Somaliland - Taiwan: Uko ubushuti bw'utu duce burakaje cyane China na Somalia

Ahavuye isanamu, AFP
Taiwan na Somaliland byombi biboneka nka leta zuzuye zikora kandi bigaterwa ishema no kuvuga ko ari ibihugu byigenga nubwo byombi kugeza ubu nta na kimwe kiremerwa ku rwego mpuzamahanga, ubu rero biri kurushaho kuba inshuti.
"Ikaze mu biro biciye bugufi byacu" ni amagambo ya Chou Shuo-Wei Amir, umunyamabanga wa gatatu w'ibiro bihagarariye Taiwan muri Somaliland.
Mu by'ukuri, "biciye bugufi" si umwanya waryo kuko ahubwo ari ibiro bikomeye, biri mu nzu ya villa iruhande rwa minisiteri y'iby'amadini mu murwa mukuru wa Somaliland, Hargeisa.
Ibendera rya Taiwan ry'umutuku, umweru n'ubururu riratengera mu kirere gikenkemuye aho.
Nubwo imibanire yabyo kuri bamwe isa n'isekeje, Somaliland na Taiwan ni inshuti zikomeye mu nzira nyinshi, nk'uko umunyamakuru wa BBC Mary Harper abivuga
Kurakaza Ubushinwa na Somalia
Byombi ntabwo byemewe ku rwego mpuzamahanga, byombi kandi bifite ibihugu binini bituranye - Somalia n'Ubushinwa - bivuga ko aho hantu ari ubutaka bw'ibi bihugu.
Somaliland na Taiwan byashinze imibanire ya dipolomasi yemewe umwaka ushize birakaza cyane ibi bihugu bituranye.
Somalia yamaganye Taiwan ku kuba inshuti na Somaliland. Abategetsi b'Ubushinwa bafashe urugendo bajya muri Somaliland kuyisaba kureka umubano na Taiwan.
Birashoboka ko Ubushinwa bubona umubano wa Taiwan na Somaliland nk'intambamyi ku mugambi wayo uzwi nka 'Belt and Road Initiative', ugamije gukora inzira y'ubucuruzi hagati ya Aziya, Uburasirazuba bwo hagati na Africa.
Kubera icyambu cyayo cy'ingenzi cya Berbera, Somaliland ibibangamiye byahagarika gukomeza kw'inzira y'inyanja muri uwo mugambi w'Ubushinwa ku nkengero za Africa y'uburasirazuba.


Ubushinwa bushobora no kuba burebana ijisho ry'umujinya umubano wa Somaliland na Taiwan kuko bwashyize ibirindiro by'ingabo byabwo bya mbere ahandi ku isi, mu gihugu gituranyi Djibouti.
Taiwan nayo ibona Somaliland nk'ahantu ha mbere ho gushakishiriza ubucuti mu karere.
Allen Chenhwa Lou uhagarariye Taiwan muri Somaliland ati: "Somaliland ni umuryango wa Taiwan wo kwinjira muri Africa y'uburasirazuba.
"Aha ndi mpagarariye Taiwan mu bihugu 10 bya Africa y'uburasirazuba, birimo Kenya na Ethiopia."
Muri Africa, uretse muri Somaliland, Eswatini niyo gusa ifitanye na Taiwan imibanire ya dipolomasi izwi, ihera mu 1968.
'Mukuru wa Somaliland'
Bwana Lou avuga imibanire y'utu turere twombi nk'ishingiye ku nyungu za bombi. Taiwan itanga ubufasha mu buhinzi, ikoranabuhanga, uburezi, ubuvuzi, amatora n'ingufu. Somaliland ikaba iri ahantu h'ingenzi, ikize ku mafi, umutungo kamere n'ahantu heza h'ubukerarugendo.
Lou ati: "Somaliland yita Taiwan mukuru wayo. Ariko mpitamo kureba iyi mibanire nk'iyo gufatanya no gusangira. Iteka tuzahora tubana na Somaliland.
"Ntabwo ubu turi gusaba ubwigenge kuko n'ubundi turigenga. Icyo twembi dukeneye ni ukwemerwa. Twembi dusangiye iyi ngorane."

Somaliland na Somalia

Ahavuye isanamu, AFP
- Yahoze ari agace kagengwa n'Ubwongereza kagiye kuri Somalia yose tariki 01/07/1960
- Kaje gutangaza ubwigenge bwako nyuma y'ihirikwa ry'umunyagitugu Said Barre mu 1991
- Byabaye nyuma y'intambara yaguyemo abantu babarirwa mu bihumbi mirongo n'imijyi igasenywa
- Somaliland ifite ubutegetsi bwa politiki bwayo, inzego za leta, igipolisi n'ifaranga ryayo

