Ethiopia – Tigray: France na Germany na byo byasabye abaturage babyo kuhava

Abasirikare ba Ethiopia bari mu mwiyereko wo gushyigikira leta - ku itariki ya 11 y'ukwezi kwa cumi na kumwe uyu mwaka

Ahavuye isanamu, Reuters

Insiguro y'isanamu, Intumwa yihariye y'Amerika mu karere k'ihembe ry'Afurika ivuga ko impande zombi zizeye kugera ku ntsinzi ya gisirikare

Ubudage n'Ubufaransa byiyongereye ku bihugu bimaze kugira inama abaturage babyo kuva muri Ethiopia, mu gihe intambara irimo gufata indi ntera muri iki gihugu.

Amerika n'Ubwongereza na byo biherutse gusaba abaturage babyo kuva muri Ethiopia, ndetse n'umuryango w'abibumbye (ONU/UN) watangiye icyo wise kwimura by'igihe gito bamwe mu bakozi bawo.

Ibi bibaye mu gihe inyeshyamba zo muri Tigray zivuga ko zikomeje gutera intambwe zerekeza ku murwa mukuru Addis Ababa.

Minisitiri w'intebe wa Ethiopia Abiy Ahmed avuga ko yagiye ku rugamba guhangana n'inyeshyamba.

Iyi ntambara imaze umwaka umwe yateje amakuba ajyanye n'imibereho. ONU ivuga ko mu majyaruguru y'igihugu abantu babarirwa mu bihumbi amagana babayeho mu bihe nk'ibyo mu nzara.

Abantu babarirwa mu bihumbi barishwe naho ababarirwa muri za miliyoni bataye ingo zabo.

Jeffrey Feltman, intumwa yihariye y'Amerika mu karere k'ihembe ry'Afurika, yavuze ko hari intambwe irimo guterwa ngo hagerwe ku gisubizo kinyuze mu nzira ya dipolomasi, ariko iyi nzira irimo gushyirwaho inkeke n'ukuntu ibintu birimo gufata indi ntera muri Ethiopia.

Yavuze ko impande zombi zisa nkaho zemeza ko ziri hafi kugera ku ntsinzi ya gisirikare.

Bwana Feltman yaburiye ko mu gihe inyeshyamba zaba zigeze i Addis Ababa, byaba ari ibintu bitakwihanganirwa kandi biteje amakuba.

Amakuru ava ku rugamba aragoye kugenzura, ariko umutwe w'inyeshyamba wa Tigray People's Liberation Front (TPLF) uvuga ko abarwanyi bawo barimo kugenzura umujyi uri ku ntera ya kilometero zirenga gato 200 uvuye i Addis Ababa.

Mbere, leta ya Ethiopia yakomeje guhakana amakuru yuko inyeshyamba zirimo gutera intambwe.

'Mureke duhurire ku rugamba'

Minisiteri y'ububanyi n'amahanga y'Ubudage yavuze ko abaturage babwo bakwiye kuhava mu ndege za mbere z'ubucuruzi zabonekamo imyanya, mu gihe Ubufaransa bwo bwasabye abaturage babwo kuva mu gihugu "nta gutinda".

Hagati aho, inyandiko ku mutekano y'imbere muri ONU igenewe abakozi yavuze ko "abo mu miryango y'abakozi baherewe akazi mu mahanga bujuje ibisabwa" bakwiye guhungishwa bava muri Ethiopia bitarenze ku itariki ya 25 y'uku kwezi kwa cumi na kumwe.

Mbere, Amerika n'Ubwongereza byatangaje ko birimo kuhakura abakozi bo muri ambasade zabyo bakora akazi katihutirwa, binasaba abandi baturage babyo kuva muri Ethiopia.

Mu butumwa bwo ku mbuga nkoranyambaga ku wa mbere nijoro, Minisitiri w'intebe Abiy Ahmed, mu 2019 watsindiye igihembo cy'amahoro cyitiriwe Nobel, yavuze ko agiye kwerekeza ku rugamba akaba ari ho ayoborera ingabo.

Yagize ati: "Abashaka kuba mu bana ba Ethiopia bazashimwa n'amateka, muhaguruke uyu munsi ku bw'igihugu cyanyu. Mureke duhurire ku rugamba".

Igihembo cya Nobel yatsindiye cyaje nyuma yo gusoza ubushyamirane na Eritrea bwari bumaze imyaka hafi 20 bwakomeje nyuma y'intambara ibyo bihugu byarwanaga.

Umutwe wa TPLF wamaganye itangazo rya Bwana Abiy. Umuvugizi wawo Getachew Reda yavuze ko "ingabo zacu ntizizacogora mu gutera intambwe idashobora guhagarikwa yerekeza ku kugeza ku musozo ikandamiza rye [rya Abiy] ku baturage bacu".

Umuryango w'Ubumwe bw'Afurika (AU/UA) urimo kuyobora ibikorwa bigamije kugera ku musozo w'imirwano binyuze mu nzira y'ibiganiro, ariko nta ruhande na rumwe rwari rwiyemeza kujya mu biganiro.

Izingiro ry'iyi ntambara ni ukutumvikana hagati ya Minisitiri w'intebe Abiy na TPLF, ishyaka ryamaze imyaka hafi 27 ari ryo rifite ijambo rinini mu gihugu hose, atari gusa muri Tigray.

Bwana Abiy yageze ku butegetsi mu 2018, nyuma y'imyigaragambyo yo kwamagana leta, akora amavugurura atandukanye, arimo nko gufungura urubuga rwa politiki no kugera ku mahoro n'umwanzi wa Ethiopia w'igihe kirekire, Eritrea, TPLF ishyirwa ku ruhande.

Ubushyamirane bwatutumbaga hagati ya TPLF na Bwana Abiy bwagiye ku mugaragaro mu kwezi kwa cumi na kumwe mu 2020 ubwo ingabo zo muri Tigray zashinjwaga kugaba igitero ku bigo bya gisirikare by'ingabo za leta kwibayo intwaro, nuko leta ya Ethiopia na yo yihimura izigabaho igitero.