Kanseri yica abagore benshi muri Africa, uko Angeline Usanase yayikize

Angeline Usanase bamusanzemo iyi kanseri ariko hakiri kare
Insiguro y'isanamu, Angeline Usanase bamusanzemo iyi kanseri ariko hakiri kare

Buri mwaka tariki 04/02 isi yose yizihiza umunsi mpuzamahanga wo kuzirikana indwara ya Cancer, imwe mu ndwara zihitana abantu benshi ku isi.

Ubuvuzi bwayo buracyahenze kandi biracyagoye benshi kubugeraho, iyo iyi ndwara ibonetse bitinze, amahirwe yo kuyirokoka aba macye cyane.

Uyu munsi leta y'u Rwanda irafungura ikigo cya mbere gifite imashini yo mu bwoko bwa Radiotherapy ifasha kwica uturemangingo twa Cancer mu mubiri.

Nibwo bwa mbere u Rwanda rugiye gutangira gukoresha iyi mashini, abarwayi benshi bajyaga mu mahanga gushaka serivisi zayo.

Kanseri y'inkondo y'umura yo ni iya kane muri kanseri zibasira abagore ku isi.

Gusa muri Afurika niho ihitana abantu benshi kurusha ahandi, nubwo bwose ari indwara ishobora kwirindwa. U Rwanda rwabigezeho urugero ibindi bihugu biri kugerageza gukurikiza.

Angeline Usanase, uba mu mujyi wa Kigali yibuka uburyo ubuzima bwe ubusanzwe bwaziraga umuze bwamuhindutse

Hari mu kwa 11/2017 ubwo yabonaga amaraso mu kambaro ke k'imbere. Ntabwo yari amaraso asanzwe. Ku myaka 67 Usanase ntabwo ari ikigero cyo kujya mu mihango.

Ati: "Nahise njya kuri centre de santé iri hafi abaganga bangira inama yo kwipimisha kanseri y'inkondo y'umura.

"Ibisubizo ni uko basanze nyifite. Byarandenze, sinabashije kubyakira - Numvaga ko ngiye gupfa".

Madamu Usanase ariko kuba indwara ye yarabonetse kare kuyivura byaroroshye ndetse arakira.

Ubu mu Rwanda abana b'abakobwa bahawe abandi baracyahabwa urukingo rw'iyi ndwara.

Kanseri y'inkondo y'umura ni iya kabiri muri kanseri zibasira abagore muri Afurika, ariko niyo yica kurusha izindi nk'uko bivugwa n'ishami ry'umuryango w'abibumbye ryita ku buzima, OMS.

Virusi yitwa Human Papilloma Virus (HPV), yandurira mu mibonano mpuzabitsina niyo itera iyi kanseri.

Kanseri y'inkondo y'umura iterwa na virusi yitwa HPV

Ahavuye isanamu, Getty Images

Insiguro y'isanamu, Kanseri y'inkondo y'umura iterwa na virusi yitwa HPV

Nubwo iyi ndwara ikica benshi muri Afurika kandi urukingo rwayo ruhari, ibihugu 10 gusa bya Africa nibyo bifite uru rukingo muri gahunda yo kurwanya iyi ndwara.

Senegal nicyo gihugu cyonyine mu burengerazuba bwa Afurika giha abaturage bacyo uru rukingo, Nigeria yo iracyari kurugerageza ngo izabone kurutanga ku rwego rw'igihugu.

Mu karere k'ibiyaga bigari ibintu bimeze neza kurusha ahandi kuko uru rukingo ubu ruri no gutangwa muri Kenya, Uganda, Tanzania na Ethiopia.

Ubwoba bw'amarozi

U Rwanda rwatangije gahunda y'uru rukingo ku bana b'abakobwa, rushishikariza n'abagore kwisumisha iyi ndwara mu 2011.

Mu mwaka wa mbere w'iki gikorwa, ubutegetsi bw'u Rwanda buvuga ko bwageze ku bakobwa 9 ku 10 bagejeje igihe cyo gufata uru rukingo, abahanga bavuga ko uru ari urugero rw'igikorwa cyageze ku ntego.

Gusa ni igikorwa kitabuze inzitizi.

Ethiopia ubu iri mu bihugu 10 bya Africa biri gutanga uru rukingo

Ahavuye isanamu, unicef

Insiguro y'isanamu, Ethiopia ubu iri mu bihugu 10 bya Africa biri gutanga uru rukingo

Ikibazo cy'umuco n'imyumvire ku ndwara nk'izi.

Madamu Usanase avuga ko hari abagore batekereza ko iyi kanseri ari indwara y'amarozi bakajya kuyivuza mu baganga ba 'gakondo' aho kujya kwa muganga usanzwe.