Ariko si buri wese muri Somaliland wishimiye ubu bushuti bushya, banibaza niba bufite agaciro karuta gutakaza ubucuti bushoboka n'Ubushinwa.
Ismail Mohamed umucuruzi w'amatungo ati: "Abantu babiri bambaye ubusa ntacyo bafashanya, dukeneye umunyembaraga Ubushinwa kurusha uko dukeneye ka Taiwan."
Umucuruzikazi Muna Aden nawe anenga ubu bushuti.
Ati: "Ubushuti na Taiwan bwerekana ubusazi bw'abanya-Somaliland.
"Twari tuzi ko Somaliland yiyegereje Taiwan nk'uburyo bwo kureshya Ubushinwa, ivuga iti: 'Niba mutadushaka turibanira n'uriya'. Ntabwo twari tuzi ko bazashinga imibanire.
"Ni ikosa rikomeye Ubushinwa butazibagirwa."
Ariko abategetsi muri Somaliland ntibanyeganyezwa kuri iki cyemezo. Liban Yousuf Osman, minisitiri w'ububanyi n'amahanga w'agateganyo, avuga ko utu duce twombi duhuriye ku ndangagaciro za demokarasi n'ubwisanzure.
Ati: "Duha ikaze igihugu cyose gishaka kubana na Somaliland, harimo n'Ubushinwa. Ariko ntabwo tuzigizayo Taiwan kubera Ubushinwa."

Taiwan n'Ubushinwa
- Kuva intambara y'imbere mu Bushinwa yarangira mu 1949 Ubushinwa na Taiwan bifite guverinoma zitandukanye
- Umwuka warushijeho kuba mubi mu myaka ya vuba kandi Beijing ivuga ko ishobora gukoresha imbagara mu kwisubiza icyo kirwa
- Nubwo ibihugu bicye ari byo byemera Taiwan, leta yayo ifitanye n'ibihugu byinshi imibanire ikomeye y'ubucuruzi n'imibanire ya dipolomasi itamenyerewe

Bwana Osman afite intego zikomeye kuri Somaliland. Ati: "Dushobora kuba Taiwan yo mu Ihembe rya Africa. Taiwan ni inkuru nziza twifuza kwigana uburyo yateye imbere."
Asobanura uburyo hari kwiyongera umubare w'ibihugu bishyira ibiro mu murwa mukuru, Hargeisa, birimo Turkiya, Ethiopia, Djibouti, Ubumwe bw'Uburayi, Ubwongereza na Leta zunze ubumwe z'Abarabu.
Kimwe na Taiwan, undi mubare w'uduce tutaremerwa ku rwego mpuzamahanga natwo turifuza umubano na Somaliland.
Mu 2020, uhagarariye Ubwami bwa Yellow Mountain, ubutaka budafite igihugu kivuga ko ari ubwacyo buri hagati ya Misiri na Sudan, yasuye Hargeisa mu gushaka uko bahafungura "ambasade".


Ku ruhande rwayo, Somaliland yafunguye ibiro biyihagarariye muri Taiwan, biyobowe na Mohamed Hagi.
Ati: "Nishimira rwose kuba hano muri Taipei.
"Ikirere ni cyiza n'abantu bateye imbere. Barashaka kumenya Africa baduciyeho.
"Ngomba kubasobanurira ko Somaliland atari Somalia, bahuza gusa n'abashimuta amato n'iterabwoba."
Bwana Hagi avuga ko, uko abizi, hari abanya-Somaliland batatu gusa muri Taiwan - we n'abandi bantu babiri bakorana mu biro.
Ariko yiteze abandi benshi vuba, kuko abanyeshuri 20 bavuye muri Somaliland bahawe 'bourses/scholarships na Taiwan kandi hari ikizere ko n'abacuruzi bazaza uko ubufatanye mu bucuruzi butera imbere.
Uhagarariye Taiwan muri Somaliland, Bwana Lou, avuga ko yatunguwe n'umuco ubwo yahageraga mu 2020 kuko ari ubwa mbere yari ageze muri Africa.
Ntabwo afite ibyangombwa byose nk'ibyo yabonaga ahandi mu mirimo nk'iyo, ariko avuga ko yize kwishimira ubuzima bwo "kwiyoroshya no gusenga" bwo muri Somaliland.

Lou asobanura uburyo abantu bose bari bazi ko ava mu Bushinwa ubwo yahageraga bwa mbere.
Ati: "Nkunda kugenda mu mihanda. Buri wese yarandebaga akavuga ngo 'China'. Nanjye nkavuga nti 'Oya, mva muri Taiwan', kandi batangiye kubimenya.
"Ariko haracyari byinshi byo gukora, nari ku mucanga i Berbera ubwo umukobwa muto utarengeje imyaka itanu yaje ansanga. Yavugaga gusa igi-Somali, maze avuga cyane andeba ati 'Covid-19!'. Nanone nahise mvuga nti: 'Oya, mva muri Taiwan', nubwo ntazi ko yabyumvise."
Haracyari kare kumenya niba ubu bushuti bushya hagati y'uduce tutaremerwa buzadufasha kwemerwa n'amahanga, niba buzatanga inyungu ku mpande zombi, cyangwa aho buzageza uburakari bw'Ubushinwa na Somalia.
Gusa utu duce twombi twabayeho nka leta zigenga imyaka myinshi kandi dusangiye ubushake bukomeye bwo kubikomeza.












