آلودگی مرگبار هوا در افغانستان؛ چگونه می‌توان مانع این «قاتل خاموش» شد؟

بانک جهانی می گوید که هر سال حدود پنج میلیون و هفتصد هزار نفر در جهان براثر آلودگی هوا می‌میرند که نزدیک به دو میلیون مورد مرگ و میر تنها در کشورهای آسیای جنوبی رخ می‌دهد.

در افغانستان هرچند آمار دقیق مرگ‌ومیر ناشی از آلودگی هوا در دست نیست، اما داکتران می‌گویند که در سال‌های اخیر بیماری‌های مرتبط با آلودگی هوا، به‌ویژه در شهر کابل، رو‌به‌ افزایش بوده است.

اداره حفاظت محیط زیست افغانستان نیز هشدار می‌دهد که این کشور بشدت از آلودگی هوای کشورهای همسایه آسیب‌پذیر است.

بیماری‌های مرتبط با آلودگی هوا در افغانستان

وزارت صحت عامه حکومت طالبان می‌گوید که آمار دقیقی از شمار مبتلایان به بیماری‌های ناشی از آلودگی هوا در اختیار ندارد، اما داکتران به بی‌بی‌سی گفته‌اند که چنین بیماری‌هایی افزایش یافته‌اند.

داکتر انوارالحق یوسف‌زی، متخصص داخله و اطفال در کابل، می‌گوید که این بیماری‌ها عمدتاً تنفسی و قلبی هستند.

داکتران می‌گویند که کودکان، زنان باردار و افراد سالمند بیش از دیگران در برابر بیماری‌های ناشی از آلودگی هوا آسیب‌پذیرند و برخی از آن‌ها حتی نیاز به بستری شدن پیدا می‌کنند.

آمار یونیسف، صندوق حمایت از کودکان ملل متحد، نشان می‌دهد که سال گذشته علت بیش از ۴۰ درصد مرگ‌ومیر کودکان زیر پنج سال در افغانستان ابتلا به بیماری‌های تنفسی ناشی از آلودگی هوا بود.

در سال‌های اخیر بیماری‌های مرتبط به آلودگی‌ هوا در فصل زمستان در افغانستان افزایش می‌یابد.

تأثیر آلودگی هوای منطقه بر افغانستان

شماری از کارشناسان و مقام‌های اداره حفاظت از محیط زیست می‌گویند که آلودگی هوای کشورهای همسایه و منطقه به افغانستان کشیده شده است که این به نوبه خود سلامت مردم را به خطر می‌اندازد.

طوفان جبران، آمر تنظیم و کنترل آلودگی هوا در اداره حفاظت از محیط زیست افغانستان، می‌گوید که این کشور بیشتر با چالش‌های ناشی از جریان هوای آلوده از کشورهای همسایه و آلودگی هوای سایر کشورها مواجه است.

آقای جبران به بی‌بی‌سی گفت: «افغانستان نقشی در تغییرات اقلیمی و آلودگی هوا ندارد. این کشور ۰/۰۸ درصد در تغییرات اقلیمی نقش دارد، اما بیش از کشورهای همسایه و سایر کشورها آسیب می‌بیند و متأسفانه ما بودجه داخلی کافی برای سرمایه‌گذاری در حفاظت از محیط زیست نداریم.»

نجیب‌الله سدید، پژوهشگر محیط زیست و تغییرات اقلیمی مقیم آلمان، به این باور است که موج‌های هوای آلوده از آسیای میانه و آسیای جنوبی -کشورهای بنگله‌دیش، پاکستان و هند - در کنار منابع داخلی در افزایش آلودگی هوای افغانستان نقش دارند.

آقای سدید همجنین می گوید که حتی اگر منابع انرژی پاک برای کابل فراهم شود، باز هم آلودگی هوا از شبه‌قارهٔ هند بر شرق افغانستان و حتی بر این شهر تأثیر خواهد گذاشت.

نگرانی‌ها درباره آلودگی هوا در افغانستان در سال‌های اخیر، به‌ویژه با فرارسیدن زمستان، افزایش یافته و هشدارهای بیشتری نسبت به پیامدهای آن بر سلامت افراد صادر می‌شود.

اما با وجود این هشدارها، تاکنون اقدام مؤثری برای کاهش آلودگی هوا و بهبود کیفیت آن انجام نشده است.