Abagore bandi bagatinya ko bashobora gukurwamo nyababyeyi mu gihe bayirwaye. Nyamara icyo gikorwa kiri mu bikorwa mu kuvura uyirwaye, ntabwo kiri mu kuyirinda utarayirwara.

Tambuka X ubutumwa
Uremeye ibiri kuri X?

Iyi nkuru irimwo ivyatanzwe na X. Dukeneye uruhusha rwawe imbere yuko bigushikira, kuko birashobora kuba bikoresha cookies hamwe n'ubundi buhinga. Wobanza ugasoma aha X amategeko agenga cookien'ayagenga ubuzima bwite imbere yuko wemera. Kugira ubibone hitamwo 'emera hanyuma ubandanye'.

Uragaba: Ibitangwa n'izindi mbuga bishobora kubamwo gutangaza

Impera ya X ubutumwa

Dr Francois Uwinkwindi ushinzwe kurwanya kanseri mu kigo gishinzwe ubuzima mu Rwanda RBC avuga ko "kanseri y'inkondo y'umura ari kanseri iriho cyane, ariko ikibazo ari abaza kuyivuza igeze kure".

Abategetsi ku rwego rw'ibanze, abajyanama b'ubuzima, amashuri n'ibitangazamakuru byarifashishijwe mu gushishikariza ababyeyi gukingiza abakobwa babo no kubaha amakuru kuri iyi ndwara.

Imyaka umunani nyuma ubu uru rukingo ruri mu nkingo zihabwa abana bageze igihe cyo kurufata nk'uko bafata izindi nkingo zisanzwe.

Nubwo umusaruro wavuye muri iyi gahunda utaratangazwa mu mibare, ariko ibihugu bindi byakingiye abaturage iyi ndwara kwandura HPV byaragabanutse cyane.

Urukingo rwa HPV rwagabanyije cyanwa ubwandu bw'iyi ndwara muri Australia
Insiguro y'isanamu, Urukingo rwa HPV rwagabanyije cyanwa ubwandu bw'iyi ndwara muri Australia

Australia, aho uru rukingo rwatangiye gutangwa mu 2007, bari baratangiye kubona no kwita ku barwaye iyi ndwara kuva mu 1991.

Imibare ya kanseri y'inkondo y'umura muri iki gihugu ku mwaka ni abantu barindwi ku bantu 100,000, biteganyijwe ko mu mpera za 2020 iyi mibare izaba iri munsi ya 6/100,000.

'Abagore icyenda buri munsi barapfa'

Nyuma y'u Rwanda, ibindi bihugu bya Afurika ubu nabyo biri muri iyi gahunda.

Mu kwezi kwa 10, leta ya Kenya yatangije urukingo rwa HPV muri gahunda isanzwe y'inkingo mu gihugu ibifashijwemo n'abaterankunga mpuzamahanga.

Leta ya Kenya irashaka gukingira abakobwa 800,000 mu myaka 10 iri imbere.

Perezida Uhuru Kenyatta areba igikorwa cyo gukingira umwana w'umukobwa

Ahavuye isanamu, Pscu

Insiguro y'isanamu, Perezida Uhuru Kenyatta areba igikorwa cyo gukingira umwana w'umukobwa

Marleen Temmerman umwarimu ku ndwara zibasira abagore muri Aga Khan University Hospital i Nairobi avuga ko "abagore icyenda bapfa buri munsi muri Kenya" bazize iyi ndwara.

Ati: "Iki ni igikorwa kigamije kurwanya ikwirakwira ry'iyi ndwara mu bakobwa no gupima no kuvura abagore bakuru baba bayifite".

Mbonje Athman umugore uba mu mujyi wa Mombasa mu burasirazuba bwa Kenya, avuga ko yumva ibihuha ko umwana uhawe urwo rukingo rumuremaza.

Urukingo rwa HPV hari abari kuruwanya muri Kenya

Ahavuye isanamu, SANOFI PASTEUR MSD/PA WIRE

Insiguro y'isanamu, Urukingo rwa HPV hari abari kuruwanya muri Kenya

Ati: "Sindajya gukingiza umukobwa wanjye w'imyaka 10 kubera ibyo numvise. Nta makuru nyayo twigeze duhabwa kuri urwo rukingo"

Umuryango wa gikiristu witwa Kenya Catholic Doctors Association (KCDA), wo wasabye ko abantu bamagana uru rukingo ngo kuko nta mpamvu yo kuruha abana b'abakobwa, ukavuga ko bagomba gusa kwirinda ubusambanyi.

Mu Rwanda, Madamu Usanase we agira inama abandi ko bajya kwisuzumisha iyi ndwara kuko abakuru batagize amahirwe nk'ay'abana b'abakobwa ubu babona uru rukingo ruhabwa abakiri bato.