'amadolari y'Amerika z'inkunga ya Banki y'Isi mu myaka iri hagati y'itanu n'itandatu iri imbere.

Ghana yugarijwe n'amakuba mu bukungu ndetse mu mwaka ushize yagobotswe n'ikigega cy'isi cy'imari (FMI/IMF).