تلاش‌ها برای کنترل منابع آلاینده

اداره حفاظت از محیط زیست افغانستان می‌گوید که در سال‌های اخیر با آسفالت کردن جاده‌ها، ایجاد کمربندهای سبز، انتقال کارخانه‌ها به خارج از شهرها و تلاش برای کاهش استفاده از سوخت‌های بی‌کیفیت، توانسته‌ است تا حدی سطح آلودگی هوا را کاهش دهد.

انجینر طوفان جبران، آمر بخش تنظیم و کنترل آلودگی هوا در این اداره می‌گوید که با وجود افزایش جمعیت در شهرها - که یکی از عوامل افزایش آلودگی هوا است - امسال از میزان آلودگی هوا در کابل کاسته شده است.

بسیاری در افغانستان به دلیل مشکلات اقتصادی برای گرم کردن خانه‌های خود تایر، پلاستیک یا زغال بی‌کیفیت می‌سوزانند. در کنار آن، سوخت کم‌کیفیت وسایط نقلیه نیز مشکل آلودگی هوا را تشدید می‌کند. مشکلی که معمولا در زمستان و افزایش استفاده از این نوع سوخت‌ها بیشتر می‌شود.

در مناطق روستایی، هرچند تعداد وسایط نقلیه و کارخانه‌ها کمتر است و هوا نسبت به شهرها پاک‌تر به نظر می‌رسد، اما استفاده از سوخت‌های بی‌کیفیت و مضر در منازل، به‌ویژه سلامت زنان و کودکان را به خطر می‌اندازد.

با فرا رسیدن فصل زمستان، میزان آلودگی هوای شهرها، به‌ویژه کابل افزایش می‌یابد. با این حال، آقای جبران می‌گوید ادارهٔ حفاظت محیط زیست با اجرای برنامه‌های عملیاتی شش‌ماهه تلاش می‌کند از افزایش آلودگی هوا در فصل سرما جلوگیری کند.

این نهاد می‌گوید که بر اساس برنامه‌های بلندمدت، طرح پیشگیری از آلودگی هوا را در ولایت‌های قندهار، ننگرهار، هرات، قندوز و بلخ نیز اجرا می‌کند.

مسئولان این اداره می‌گویند که در حال حاضر از یک دستگاه ثابت و چند دستگاه سیار برای اندازه‌گیری میزان آلودگی هوا در کابل استفاده می‌کنند.

به گفته آنان، در ولایت‌هایی که قبلاً دستگاه‌های سنجش از کار افتاده بودند، اکنون دستگاه‌های سیار برای سنجش میزان آلودگی هوا فعال شده‌ است.

طوفان جبران، آمر بخش تنظیم و کنترل آلودگی هوا در اداره حفاظت از محیط زیست افغانستان می‌گوید که به رسمیت شناخته نشدن حکومت طالبان از سوی جامعه جهانی مانع دسترسی این کشور به پول و کمک‌ها برای کاهش اثرات تغییرات اقلیمی شده است.

آقای جبران به بی‌بی‌سی گفت: «خواست اداره حفاظت از محیط زیست در چهار سال گذشته این بوده که حفاظت از محیط زیست نباید سیاسی شود و بودجه حفاظت از محیط زیست و پروژه‌هایی که در افغانستان اجرا می‌شوند باید توسط جامعه بین‌المللی پذیرفته و تأمین مالی شوند تا بتوان آنها را اجرا کرد و سطح آلودگی هوا را کاهش داد.»

مسئولان اداره حفاظت از محیط زیست می‌گویند که اثرات تغییرات اقلیمی و خشکسالی‌های طولانی مدت و همچنین افزایش جمعیت در شهرها، مشکل آلودگی هوا را تشدید کرده است.

آسیای جنوبی آلوده‌ترین هوا را دارد

بانک جهانی می‌گوید که بیشتر مردم جهان هوای ناسالم تنفس می‌کنند. این سازمان، هوای آلوده را قاتل خاموشی توصیف کرده که عمر را کوتاه می‌کند، بر سلامت تأثیر می‌گذارد و اقتصاد کشورها را تضعیف می‌کند.

میزان آلودگی هوا در کشورهای آسیای جنوبی نگران‌کننده‌ است، منطقه‌ای که طبق گزارش بانک جهانی، نه شهر از ده شهر آلوده جهان در آن قرار دارند.

بانک جهانی می‌گوید که سالانه ۵/۷ میلیون نفر در سراسر جهان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند که بیشتر آنها در کشورهای فقیر هستند.

براساس گزارش این نهاد، سالانه دو میلیون مرگ زودرس در آسیای جنوبی، از جمله افغانستان، با آلودگی هوا مرتبط است.