'Brexit' no guhagarika imirimo y'Inteko: Bigenze bite mu Bwongereza?

Mu buryo butunguranye mu gitondo cy'ejo ku wa gatatu, Boris Johnson, Minisitiri w'intebe w'Ubwongereza, yatangije igikorwa cyo kuba Inteko Ishinga Amategeko yaba ihagaritse imirimo yayo.

Bivuze ko abadepite bafite igihe gito kurushaho cyo kuganira ku rugendo rwo kwikura mu muryango w'ubumwe bw'Uburayi (EU) k'Ubwongereza, bizwi ku izina rya "Brexit".

Inteko Ishinga Amategeko y'Ubwongereza igiye kuba ihagaritswe mu gihe cy'ibyumweru bitanu mbere y'itariki ya 31 y'ukwezi kwa cumi uyu mwaka, itariki Ubwongereza bwitezweho kuva muri EU.

Ni ukuvuga ko hasigaye ibyumweru icyenda ngo iyo tariki igere.

Abantu bashaka ko Ubwongereza buguma muri EU bari kuvuga ko iryo hagarikwa ry'inteko ari ihirikwa ry'ubutegetsi - ndetse na bamwe mu bashyigikiye ko Ubwongereza buva muri EU banenze icyo gikorwa.

Bwana Johnson arashaka gutangiza igihembwe gishya cy'inteko, kirimo na gahunda nshya, ku itariki ya 14 y'ukwezi kwa cumi.

Aho kuba igihe cy'ikiruhuko gisanzwe cy'ibumweru bitatu cyo mu gihe cy'umuhindo ('automne'), inteko ubu izasoza imirimo nyuma gato y'itariki ya 10 y'ukwezi gutaha kwa cyenda.

Mu gihe bafite igihe gito cyane, abadepite bagorwa no kubuza ko Ubwongereza buva muri EU nta masezerano bugezeho.

Buretse gato, ngo harya byagenze gute mu Bwongereza?

Inteko Ishinga Amategeko iteka ihagarika imirimo yayo mu gihe cy'ibyumweru bicye ku muhindo.

Ariko ubu bwo ntwabwo ari ikiruhuko gisanzwe: Bwana Johnson ari kugabanya kurushaho igihe cy'imirimo y'Inteko mu gihe nyamara yari icyenewe bikomeye muri iki gihe.

Ku ikubitiro, byari biteganyijwe ko Ubwongereza buva muri EU ku itariki ya 29 y'ukwezi kwa gatatu uyu mwaka.

Nyuma yaho Inteko yangiye inshuro eshatu amasezerano Ubwongereza bwari bwumvikanye n'ibihugu bigize EU, itariki ntarengwa yarongerewe. Ubu iyi tariki yashyizwe ku ya 31 y'ukwezi kwa cumi.

Bwana Johnson, wari umwe mu bategetsi b'ingenzi bashakaga ko Ubwongereza buva muri EU na mbere yuko aba Minisitiri w'intebe, yasezeranyije ko naza azakura Ubwongereza muri EU "yapfa cyangwa yakira" - bwava muri EU nta masezerano agezweho cyangwa yagerwaho.

Ariko, benshi mu badepite batavuga rumwe n'ubutegetsi ndetse na benshi bo mu ishyaka riri ku butegetsi rya Conservative ntabwo bashaka ko Ubwongereza buva muri EU gutyo imbokoboko, nta masezerano y'imikorere mishya bagiranye.

Bafite ubwoba ko byakwangiza ubukungu bw'Ubwongereza, bigatuma ibiciro byiyongera, ndetse bikagabanya isoko ry'Ubwongereza mu Burayi - aho kuri ubu ari bwo buhahirana nabwo cyane.

Abo badepite baburiye Bwana Johnson ko baziyambaza amategeko kugira ngo Ubwongereza butava muri EU nta masezerano ashyizweho umukono. Ndetse bashobora ko gutora batera icyizera leta ye.

Guhagarika Inteko byemewe n'amategeko?

Yego.

Ni bintu ubusanzwe biba hagati y'impera y'igihembwe kimwe cy'imirimo y'Inteko n'intangiriro y'ikindi. Ariko, ubu uko ibintu bimeze biratandukanye.

Ikirego mu rukiko cyo kubihagarika cyagorana, kuko ubu leta nta tegeko na rimwe yarenzeho.

Iri gukoresha gusa ibiteganywa n'Inteko, mu gihe Bwana Johnson ari kugerageza gushyira mu bikorwa ibyo yasezeranyije yiyamamaza - gukura Ubwongereza muri EU.

Abadepite bashobora kubahiriza uko kuba Inteko ihagaritswe, harimo n'ibyago ko Ubwongereza bwava muri EU nta masezerano, cyangwa se bagategura amatora yo gutera icyizere leta iriho.

John Bercow, umukuru w'Inteko, yavuze ko guhagarika ibikorwa byayo biteye "uburakari ku itegekonshinga" kandi bigamije gutuma abadepite bataganira ku kuva muri EU k'Ubwongereza.

Umwamikazi se we akabizamo gute?

Abifitemo ijambo, nubwo atari rinini. Uko bimeze, leta igomba kumusaba uruhushya rwo guhagarika Inteko.

Ibi ubusanzwe ni umuhango: Umwamikazi azibukira ibya politiki. Iyo aza kuba yabyanze ntatange urwo ruhushya, ibyo byari kuba bibaye agashya katari bwabeho mbere yaho.

Ntabwo yabyanze.

Hagiye gukurikiraho iki?

Icyo ni ikibazo cyiza.

Inteko Ishinga Amategeko izasubira ku kazi kayo ku wa kabiri w'icyumweru gitaha, ku itariki ya gatatu y'ukwezi gutaha kwa cyenda, ariko ihite ijya mu kiruhuko.

Bwana Johnson naramuka ageze ku byo ashaka, Inteko izongera gusubira ku kazi ku itariki ya 14 y'ukwezi kwa cumi, habura ibyumweru bibiri n'igice ngo Ubwongereza buve muri EU.

Ariko mu gihe abadepite baramuka batoye batera icyizere leta iriho mbere y'uko itariki ya 10 y'ukwezi gutaha kwa cyenda igera, byaba bivuze ko Ubwongereza bwajya mu matora rusange mu kwezi kwa cumi.